Công cụ tính định mức vải là gì?
Công cụ tính định mức vải giúp bạn ước tính lượng vải cần dùng để cắt một số lượng sản phẩm theo rập cho trước. Từ kích thước rập, khổ vải sử dụng được, số lượng đơn hàng và tỷ lệ hao hụt, công cụ sẽ cho ra tổng chiều dài vải (mét) và diện tích vải (mét vuông). Nhờ đó, nhà thiết kế, thợ may và bộ phận kế hoạch sản xuất có thể mua đúng lượng nguyên liệu và kiểm soát chi phí.
Cách sử dụng
Nhập chiều dài rập và chiều rộng rập (kích thước bao ngoài của một chi tiết trên sơ đồ cắt), khổ vải của cuộn vải, số lượng sản phẩm cần sản xuất và tỷ lệ hao hụt để bù cho phần vải mất khi cắt, co rút và lỗi vải. Công cụ sẽ xếp các chi tiết theo chiều ngang khổ vải và cho ra tổng số mét vải cần dùng.
Giải thích công thức
Trước hết, ta tính số chi tiết xếp được trên khổ vải, với \(FW\) = khổ vải và \(W\) = chiều rộng rập:
$$n = \left\lfloor \frac{FW}{W} \right\rfloor$$Sau đó, tổng chiều dài vải được tính với \(Q\) = số lượng, \(L\) = chiều dài rập và \(P\) = phần trăm hao hụt:
$$L_{total} = \left\lceil \frac{Q}{n} \right\rceil \times L \times \left(1 + \frac{P}{100}\right)$$
Ví dụ minh họa
Giả sử rập dài 100 cm, rộng 50 cm, khổ vải 150 cm, bạn cần may 6 sản phẩm và cộng thêm 10% hao hụt.
$$n = \left\lfloor \frac{150}{50} \right\rfloor = 3$$$$\text{rows} = \left\lceil \frac{6}{3} \right\rceil = 2$$$$L_{total} = 2 \times 100 \times \left(1 + \frac{10}{100}\right) = 220\,\text{cm} = 2.2\,\text{m}$$Quy đổi đơn vị vải: Centimet, Mét, Inch và Yard
Mẫu rập thường được vẽ theo centimet, trong khi vải được bán theo mét hoặc yard. Các quan hệ chính xác là 1 in = 2,54 cm, 1 yd = 36 in = 0,9144 m, và 1 m ≈ 1,0936 yd.
| Centimet | Mét | Inch | Yard |
|---|---|---|---|
| 10 cm | 0,10 m | 3,94 in | 0,109 yd |
| 50 cm | 0,50 m | 19,69 in | 0,547 yd |
| 91,44 cm | 0,9144 m | 36 in | 1 yd |
| 100 cm | 1 m | 39,37 in | 1,094 yd |
| 150 cm | 1,5 m | 59,06 in | 1,640 yd |
| 200 cm | 2 m | 78,74 in | 2,187 yd |
Khổ vải thông dụng
| Khổ ghi trên nhãn (in) | Chính xác (cm) | Thường được ghi là (cm) |
|---|---|---|
| 36 in | 91,44 | 91 hoặc 90 |
| 44/45 in | 111,76 / 114,3 | 112 / 114 |
| 54 in | 137,16 | 137 |
| 58/60 in | 147,32 / 152,4 | 147 / 152 |
Luôn sử dụng khổ vải hữu dụng nằm giữa hai biên vải (selvedge), có thể hẹp hơn một chút so với khổ ghi trên nhãn.
Quy đổi diện tích
1 m² ≈ 1,196 yd², và 1 yd² ≈ 0,8361 m². Để quy đổi diện tích, hãy nhân với bình phương của hệ số quy đổi chiều dài, không nhân trực tiếp với hệ số đó.
Ví dụ: 2,2 m sang yard
\(2.2\,\text{m} \times 1.0936 \approx 2.406\,\text{yd}\), hoặc tương đương \(2.2 \div 0.9144 \approx 2.406\). Làm tròn lên khi mua, tức khoảng 2,41 yd, và nhiều cửa hàng sẽ làm tròn thành 2½ yd.
Tỷ lệ hao hụt thông thường theo loại vải và loại trang phục
Hao hụt bao gồm phần thất thoát khi cắt giữa các mảnh mẫu, phần thất thoát ở cuối cuộn, co rút và lượng vải thêm để ghép hoa văn. Các mức dưới đây là quy tắc kinh nghiệm phổ biến trong ngành, không phải tiêu chuẩn chính thức. Con số thực tế khác nhau tùy theo nhà máy, hiệu suất xếp mẫu (marker) và cách các mảnh được xếp lồng vào nhau.
| Loại vải hoặc tình huống | Mức hao hụt thông thường |
|---|---|
| Vải trơn một màu, không có chiều | khoảng 5-10% |
| Vải sọc, caro hoặc in hoa cần ghép hoa văn | khoảng 10-20% |
| Vải có lông tuyết hoặc có chiều (nhung, nhung kẻ, họa tiết in một chiều) | khoảng 10-15% |
| Vải dệt kim có thể co hoặc xoắn | khoảng 5-10% |
| Trang phục nhỏ hoặc phức tạp với nhiều mảnh và đường cong | thường cao hơn các mức trên |
- Một marker được tối ưu bằng máy tính, xếp sát nhau có thể đưa hao hụt xuống mức thấp. Các bố cục xếp tay trên khổ vải hẹp thường cho mức cao hơn.
- Giặt thử một mẫu trước nếu lo ngại về độ co rút, và đo thực tế thay vì ước đoán.
- Với may tại nhà, làm tròn lên đến ¼ hoặc ½ yard tiếp theo thường tạo ra phần đệm hữu ích.
So sánh kịch bản: Khổ vải và hao hụt thay đổi lượng vải cần dùng như thế nào
Cùng một mẫu ở mọi hàng: dài 100 cm × rộng 50 cm, 6 bộ trang phục. Số mảnh mỗi hàng là \(p=\lfloor \text{fabric width} / 50 \rfloor\), và số hàng là \(n=\lceil 6/p \rceil\). Tổng chiều dài là \(L = n \cdot 100/100 \cdot (1+\text{wastage}/100)\) tính bằng mét. Diện tích ở đây bằng tổng chiều dài nhân với khổ vải.
| Khổ vải | Số mảnh mỗi hàng | Số hàng | Hao hụt | Tổng chiều dài (m) | Diện tích (m²) |
|---|---|---|---|---|---|
| 90 cm | 1 | 6 | 5% | 6,30 | 5,670 |
| 90 cm | 1 | 6 | 10% | 6,60 | 5,940 |
| 90 cm | 1 | 6 | 15% | 6,90 | 6,210 |
| 112 cm | 2 | 3 | 5% | 3,15 | 3,528 |
| 112 cm | 2 | 3 | 10% | 3,3 | 3,696 |
| 112 cm | 2 | 3 | 15% | 3,45 | 3,864 |
| 150 cm | 3 | 2 | 5% | 2,10 | 3,150 |
| 150 cm | 3 | 2 | 10% | 2,20 | 3,300 |
| 150 cm | 3 | 2 | 15% | 2,3 | 3,450 |
Bảng cho thấy điều gì
- Khổ vải quan trọng nhất. Với hao hụt 10%, chuyển từ vải khổ 90 cm sang 150 cm giúp giảm chiều dài từ 6,6 m xuống 2,2 m, tức giảm khoảng 67%, vì ba mảnh có thể xếp ngang thay vì một mảnh.
- Hao hụt tăng theo tỷ lệ tuyến tính. Mỗi bước 5 điểm cộng thêm 5% chiều dài cơ sở: 0,30 m trên 6 m, 0,15 m trên 3 m, và 0,10 m trên 2 m.
- Diện tích là cách so sánh chi phí công bằng hơn nếu vải được tính giá theo mét vuông. Ngay cả theo diện tích, vải khổ 150 cm vẫn dùng ít hơn (3,30 m² so với 5,94 m² ở mức 10%), vì ít bị lãng phí phần khổ không dùng đến.
Các kết quả này giả định một bố cục đơn giản, trong đó các mảnh được đặt cạnh nhau. Các marker thực tế có thể xếp lồng các mảnh và có thể tốt hơn hoặc kém hơn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cần cộng thêm hao hụt? Khi cắt thực tế, vải luôn bị hao ở đầu bàn, biên vải, lỗi vải và do co rút. Mức hao hụt 5–15% giúp kết quả ước tính sát với thực tế hơn.
Nếu chi tiết rập rộng hơn khổ vải thì sao? Công cụ luôn tính tối thiểu một chi tiết trên mỗi hàng ngang khổ vải, nên bạn vẫn nhận được kết quả chiều dài hợp lệ theo hướng dư an toàn.
Công cụ có tính đến chiều hoa văn hoặc chiều tuyết vải không? Không. Các loại vải có chiều như vải in một chiều, vải kẻ sọc hoặc vải có tuyết sẽ tốn vải hơn, vì vậy hãy cộng thêm hao hụt cho các loại vải này.