Tornado EF Skala Hesaplayıcı Nedir?
Geliştirilmiş Fujita (EF) Skalası, Amerika Birleşik Devletleri'nde (ve başka birçok ülkede de benimsenen) tornadoların şiddetini, ortaya çıkardıkları hasara ve tahmini 3 saniyelik en yüksek rüzgar hızına göre derecelendirmek için kullanılan sistemdir. Bu hesaplayıcı, tahmini rüzgar hızını alır ve tornadonun EF0 (zayıf) ile EF5 (felaket düzeyinde) arasında hangi EF kategorisine girdiğini söyler. EF Skalası, rüzgar hızı tahminlerini gözlemlenen hasarla daha iyi örtüştürmek amacıyla 2007'de orijinal Fujita (F) Skalasının yerini almıştır.
Nasıl Kullanılır?
Tahmini 3 saniyelik rüzgar hızını girin ve birimi seçin (mph veya km/sa). Hesaplayıcı, gerektiğinde km/sa değerini mph'ye çevirir, ardından hızı resmi EF eşik değerleriyle karşılaştırarak dereceyi, EF numarasını ve mph cinsinden karşılık gelen rüzgar hızını verir.
Formül Açıklaması
EF Skalası, 3 saniyelik rüzgar hızı olarak ölçülen sabit hız aralıkları kullanır: EF0 için 65–85 mph, EF1 için 86–110 mph, EF2 için 111–135 mph, EF3 için 136–165 mph, EF4 için 166–200 mph ve EF5 için 200 mph'nin üzerindeki her hız. 65 mph'nin altındaki hızlar bu skalada tornado olarak sınıflandırılmaz. Bunlar hasar göstergelerine dayalı tahminler olduğundan, gerçek bir derece, yapısal hasarı inceleyen eğitimli uzmanlar tarafından da ayrıca düzeltilir.
$$\text{EF} = \begin{cases} \text{Below EF0} & V < 65 \\ \text{EF0} & 65 \le V \le 85 \\ \text{EF1} & 85 < V \le 110 \\ \text{EF2} & 110 < V \le 135 \\ \text{EF3} & 135 < V \le 165 \\ \text{EF4} & 165 < V \le 200 \\ \text{EF5} & V > 200 \end{cases} \qquad V = \text{Wind Speed (mph)}$$km/sa cinsinden girilen değerler için:
$$V = \dfrac{\text{Wind Speed (km/h)}}{1.609344}$$
Örnek Hesaplama
Diyelim ki bir tornado, tahmini 3 saniyelik rüzgar hızı 150 mph oluşturuyor. Bu değer 136–165 mph aralığına düştüğü için tornado EF3 olarak derecelendirilir — sağlam yapılı evleri yerle bir edebilen ve ağaçları kökünden söküp atabilen güçlü bir tornado. 250 km/sa'lık bir rüzgar hızı yaklaşık 155,3 mph'ye karşılık gelir ki bu da yine EF3'tür.
$$V = \dfrac{250}{1.609344} \approx 155.3 \text{ mph} \Rightarrow \text{EF3}$$Sık Sorulan Sorular
EF Skalası rüzgar hızına mı yoksa hasara mı dayanır? İkisine de. Uzmanlar önce hasar göstergelerini değerlendirir, ardından bu hasara yol açan tahmini rüzgar hızına bağlı EF derecesini atarlar.
Mümkün olan en yüksek derece nedir? 200 mph'nin üzerindeki rüzgar hızları için EF5 — bunlar son derece nadir ve yıkıcıdır.
Bu skala dünya genelinde geçerli mi? EF Skalası, ABD ve Kanada'da resmi standarttır; diğer ülkeler orijinal Fujita Skalasını veya uluslararası IF Skalasını kullanabilir, ancak rüzgar aralıkları benzerdir. Türkiye'de tornado derecelendirmesi için resmi bir ulusal standart yoktur; bu araç esas olarak ABD sistemini temel alır.
EF Ölçeği Kategorileri, Rüzgar Hızları ve Tipik Hasar
Geliştirilmiş Fujita (EF) Ölçeği, Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Hava Durumu Servisi (NWS) tarafından kasırga şiddetini derecelendirmek için kullanılan sistemdir. Amerika Birleşik Devletleri'nde Şubat 2007'den beri kullanılmaktadır. Aşağıdaki rüzgar hızları tahmini 3 saniyelik ani rüzgar hızlarıdır. Ölçülmüş değerler değildir.
| EF derecesi | 3 saniyelik ani rüzgar (mph) | Yaklaşık km/sa | Tanım | Tipik hasar (NWS rehberi, özet) |
|---|---|---|---|---|
| EF0 | 65–85 | 105–137 | Zayıf | Hafif hasar: çatı kiremitleri kopar, oluklar ve dış cephe kaplamaları zarar görür, ağaç dalları kırılır, sığ köklü ağaçlar devrilir. |
| EF1 | 86–110 | 138–177 | Zayıf | Orta hasar: çatı yüzeyleri ciddi şekilde soyulur, mobil evler devrilir veya ağır hasar görür, dış kapılar kaybolur, pencereler ve camlar kırılır. |
| EF2 | 111–135 | 178–217 | Güçlü | Önemli hasar: iyi inşa edilmiş evlerin çatıları koparılır, ahşap çerçeveli evler temellerinden kayar, mobil evler yıkılır, büyük ağaçlar kırılır veya kökünden sökülür, arabalar yerden kaldırılır. |
| EF3 | 136–165 | 218–266 | Güçlü | Ağır hasar: iyi inşa edilmiş evlerin tüm katları yıkılır, alışveriş merkezleri gibi büyük binalarda ciddi hasar oluşur, trenler devrilir, ağır arabalar kaldırılıp fırlatılır. |
| EF4 | 166–200 | 267–322 | Şiddetli | Yıkıcı hasar: iyi inşa edilmiş evler ve bütün ahşap çerçeveli evler yerle bir olur, arabalar fırlatılır, büyük uçan cisimler oluşur. |
| EF5 | 200'ün üzerinde | 322'nin üzerinde | Şiddetli | İnanılmaz hasar: güçlü ahşap çerçeveli evler temellerinden sürüklenip götürülür, çelik donatılı beton yapılar kritik derecede hasar görür, yüksek binalar çöker veya ciddi şekilde deforme olur, araçlar önemli mesafelere fırlatılır. |
65 mph'nin (yaklaşık 105 km/sa) altındaki rüzgarlar EF0 eşiğinin altında kalır. Hesaplayıcı bunları "EF0 altı" olarak bildirir. km/sa değerleri, mph aralıklarının yuvarlanmış dönüşümleridir.
EF Derecenizi Yorumlama
EF kategorileri genellikle şiddetine göre gruplandırılır:
- Zayıf (EF0–EF1): Yaklaşık 65–110 mph ani rüzgarlar. Hasar çoğunlukla çatı kaplamalarına, dış cephe kaplamalarına, ağaçlara ve mobil evlere olur. Bunlar en yaygın kasırgalardır.
- Güçlü (EF2–EF3): Yaklaşık 111–165 mph ani rüzgarlar. İyi yapılmış evler çatılarını veya tüm üst katlarını kaybedebilir, büyük ağaçlar kırılır veya kökünden sökülür.
- Şiddetli (EF4–EF5): Yaklaşık 165 mph'nin üzerindeki ani rüzgarlar. İyi yapılmış evler yerle bir olabilir veya sürüklenip götürülebilir. Bunlar nadirdir ancak kasırga ölümlerinin orantısız bir bölümüne neden olur.
Bir rüzgar-EF dönüşüm aracını kullanırken şu sınırlamaları aklınızda tutun:
- Resmi derecelendirmeler rüzgar ölçümünden değil, hasardan gelir. NWS meteorologları olaydan sonra hasarı inceler. Hasarı bir dizi hasar göstergesi ve hasar derecesiyle karşılaştırır, ardından derecelendirmeyi belirler. Kasırga içinde rüzgar hızı neredeyse hiçbir zaman doğrudan ölçülmez.
- Hızlar tahminidir. Her EF aralığı, gözlenen hasara neden olduğu tahmin edilen rüzgar hızıdır. Yapı kalitesi, ağaç sağlığı ve enkaz sonucu değiştirebilir. Bir hesaplayıcı yalnızca belirli bir ani rüzgar değerinin hangi kategoriye girdiğini söyleyebilir.
- Hız, 3 saniyelik bir ani rüzgardır, sürekli rüzgar değildir. Kısa bir zirve değeridir; bu nedenle kasırga kategorilerinde kullanılan sürekli rüzgar hızlarından daha yüksektir. İki ölçek doğrudan karşılaştırılmamalıdır.
- Derece, boyutu değil, en büyük hasarı yansıtır. Bir kasırga, yolu boyunca bulunan en yoğun hasara göre derecelendirilir. Derece, kasırganın genişliği, yol uzunluğu veya süresi hakkında bir şey söylemez. Dar ve kısa ömürlü bir kasırga EF4 olarak derecelendirilebilirken, geniş ve uzun yollu bir kasırga EF1 olarak derecelendirilebilir.
- Orijinal Fujita (F) ölçeği doğrudan karşılaştırılabilir değildir. F ölçeği (1971), farklı rüzgar hızı tahminleri kullanmıştır; bunlar daha sonra görülen hasar için fazla yüksek bulunmuştur. Örneğin F5, başlangıçta yaklaşık 261–318 mph rüzgarlarla ilişkilendirilmişti. Bu nedenle eski F derecelendirmeleri EF kategorileriyle birebir eşleşmez ve tarihi kasırgalar dikkatle karşılaştırılmalıdır.
EF ölçeği Amerika Birleşik Devletleri'nde resmi sistemdir. Diğer ülkeler, Birleşik Krallık ve Avrupa'da kullanılan TORRO ölçeği gibi farklı ölçekler veya kendi uyarlamalarını kullanabilir. Bu genel eğitim amaçlı bilgidir. Güvenlikle ilgili kararlar için yerel hava durumu kurumunuzun yönergelerini izleyin.