Công cụ này dùng để làm gì
Công cụ giúp ước tính liều epinephrine (adrenaline) tiêm bắt (IM) cho một trẻ đang sốc phản vệ dựa trên cân nặng, đồng thời quy đổi liều đó thành thể tích cần rút ra ứng với nồng độ lọ thuốc cụ thể. Đây chỉ là công cụ tham khảo lâm sàng và phục vụ mục đích đào tạo — bạn luôn phải tuân theo phác đồ cấp cứu tại cơ sở của mình và kiểm tra kỹ nhãn lọ thuốc trước khi tiêm.
Cách sử dụng
Nhập cân nặng của trẻ (tính bằng kilôgam). Công cụ dùng nồng độ 1 mg/mL (1:1000) — nồng độ duy nhất để tiêm bắp — và trả về liều tính bằng miligam cùng thể tích cần tiêm tính bằng mililít. Không dùng dạng 0,1 mg/mL (1:10.000) để tiêm bắp.
Giải thích công thức
Liều tiêm bắt chuẩn trong sốc phản vệ là 0,01 mg/kg, với liều tối đa cho một lần tiêm là 0,5 mg. Thể tích cần tiêm bằng liều chia cho nồng độ: $$\text{Thể tích} = \frac{\text{Liều}}{\text{Nồng độ}}$$ Dòng "đã chạm giới hạn" cho bạn biết liều tính theo cân nặng có vượt quá \(0{,}5\ \text{mg}\) hay không và do đó có bị giới hạn lại hay không.
Ví dụ minh họa
Một trẻ nặng 20 kg dùng epinephrine 1 mg/mL: \(\text{Liều} = 0{,}01 \times 20 = 0{,}2\ \text{mg}\), thấp hơn ngưỡng tối đa 0,5 mg. \(\text{Thể tích} = 0{,}2 \div 1 = 0{,}2\ \text{mL}\) tiêm bắt. Với một người nặng 70 kg, liều tính ra là 0,7 mg, vượt ngưỡng nên bị giới hạn còn 0,5 mg, do đó thể tích = 0,5 mL với nồng độ 1 mg/mL.
Liều lượng và thể tích theo cân nặng (1 mg/mL)
Bảng áp dụng công thức \(\text{Liều (mg)} = \min(0.01 \times \text{cân nặng tính bằng kg},\ 0.5)\) và sau đó \(\text{Thể tích (mL)} = \text{Liều} \div \text{nồng độ}\). Thể tích tính cho nồng độ 1 mg/mL (1:1000) dùng để tiêm bắp. Dạng 1:10.000 (0,1 mg/mL) chỉ dùng đường tĩnh mạch bởi nhân viên y tế.
| Cân nặng (kg) | Liều theo cân nặng (mg) | Liều đã dùng (mg) | Giới hạn 0,5 mg | Thể tích ở 1 mg/mL (mL) |
|---|---|---|---|---|
| 5 | 0.05 | 0.05 | Không | 0.05 |
| 10 | 0.10 | 0.10 | Không | 0.10 |
| 15 | 0.15 | 0.15 | Không | 0.15 |
| 20 | 0.20 | 0.20 | Không | 0.2 |
| 30 | 0.30 | 0.30 | Không | 0.30 |
| 50 | 0.50 | 0.50 | Đạt mức (bằng giới hạn) | 0.5 |
| 70 | 0.70 | 0.50 | Có, bị giới hạn | 0.5 |
Ví dụ minh họa (20 kg, 1 mg/mL): liều = 0,01 × 20 = 0,2 mg, thấp hơn 0,5 mg nên không áp dụng giới hạn; thể tích = 0,2 mg ÷ 1 mg/mL = 0,2 mL. Ví dụ minh họa (70 kg, 1 mg/mL): 0,01 × 70 = 0,7 mg, được giới hạn còn 0,5 mg; thể tích = 0,5 ÷ 1 = 0,5 mL.
Các giá trị này chỉ mang tính giáo dục và phải được đối chiếu với phác đồ địa phương, danh mục thuốc và hướng dẫn hiện hành trước khi sử dụng trong lâm sàng.
Diễn giải kết quả
- Liều (mg): Liều này được tính theo cân nặng với tỷ lệ 0,01 mg/kg. Do đó, trẻ nặng 12 kg tương ứng với 0,12 mg.
- Thể tích (mL): Đây là liều chia cho nồng độ của sản phẩm. Chênh lệch nồng độ gấp 10 lần sẽ tạo ra chênh lệch thể tích gấp 10 lần. Cùng liều 0,12 mg là 0,12 mL ở 1 mg/mL nhưng là 1,2 mL ở 0,1 mg/mL.
- Cờ giới hạn: Cờ này cho biết liều theo cân nặng vượt quá 0,5 mg, nên liều đã được giới hạn ở mức tối đa 0,5 mg cho một lần dùng. Ở đúng 50 kg, liều theo cân nặng bằng giới hạn và không bị vượt quá.
- Nồng độ: 1 mg/mL (1:1000) là nồng độ tiêu chuẩn để tiêm bắp trong sốc phản vệ. Nhầm lẫn 1:1000 với 1:10.000 là nguyên nhân được ghi nhận gây sai sót liều gấp 10 lần, vì vậy luôn kiểm tra nhãn để xem đơn vị mg/mL, không chỉ tỷ lệ.
- Dùng lặp lại: Các hướng dẫn (ví dụ như hội đồng hồi sức và Tổ chức Dị ứng Thế giới) mô tả con số này là liều đơn. Có thể lặp lại theo khoảng thời gian do phác đồ liên quan quy định nếu triệu chứng vẫn tiếp diễn. Máy tính này không mô hình hóa liều lặp lại, và một số hướng dẫn sử dụng nhóm cân nặng hoặc nhóm tuổi thay vì tính nghiêm ngặt theo kg.
Công cụ này chỉ mang tính giáo dục. Nó không thay thế được đánh giá lâm sàng, phác đồ địa phương hoặc đào tạo chuyên môn, và không đưa ra lời khuyên y tế cho bất kỳ bệnh nhân cụ thể nào.
Liều là 0,01 mg/kg tiêm vào cơ ở mặt ngoài đùi; nếu cần có thể lặp lại sau mỗi 5 đến 10 phút, và hãy gọi cấp cứu. Trẻ nhỏ hoặc trẻ chưa dậy thì thường dùng 0,3 mg; với trẻ dưới 30 kg, liều tối đa theo nhãn là 0,3 mg.
Định nghĩa và thuật ngữ
- Sốc phản vệ (Anaphylaxis)
- Phản ứng dị ứng toàn thân nghiêm trọng, khởi phát nhanh và có thể đe dọa tính mạng. Thường liên quan đến các vấn đề về đường thở, hô hấp hoặc tuần hoàn, thường kèm theo triệu chứng ở da hoặc đường tiêu hóa.
- Epinephrine / adrenaline
- Hai tên gọi cho cùng một loại thuốc. Đây là thuốc điều trị đầu tay cho sốc phản vệ. "Epinephrine" phổ biến ở Mỹ, còn "adrenaline" được dùng ở Anh, châu Âu và Úc.
- Tiêm bắp (Intramuscular - IM)
- Tiêm vào cơ. Đây là đường dùng thông thường để điều trị sốc phản vệ ban đầu.
- Liều theo mg/kg
- Liều được tính dựa trên cân nặng cơ thể. Ở đây là 0,01 mg cho mỗi kilogram.
- Nồng độ (mg/mL)
- Lượng thuốc có trong mỗi mililit dung dịch. Nồng độ quyết định thể tích chứa một liều nhất định.
- Cách ghi tỷ lệ
- 1:1000 nghĩa là 1 g trong 1000 mL, tương đương 1 mg/mL. 1:10.000 nghĩa là 1 g trong 10.000 mL, tương đương 0,1 mg/mL.
- Liều tối đa một lần (giới hạn)
- Mức giới hạn trên cho một lần dùng, không phụ thuộc vào cân nặng. Máy tính này sử dụng 0,5 mg.
- Đùi ngoài (anterolateral)
- Phần ngoài, giữa của đùi (cơ rộng ngoài). Đây là vị trí tiêm bắp epinephrine được khuyến nghị trong sốc phản vệ vì giúp hấp thu ổn định.
Câu hỏi thường gặp
Dùng nồng độ nào để tiêm bắt? Chế phẩm 1 mg/mL (1:1000) là dạng chuẩn để tiêm bắt epinephrine trong sốc phản vệ. Dạng 0,1 mg/mL (1:10.000) thường chỉ dùng đường tĩnh mạch trong ngừng tuần hoàn.
Vì sao liều bị giới hạn ở mức 0,5 mg? 0,5 mg là liều tối đa khuyến cáo cho một lần tiêm bắt; trẻ nặng cân hơn và người lớn sẽ nhận đúng mức tối đa cố định này thay vì một liều lớn hơn tính theo cân nặng.
Có thể lặp lại liều không? Có — epinephrine tiêm bắt có thể lặp lại mỗi 5–15 phút nếu đáp ứng chưa đủ, theo phác đồ. Công cụ này chỉ hiển thị một liều duy nhất.