Công cụ này làm được gì?
Máy tính công thức pha dung dịch đệm cho bạn biết chính xác cần bao nhiêu axit yếu và bao nhiêu bazơ liên hợp của nó để pha ra dung dịch có pH mong muốn ở một thể tích cho trước. Công cụ dựa trên phương trình Henderson-Hasselbalch — mô hình chuẩn mô tả hoạt động của hệ đệm, được dùng phổ biến trong phòng thí nghiệm hóa phân tích, hóa sinh và sinh học phân tử.
Giải thích công thức
Dung dịch đệm chống lại sự thay đổi pH nhờ chứa đồng thời một lượng đáng kể axit yếu \(\text{HA}\) và bazơ liên hợp \(\text{A}^-\) của nó. Tỉ lệ giữa hai cấu tử này quyết định pH:
$$\text{pH} = \text{p}K_a + \log_{10}\left(\frac{[\text{A}^-]}{[\text{HA}]}\right)$$Biến đổi lại, ta thu được tỉ lệ bazơ trên axit \(r\); từ đó chia tổng nồng độ đệm \(C_\text{total}\) thành hai phần:
$$r = 10^{(\text{pH}-\text{p}K_a)}, \qquad [\text{A}^-] = C_\text{total}\cdot\frac{r}{1+r}, \qquad [\text{HA}] = C_\text{total}\cdot\frac{1}{1+r}$$Nhân mỗi nồng độ với thể tích \(V\) (tính bằng lít) là ra số mol axit và bazơ cần cân.
Cách sử dụng
Nhập pH mục tiêu, giá trị \(\text{p}K_a\) của axit, tổng nồng độ đệm theo mol/L và thể tích cuối cùng theo lít. Công cụ sẽ trả về tỉ lệ bazơ/axit, nồng độ của từng cấu tử và số mol axit cùng bazơ liên hợp bạn cần dùng để pha dung dịch đệm.
Ví dụ minh họa
Giả sử bạn cần pha 0,5 L dung dịch đệm axetat 0,2 mol/L ở \(\text{pH}=5.76\), với \(\text{p}K_a=4.76\). Trước hết tính tỉ lệ:
$$r = 10^{(5.76-4.76)} = 10^{1} = 10$$Sau đó tính nồng độ và số mol:
$$[\text{A}^-] = 0.2\times\frac{10}{11} = 0.1818\ \text{mol/L},\quad [\text{HA}] = 0.2\times\frac{1}{11} = 0.0182\ \text{mol/L}$$$$n_{\text{A}^-} = 0.1818\times 0.5 = 0.0909\ \text{mol},\quad n_{\text{HA}} = 0.0182\times 0.5 = 0.0091\ \text{mol}$$
Câu hỏi thường gặp
Công cụ có tính đến lực ion không? Không. Máy tính dùng dạng lý tưởng của phương trình Henderson-Hasselbalch; với các thí nghiệm đòi hỏi độ chính xác cao, bạn nên hiệu chỉnh \(\text{p}K_a\) theo hệ số hoạt độ.
Vùng đệm hiệu quả nhất là bao nhiêu? Dung dịch đệm hoạt động tốt nhất trong khoảng \(\text{p}K_a \pm 1\), tương ứng với tỉ lệ bazơ/axit nằm trong khoảng 0,1 đến 10.
Có thể quy đổi số mol sang gam không? Được. Bạn chỉ cần nhân số mol của mỗi cấu tử với khối lượng mol của nó.