Ne işe yarar?
Bu hesaplayıcı, elinizdeki bir çözeltinin derişimini istediğiniz hedef değere düşürmek için ne kadar su (veya seyreltici) eklemeniz gerektiğini söyler. Hesaplama, çözünen madde miktarının sabit kaldığı, yalnızca toplam hacmin değiştiği seyreltme ilkesine dayanır. Birimleri tutarlı tuttuğunuz sürece her hacim birimiyle ve her iki derişim de aynı birimi kullandığı sürece her derişim biriminde (%, ppm, mg/mL) çalışır.
Nasıl kullanılır?
Elinizdeki çözeltinin başlangıç hacmini (V1), başlangıç derişimini (C1) ve seyreltme sonrası ulaşmak istediğiniz hedef derişimi (C2) girin. Hesaplayıcı, eklenmesi gereken su hacmini ve son toplam hacmi verir. C2 değeri C1'den küçük olmalıdır — su ekleyerek daha yüksek bir derişim elde edemezsiniz.
Formülün açıklaması
Temel seyreltme denklemi \(\text{C}_1 \cdot \text{V}_1 = \text{C}_2 \cdot \text{V}_2\)'dir. Son hacim için çözüldüğünde \(\text{V}_2 = \text{V}_1 \cdot (\text{C}_1/\text{C}_2)\) elde edilir. Eklemeniz gereken su, son hacim ile başlangıç hacmi arasındaki farktır:
$$\text{V}_{\text{su}} = \text{V}_1 \cdot \frac{\text{C}_1}{\text{C}_2} - \text{V}_1 = \text{V}_1 \cdot \frac{\text{C}_1 - \text{C}_2}{\text{C}_2}$$
Çözünen madde kütlesi korunduğundan, başlangıçtaki çözünen madde \((\text{C}_1 \cdot \text{V}_1)\) yalnızca daha büyük bir hacme yayılır ve derişimi C2'ye düşürür.
Örnek hesaplama
Elinizde %70'lik 100 mL alkol çözeltisi var ve bunu %10'a düşürmek istiyorsunuz. $$\text{V}_{\text{su}} = 100 \times \frac{70 - 10}{10} = 100 \times \frac{60}{10} = 600 \text{ mL su}.$$ Son hacim \(100 + 600 = 700\) mL olur ve bu da doğrulanır: \(70\% \times 100 = 10\% \times 700\).
Temel Terimler ve Değişkenler
| Terim | Tipik birimler | Anlam |
|---|---|---|
| \(V_1\) — başlangıç (stok) hacmi | mL, L, gal veya herhangi bir hacim birimi | Başladığınız konsantre çözeltinin ne kadar olduğu. Cevap, girdiğiniz hacim biriminde çıkar. |
| \(C_1\) — başlangıç konsantrasyonu | %, ppm, mg/L, M, g/L | Seyreltmeden önce stok çözeltinin gücü. \(C_2\)'den büyük olmalıdır. |
| \(C_2\) — hedef (son) konsantrasyonu | \(C_1\) ile aynı birim | Seyreltmeden sonra istediğiniz güç, tüm son hacim boyunca ölçülür. |
| \(V_2\) — son hacim | \(V_1\) ile aynı birim | Seyreltmeden sonra toplam hacim: \(V_2 = V_1 + V_{water} = V_1 \times C_1/C_2\). |
| \(V_{water}\) — eklenecek su (seyreltici) | \(V_1\) ile aynı birim | Eklenen suyun veya başka seyreltici hacmi: \(V_{water} = V_2 - V_1\). Bu hesaplayıcının çıktısıdır. |
| Seyreltme faktörü (\(DF\)) | Boyutsuz | \(DF = C_1/C_2 = V_2/V_1\). 10'luk bir \(DF\) 1:10 olarak yazılır ve bir kısım stokun toplam on kısıma kadar yapıldığı anlamına gelir — bir kısım stok başına dokuz kısım su. |
| Çözünen madde | g, mol, mg | Çözeltiye çözünen madde (tuz, asit, etkin madde). Miktarı seyreltme ile değişmez. |
| Çözücü / seyreltici | mL, L | Çözen sıvı — genellikle su, ancak tampon, fizyolojik serum veya çözücü olabilir. Stokun dayandığı aynı seyreltici ile seyreltiniz. |
| Stok çözelti | — | Elinde tutulan ve gerektiğinde çalışma gücüne seyreltilen bilinçli bir konsantre çözelti. |
| % v/v | Hacme göre yüzde | Her 100 mL çözelti başına çözünen maddenin mL'si. Alkolleri gibi sıvı-sıvı karışımları için kullanılır. 70 % v/v = her 100 mL çözelti başına 70 mL. |
| % w/v | Hacim içinde ağırlık yüzdesi | Her 100 mL çözelti başına çözünen maddenin gramı. 1 % w/v = 10 g/L. Tuz ve suya çözünen katılar için yaygındır. |
| ppm | Milyonda parça | \(10^6\)'da bir parça. Yoğunluğu 1 g/mL'e yakın olan seyreltilmiş su çözeltileri için, 1 ppm ≈ 1 mg/L — bu yaklaşım su arıtma işleminde standart uygulamadır ve çoğu ppm rakamının varsaydığı şeydir. 1 % w/v ≈ 10,000 ppm. |
| Molarite (M) | mol/L | Çözelti litresine çözünen maddenin mol sayısı. 1 M = 1 mol/L = 1,000 mmol/L. Sıcaklık, çözelti hacmi sıcaklık ile değiştiğinden hafifçe etkiler. |
Kural ne zaman geçerlidir. Özdeşlik \(C_1 V_1 = C_2 V_2\), çözünen maddenin miktarının korunduğuna dair bir ifadedir. Yalnızca (a) \(C_1\) ve \(C_2\) aynı birim ile ifade edildiğinde ve (b) seyreltici dışında hiçbir şey eklenmediğinde veya çıkarılmadığında geçerlidir — ek çözünen madde yok, buharlaşma yok, çökelti yok, çözünen maddeyi tüketen kimyasal reaksiyon yok. Ayrıca konsantrasyon biriminin hacim bazlı olduğunu varsayar (% v/v, % w/v, mg/L olarak ppm, molarite). % w/w veya molalite gibi kütleye dayalı birimler için doğrudan aktarılmaz; bunlar için kütlede çalışın ve hacimler yerine kütleler ile \(C_1 m_1 = C_2 m_2\) kullanın. Son olarak, hacımların kesin olarak toplamsal olmadığını unutmayın: kesin çalışma için, ayrı olarak ölçülen \(V_{water}\) eklemek yerine \(V_2\) işaretine kadar yapınız.
Sıkça Sorulan Sorular
Hangi birimleri kullanmalıyım? Tutarlı olduğu sürece herhangi bir hacim birimi (mL, L, galon) kullanabilirsiniz. Sonuç, V1 ile aynı birimde verilir.
C2, C1'den büyük olabilir mi? Hayır — su eklemek yalnızca derişimi düşürebilir. Bu durumda hesaplayıcı sıfır su sonucunu verir.
ppm veya molarite için de çalışır mı? Evet, C1 ve C2 aynı birimle ifade edildiği sürece çalışır.