Công cụ này làm gì?
Công cụ Tính Phân Bố Tải Trọng Trục Xe ước tính phần tải trọng hàng hóa dồn lên trục trước và trục sau của xe, sau đó so sánh tải trọng từng trục với giới hạn cho phép (theo quy định pháp luật hoặc theo thông số nhà sản xuất). Quá tải một trục là nguyên nhân phổ biến khiến xe bị phạt khi qua trạm cân, đồng thời làm lốp, phanh và hệ thống treo xuống cấp nhanh bất thường — ngay cả khi tổng trọng lượng xe vẫn nằm trong mức cho phép. Công cụ giúp tài xế, quản lý đội xe và người xếp hàng bố trí hàng hóa sao cho không trục nào bị quá tải.
Lưu ý về đơn vị: ví dụ trong bài dùng đơn vị Anh — Mỹ (feet, pound) vì đây là chuẩn phổ biến của ngành vận tải Bắc Mỹ. Công thức không phụ thuộc đơn vị, nên bạn hoàn toàn có thể nhập theo mét và kilôgam như thông lệ tại Việt Nam. Riêng phần giới hạn tải trọng trục, bạn cần tra theo quy định hiện hành của Việt Nam (giới hạn tải trọng trục đơn, cụm trục kép, cụm trục ba theo quy định của Bộ Giao thông vận tải và biển báo trên từng tuyến đường, cầu) chứ không dùng con số của Mỹ.
Giải thích công thức
Hãy xem chiếc xe như một dầm đơn giản được đỡ tại hai trục cách nhau một khoảng \(L\) (chiều dài cơ sở). Kiện hàng có trọng lượng \(W\) đặt cách trục trước một khoảng \(d\) sẽ cân bằng như một đòn bẩy, nên phần tải mỗi trục gánh là:
$$W_{rear} = W \times \frac{d}{L}, \qquad W_{front} = W \times \frac{L-d}{L}$$Trong đó \(W\) = trọng lượng hàng, \(d\) = khoảng cách từ hàng đến trục trước, và \(L\) = khoảng cách giữa hai trục. Cộng thêm trọng lượng bản thân xe (trọng lượng không tải) đang đè lên mỗi trục, ta được tải trọng tổng của trục đó; phần dư an toàn so với giới hạn là \(\text{Margin} = \text{Limit} - \text{Load}\).
Cách sử dụng
Nhập chiều dài cơ sở, trọng lượng hàng và khoảng cách từ trọng tâm kiện hàng đến trục trước. Sau đó nhập trọng lượng không tải đang đè lên mỗi trục cùng giới hạn cho phép của từng trục. Kết quả hiển thị tải trọng trục trước, trục sau, tổng trọng lượng xe và phần dư còn lại so với giới hạn. Phần dư âm nghĩa là trục đó đang bị quá tải.
Ví dụ minh họa
Giả sử \(L = 12\) ft, kiện hàng \(W = 6000\) lb đặt cách trục trước \(d = 4\) ft, trọng lượng không tải là 4000 lb ở trục trước và 6000 lb ở trục sau, giới hạn lần lượt là 12000 lb và 20000 lb.
$$W_{rear} = 6000 \times \frac{4}{12} = 2000\,\text{lb}$$$$W_{front} = 6000 \times \frac{8}{12} = 4000\,\text{lb}$$Tải trọng trục trước \(= 4000 + 4000 = 8000\) lb và trục sau \(= 6000 + 2000 = 8000\) lb, tổng cộng 16.000 lb. Phần dư là \(12000 - 8000 = 4000\) lb ở trục trước và \(20000 - 8000 = 12000\) lb ở trục sau, tức là tải trọng vẫn hợp lệ.
Câu hỏi thường gặp
Dời hàng về phía trước có ích không? Có. Đưa hàng lại gần trục trước sẽ giảm tải cho trục sau — rất hữu ích khi trục sau đang vượt giới hạn.
Vì sao tổng trọng lượng hợp lệ mà một trục vẫn quá tải? Vì mỗi trục có giới hạn riêng. Xếp hàng lệch vị trí có thể làm một trục quá tải trong khi tổng trọng lượng xe vẫn nằm trong mức cho phép.
Nên dùng đơn vị nào? Đơn vị nào cũng được, miễn là nhất quán. Ví dụ trên dùng feet và pound, nhưng tỷ lệ tính toán hoàn toàn giống nhau khi bạn dùng mét và kilôgam — cách quen thuộc ở Việt Nam.