Braden Skalası Nedir?
Basınç Yarası Riskini Tahmin Etmeye Yönelik Braden Skalası, bir hastanın basınç yarası (yatak yarası) geliştirme riskini öngören, dünya genelinde yaygın olarak kullanılan klinik bir araçtır. Altı farklı faktörü değerlendirir ve 6 ile 23 arasında bir toplam skor üretir. Skor ne kadar düşükse risk o kadar yüksektir; bu da pozisyon değiştirme, basınç dağıtıcı yüzeyler ve beslenme desteği gibi önleyici müdahalelere daha erken başlanmasını sağlar. Hastanelerde ve uzun süreli bakım kurumlarında uluslararası düzeyde kullanılır.
Hesaplama Aracı Nasıl Kullanılır?
Altı alt ölçeğin her birini, hastayı en iyi tanımlayan seçeneği işaretleyerek puanlayın. Beş alt ölçek (duyusal algı, nem, aktivite, hareketlilik ve beslenme) 1–4 arası puanlanırken, sürtünme ve yırtılma 1–3 arası puanlanır. Hesaplama aracı seçimlerinizi toplayarak Braden skorunu ve buna karşılık gelen risk kategorisini otomatik olarak verir.
Formülün Açıklaması
Toplam, basit bir toplamadan ibarettir:
$$\text{Braden} = \text{Duyusal} + \text{Nem} + \text{Aktivite} + \text{Hareketlilik} + \text{Beslenme} + \text{Sürtünme/Yırtılma}$$Mümkün olan en düşük skor 6 (tüm değerler en kötü durumda), en yüksek skor ise 23'tür. Yaygın risk eşikleri şöyledir: ≤9 çok yüksek risk, 10–12 yüksek risk, 13–14 orta risk, 15–18 hafif risk ve 19–23 çok az veya hiç risk yok.
Örnek Hesaplama
Bir hasta şu puanları alıyor: Duyusal 3, Nem 2, Aktivite 2, Hareketlilik 2, Beslenme 3 ve Sürtünme/Yırtılma 2. Toplam
$$3 + 2 + 2 + 2 + 3 + 2 = 14$$olur ve bu da hastayı Orta Risk kategorisine yerleştirir; bu durum yapılandırılmış bir önleme planı gerektirir.
Braden Alt Ölçeği Puanlama Kriterleri
Basınç Yaralanması Riski Tahminlemesi için Braden Ölçeği altı alt ölçeği değerlendirir. Beş alt ölçek (Duyusal Algılama, Nemlilik, Aktivite, Mobilite ve Beslenme) her biri 1 ile 4 arasında puanlanırken, Sürtünme ve Kesme 1 ile 3 arasında puanlanır. Toplam puan tüm altı alt ölçek puanlarının toplamıdır: \(\text{Puan} = \text{Duyusal} + \text{Nemlilik} + \text{Aktivite} + \text{Mobilite} + \text{Beslenme} + \text{Sürtünme ve Kesme}\), 6 ile 23 arasında olası bir aralık verir.
| Alt Ölçek | 1 | 2 | 3 | 4 |
|---|---|---|---|---|
| Duyusal Algılama Basınçla ilgili rahatsızlığa tepki verme yeteneği |
Tamamen sınırlı — ağrılı uyaranlara yanıt vermiyor veya vücudun çoğunda ağrı hissetme yeteneği sınırlı | Çok sınırlı — yalnızca ağrılı uyaranlara yanıt verir; inleme/huzursuzluk dışında rahatsızlığı iletişim kuramaz veya vücudun yarısında duyusal işlev bozukluğu vardır | Hafif sınırlı — sözlü komutlara yanıt verir ancak her zaman rahatsızlığı iletişim kuramaz veya 1–2 ekstremitede bazı duyusal işlev bozukluğu vardır | İşlev bozukluğu yok — sözlü komutlara yanıt verir; ağrı hissetme veya bildirme yeteneğini sınırlayan duyusal eksikliği yok |
| Nemlilik Cilt maruziyetinin nem derecesi |
Sürekli ıslak — cilt neredeyse her zaman terleme, idrar vb. nedeniyle ıslak tutulur; hasta her hareket ettirildiğinde nemlilik tespit edilir | Çok ıslak — cilt sık sık ancak her zaman ıslak değildir; çarşaf en az vardiya başına bir kez değiştirilmesi gerekir | Ara sıra ıslak — cilt ara sıra ıslak; çarşaf yaklaşık günde bir kez ekstra değiştirilmesi gerekir | Nadiren ıslak — cilt genellikle kuru; çarşaf yalnızca rutin aralıklarla değiştirilir |
| Aktivite Fiziksel aktivite derecesi |
Yatak hapsi — yatağa mahpus | Sandalye hapsi — yürüme yeteneği ciddi şekilde sınırlı veya hiç yok; kendi ağırlığını taşıyamaz, sandalyeye yardım almadan oturamaz | Ara sıra yürür — gün içinde kısa mesafeleri yardımsız veya yardımla yürür; vardiyasının çoğu saatini yatakta veya sandalyede geçirir | Sık yürür — odanın dışında günde en az iki kez ve uyandığı saatlarda odanın içinde en az her 2 saatte bir yürür |
| Mobilite Vücut pozisyonunu değiştirme ve kontrol etme yeteneği |
Tamamen hareketsiz — yardım almadan vücut veya ekstremite pozisyonunda hafif bir değişiklik bile yapmaz | Çok sınırlı — vücut veya ekstremite pozisyonunda ara sıra hafif değişiklikler yapar ancak bağımsız olarak sık veya önemli değişiklikler yapamaz | Hafif sınırlı — vücut veya ekstremite pozisyonunda sık ancak hafif değişiklikler bağımsız olarak yapar | Sınırlama yok — yardım almadan pozisyonda büyük ve sık değişiklikler yapar |
| Beslenme Olağan gıda alımı örüntüsü |
Çok zayıf — hiçbir zaman tam bir öğün yemez; sunulan yemeğin ⅓'inden daha fazlasını nadiren yer; az protein alımı; NPO/açık sıvılar/IV 5 günden fazla zayıf alımı veya alımı yok | Muhtemelen yetersiz — tam bir öğün nadiren yer; genellikle sunulan yemeğin yaklaşık ½'sini yer; ara sıra beslenme takviyesi alır veya optimal olmayan tüp/IV beslenme alır | Yeterli — çoğu öğünün yarısından fazlasını yer; sunulan takviyeleri genellikle alır veya beslenme ihtiyaçlarının çoğunu karşılayan tüp beslenme/TPN alır | Mükemmel — her öğünün çoğunu yer; hiçbir zaman öğün reddeder; genellikle protein 4 veya daha fazla porsiyon yer; takviye gerektirmez |
| Sürtünme ve Kesme (yalnızca 1–3 puanlanır) |
Sorun — hareket ettirmede orta ile maksimum yardım gerekir; sık sık yatakta/sandalyede aşağı kayar; spastisite, kontraktür veya ajitasyon neredeyse sürekli sürtünmeye yol açar | Potansiyel sorun — zayıf hareket eder veya minimum yardım gerekir; cilt hareket sırasında muhtemelen biraz kayar; zamanın çoğunda göreli olarak iyi pozisyon korur | Açık sorun yok — yatakta ve sandalyede bağımsız olarak hareket eder, hareket sırasında tamamen kalkacak kadar kas gücü vardır; her zaman iyi pozisyon korur | — |
Braden Puanınızı Yorumlama
Toplam Braden puanı 6 (en yüksek risk) ile 23 (en düşük risk) arasında değişir. Düşük puanlar, katkı sağlayan alt ölçekler arasında daha büyük sınırlamayı yansıttığından basınç ülseri geliştirme riskinin daha yüksek olduğunu gösterir. Aşağıdaki yaygın olarak alıntı yapılan risk kategorileri Braden ve Bergstrom'un çalışmasından gelir ve bireyselleştirilmiş tıbbi tavsiye olarak değil, yerleşik bir çerçeve olarak kullanılır. Örneğin, Duyusal 2, Nemlilik 2, Aktivite 1, Mobilite 1, Beslenme 2 ve Sürtünme ve Kesme 1 puanları alan tamamen bağımlı yatak hapsi hastası toplam Braden puanı 9'dır ve çok yüksek risk kategorisine girer.
| Toplam Puan | Risk Kategorisi | Klinik gösterge ve tipik önleyici odak |
|---|---|---|
| ≤ 9 | Çok yüksek risk | Çoğu alt ölçekte derin sınırlamalar. Standart uygulama agresif önlemeyi vurgular: basınç yeniden dağıtıcı destek yüzeyi, sık ve belgelenmiş konumlandırma (genellikle her 2 saatte bir veya protokole göre), titiz nem ve cilt yönetimi, beslenme desteği ve topuklar ile kemik çıkıntıların korunması. |
| 10–12 | Yüksek risk | Yapılandırılmış bir önleme planını gerektiren önemli risk: basınç yeniden dağıtıcı yüzeyler, yazılı bir döndürme/konumlandırma takvimi, konumlandırma için en fazla 30°'de köpük takozlar ve nem ile sürtünme/kesme yönetimi. |
| 13–14 | Orta risk | Rutin önleyici önlemleri gerektiren ara düzey risk: düzenli konumlandırma, beslenme ve sıvı alımına dikkat, nem kontrolü ve topuk koruması, hastanın durumu değiştikçe yeniden değerlendirme. |
| 15–18 | Hafif (düşük) risk | Daha düşük ancak önemsiz olmayan risk. Önleyici dikkat tipik olarak temel cilt bakımı, mobilite ve aktiviteyi teşvik etme, inkontinans/nemliliği yönetme ve klinik durum değiştikçe yeniden değerlendirmeye odaklanır. Risk ileri yaş, ateş veya zayıf perfüzyon gibi diğer faktörlerle yükselilebilir. |
| 19–23 | Risk yok / minimal | Braden çerçevesi altında minimal basınç ülseri riski. Genel cilt sağlığı uygulamaları ve rutin yeniden değerlendirme, hastanın durumu kötüleşmediği sürece genellikle yeterli kabul edilir. |
Yeniden değerlendirme sıklığı bakım ortamına bağlıdır (genellikle kabul sırasında ve daha sonra düzenli aralıklarla veya durumda herhangi bir değişiklik olduğunda). Braden Ölçeği klinik yargıyı destekleyen ancak değiştirmeyen bir tarama aracıdır. Bu genel eğitim bilgisi olup profesyonel tıbbi değerlendirmenin yerine geçmez.
Sıkça Sorulan Sorular
Hangi skor yüksek risk anlamına gelir? Genel olarak 18 ve altındaki bir toplam belirli bir riske işaret eder; 12 ve altındaki skorlar yüksek risk, 9 ve altındakiler ise çok yüksek risk kabul edilir.
Braden Skalası ne sıklıkla uygulanmalıdır? Yeniden değerlendirme sıklığı bakım ortamına göre değişir; genellikle hastaneye kabulde, ardından günlük olarak veya hastanın durumunda herhangi bir değişiklik olduğunda yapılır. Kurumunuzun protokolünü izleyin.
Bu, klinik değerlendirmenin yerini tutar mı? Hayır. Braden Skalası, profesyonel hemşirelik değerlendirmesini ve kişiye özel bakım planlamasını destekler, ancak bunların yerine geçmez.
