Alış-Satış Farkı (Spread) Nedir?
Alış-satış farkı, bir alıcının ödemeye razı olduğu en yüksek fiyat (alış / bid) ile bir satıcının kabul edeceği en düşük fiyat (satış / ask) arasındaki farktır. Hisse senedi, döviz (forex), opsiyon, kripto veya emtia olsun, işlem gören her piyasada likiditenin ve işlem maliyetinin temel göstergesidir. Dar bir spread, likit ve aktif işlem gören bir varlığa işaret eder; geniş bir spread ise düşük likiditeyi ve pozisyona girip çıkmanın gizli maliyetinin yüksek olduğunu gösterir.
Bu Hesaplayıcı Nasıl Kullanılır?
Güncel alış fiyatını ve güncel satış fiyatını ekranda göründüğü şekliyle girin. Hesaplayıcı anında mutlak spread'i, satış fiyatına oranla yüzde olarak spread'i, baz puan cinsinden spread'i (1 bp = %0,01) ve orta fiyatı (midpoint) verir. Orta fiyat, fiyatlama ve piyasaya göre değerleme (mark-to-market) işlemlerinde sıkça kullanılan adil bir referans değeridir.
Formülün Açıklaması
Mutlak spread basitçe Satış − Alış şeklindedir. Farklı fiyat seviyelerindeki varlıkları karşılaştırabilmek için bunu normalize ederiz:
$$\text{Spread\%} = \frac{\text{Satış} - \text{Alış}}{\text{Satış}} \times 100$$Bu yüzdeyi tekrar 100 ile çarpmak, değeri baz puana dönüştürür. Orta fiyat ise (Alış + Satış) ÷ 2 ile bulunur.
Örnek Hesaplama
Bir hisse senedinin 99,50 alış ve 100,00 satış fiyatıyla kote edildiğini varsayalım. Mutlak spread \(100{,}00 - 99{,}50 = \mathbf{0{,}50}\) olur. Spread yüzdesi \(0{,}50 \div 100{,}00 \times 100 = \mathbf{0{,}5\%}\), yani 50 baz puandır. Orta fiyat ise \((99{,}50 + 100{,}00) \div 2 = \mathbf{99{,}75}\)'tir.
Varlık Sınıfına Göre Tipik Alış-Satış Spreadleri
Alış-satış spreadi, bir alıcının ödemeye istekli olduğu en yüksek fiyat (alış) ile bir satıcının kabul etmeye istekli olduğu en düşük fiyat (satış) arasındaki boşluktur. Şu şekilde hesaplanır: \(\text{Spread} = \text{Satış} - \text{Alış}\), ve genellikle orta noktanın yüzdesi veya baz puan cinsinden ifade edilir (1 bps = 0,01%). Aşağıdaki rakamlar likit işlem koşulları için genel pazar gözlemleridir; gerçek spreadler oynaklık, günün saati, sipariş büyüklüğü ve mekan ile geniş çapta değişiklik gösterir.
| Varlık sınıfı | Tipik spread (%) | Tipik spread (bps) |
|---|---|---|
| Büyük sermayeli hisse senetleri (örn. mega-cap mavi çip hisse senetleri) | 0,01% – 0,05% | 1 – 5 |
| Küçük sermayeli hisse senetleri | 0,2% – 1%+ | 20 – 100+ |
| Başlıca döviz çiftleri (EUR/USD, USD/JPY) | ~0,01% – 0,03% | 1 – 3 |
| Egzotik döviz çiftleri (örn. USD/TRY, USD/ZAR) | 0,1% – 0,5%+ | 10 – 50+ |
| Likit kripto (BTC, ETH ana mekanlarında) | 0,01% – 0,1% | 1 – 10 |
| Likit olmayan kripto / küçük altcoinler | 0,5% – 5%+ | 50 – 500+ |
| Borsada işlem gören opsiyon | 0,5% – 5%+ (kontrat fiyatının) | 50 – 500+ |
| Likit ETF'ler (geniş pazara ait) | 0,01% – 0,1% | 1 – 10 |
Genel bir kural olarak, daha yüksek işlem hacmi ve piyasa yapıcıları arasında daha sıkı rekabet spreadleri aşağı çeker, düşük likidite, yüksek oynaklık ve daha geniş fiyat belirsizliği ise onları yukarı çeker.
Spread Sonucunuzu Yorumlama
Spread hem bir likidite sinyali hem de örtülü bir işlem maliyetidir. Dar spread (birkaç baz puan veya daha az) genellikle aktif olarak işlem gören, likit bir piyasayı gösterir ve burada birçok alıcı ve satıcı fiyat üzerinde yakından rekabet eder. Geniş spread daha ince likiditeyi, daha fazla fiyat belirsizliğini veya yükseltilmiş oynaklığı gösterir ve yalnızca giriş ve çıkış için daha fazla ödemeniz gerektiği anlamına gelir.
Örtülü maliyet. Satış fiyatından satın aldığınızda ve hemen alış fiyatından sattığınızda, herhangi bir komisyon öncesinde bile tam spreadi kaybedersiniz. Bu, gidiş-dönüş maliyetidir. Örneğin, 10,00/10,02 kotasyonunun orta noktasından yaklaşık \(0,02/10,01 \approx 0,20\%\) tek yönlü maliyeti ve işlem değerinin yaklaşık \(0,02/10,01 \times 100 \approx 0,40\%\) gidiş-dönüş maliyeti vardır, çünkü adil değere göre giriş ve çıkış sırasında spreadinin yarısını geçersiniz — veya alış-satış olarak ölçülen tam spread.
Orta nokta adil değer olarak. Orta nokta \((\text{Alış} + \text{Satış})/2\) belirli bir andaki bir enstrümanın "adil" fiyatı için geleneksel referanstır, çünkü alıcılar ve satıcıların teklif ettikleri fiyatların ortasında yer alır. Birçok maliyet ve kayma ölçümü, doldurma fiyatınızın bu orta noktadan uzaklığı olarak hesaplanır. Orta noktaya spreadinin uzak tarafından daha yakın bir doldurmayı temsil etmek daha iyi uygulama anlamına gelir.
Karşılaştırma için baz puanlar. Spreadi baz puanlara dönüştürmek, çok farklı fiyat seviyeleri olan enstrümanları karşılaştırmayı kolaylaştırır. 100 dolar tutarında bir hisse senedindeki 50 bps spreadi ve 25.000 dolar tutarında bir kripto teklifindeki 50 bps spreadi, dolar rakamları (0,50 ile 125) geniş çapta farklı olsa da aynı nispi maliyeti temsil eder.
Bu, spreadlerin nasıl ölçüldüğü ve ne ifade ettikleri hakkında genel eğitim bilgisidir, kişisel ticaret veya yatırım tavsiyesi değildir.
Sıkça Sorulan Sorular
Neden alışa değil de satışa bölüyoruz? Satış fiyatına bölmek en yaygın yöntemdir; çünkü yatırımcılar genellikle satış (ask) fiyatından alım yapar. Bazı işlem masaları bunun yerine orta fiyatı kullanır. Bu araç, satış fiyatını esas alır.
"İyi" bir spread nedir? Yüksek likiditeye sahip büyük şirket hisselerinde spread çoğu zaman %0,05'in altındadır; az işlem gören veya oynak (volatil) varlıklarda ise %1'i aşabilir. Spread ne kadar düşükse, işlem maliyeti genellikle o kadar ucuzdur.
Baz puan nedir? Bir baz puan %0,01'e eşittir; dolayısıyla %0,5'lik bir spread 50 bp eder. Yatırımcılar, küçük spread'leri hassas biçimde karşılaştırmak için baz puanı kullanır.
