Công cụ này làm gì
Rất nhiều thuốc — đặc biệt là các thuốc hóa trị gây độc tế bào — được kê theo mỗi mét vuông diện tích bề mặt cơ thể (BSA) thay vì theo mỗi kilôgam cân nặng, bởi BSA tương quan với thể tích máu, cung lượng tim và độ thanh thải của thận tốt hơn so với chỉ dùng cân nặng. Công cụ này đổi chiều cao và cân nặng thành BSA, sau đó nhân BSA với cường độ liều bạn nhập (đơn vị mg/m²) để ra tổng liều tính bằng miligam. Đây là một công cụ tính toán số học dùng chung, không gắn với quốc gia hay phác đồ cụ thể nào.
Công thức được giải thích
Phương pháp mặc định là phương trình Mosteller, đơn giản và được dùng rất phổ biến trong ung bướu:
$$\text{BSA} = \sqrt{\frac{H \times W}{3600}}$$trong đó \(H\) = chiều cao tính bằng xăng-ti-mét và \(W\) = cân nặng tính bằng kilôgam. Khi đó tổng liều là
$$\text{Dose} = D \times \text{BSA}_{\text{used}}$$với \(D\) = cường độ liều tính bằng mg/m². Công cụ còn cho bạn hai lựa chọn khác: Du Bois, \(\text{BSA} = 0.007184 \times H^{0.725} \times W^{0.425}\), và Haycock, \(\text{BSA} = 0.024265 \times H^{0.3964} \times W^{0.5378}\) — công thức thường được ưu tiên trong nhi khoa.
Ví dụ tính mẫu
Một người lớn cao 170 cm, nặng 70 kg và phác đồ chỉ định liều 100 mg/m².
$$\text{BSA} = \sqrt{\frac{170 \times 70}{3600}} = \sqrt{3.3056} = 1.818\,\text{m}^2$$$$\text{Dose} = 100 \times 1.818 = 181.8\,\text{mg}$$Quy đổi ra khoảng 2,60 mg/kg — một con số hữu ích để đối chiếu chéo với các ngưỡng giới hạn tính theo cân nặng.
Cách sử dụng
Nhập chiều cao (cm) và cân nặng (kg), gõ liều theo phác đồ (mg/m²) rồi chọn công thức tính BSA. Nếu phác đồ của bạn có giới hạn trần BSA (một thực hành khá phổ biến, thường là 2,0 m² với bệnh nhân béo phì), hãy nhập mức trần đó; để 0 nếu không giới hạn. Kết quả hiển thị BSA thô, BSA thực sự được dùng để tính liều, tổng liều và liều tương đương theo mg/kg.
Câu hỏi thường gặp
Nên chọn công thức BSA nào? Mosteller là lựa chọn mặc định phổ biến nhất cho người lớn; Du Bois là chuẩn mực kinh điển trong y văn; Haycock cho kết quả tốt ở trẻ nhũ nhi và trẻ em. Ba công thức thường chỉ chênh nhau vài phần trăm.
Vì sao lại giới hạn BSA ở 2,0 m²? Một số cơ sở y tế đặt trần BSA để tránh liều tuyệt đối quá lớn ở bệnh nhân có cân nặng cao, khi nguy cơ độc tính có thể tăng nhanh hơn lợi ích thu được. Hãy tuân thủ đúng phác đồ tại nơi bạn làm việc.
Tôi nhập được pound và inch không? Bạn cần quy đổi trước: 1 in = 2,54 cm và 1 lb = 0,4536 kg. Công cụ chỉ nhận đơn vị hệ mét — vốn cũng là hệ đơn vị dùng trong thực hành lâm sàng tại Việt Nam.
Kết quả đã được thẩm định trên lâm sàng chưa? Chưa. Công cụ chỉ tái hiện các phương trình đã công bố nhằm mục đích học tập và kiểm tra chéo; mọi liều dùng thực tế bắt buộc phải được bác sĩ kê đơn và dược sĩ có chuyên môn xác nhận.