Công cụ này làm gì
Công cụ này cho bạn biết cần thêm bao nhiêu nước (hoặc dung môi pha loãng) vào một dung dịch sẵn có để hạ nồng độ xuống mức mong muốn. Nguyên lý dựa trên định luật pha loãng: lượng chất tan luôn giữ nguyên, chỉ có tổng thể tích thay đổi. Công cụ hoạt động với mọi đơn vị, miễn là bạn giữ chúng nhất quán, và với mọi đơn vị nồng độ (%, ppm, mg/mL) miễn là cả hai nồng độ cùng dùng một đơn vị.
Cách sử dụng
Nhập thể tích ban đầu (V1) của dung dịch bạn đang có, nồng độ ban đầu (C1) và nồng độ mục tiêu (C2) mà bạn muốn đạt được sau khi pha loãng. Công cụ sẽ trả về lượng nước cần thêm và tổng thể tích cuối cùng. Lưu ý C2 phải nhỏ hơn C1 — bạn không thể tăng nồng độ bằng cách thêm nước.
Giải thích công thức
Phương trình pha loãng cốt lõi là \(\text{C}_1 \cdot \text{V}_1 = \text{C}_2 \cdot \text{V}_2\). Giải ra thể tích cuối cùng, ta có \(\text{V}_2 = \text{V}_1 \cdot \frac{\text{C}_1}{\text{C}_2}\). Lượng nước bạn cần thêm chính là hiệu giữa thể tích cuối và thể tích ban đầu:
$$\text{V}_{\text{nước}} = \text{V}_1 \cdot \frac{\text{C}_1}{\text{C}_2} - \text{V}_1 = \text{V}_1 \cdot \frac{\text{C}_1 - \text{C}_2}{\text{C}_2}$$
Vì khối lượng chất tan được bảo toàn, lượng chất tan ban đầu (\(\text{C}_1 \cdot \text{V}_1\)) chỉ đơn giản là phân bố trong một thể tích lớn hơn, nhờ đó hạ nồng độ xuống còn C2.
Ví dụ minh họa
Bạn có 100 mL dung dịch cồn 70% và muốn pha về cồn 10%. $$\text{V}_{\text{nước}} = 100 \times \frac{70 - 10}{10} = 100 \times \frac{60}{10} = 600 \text{ mL nước}$$ Thể tích cuối cùng là \(100 + 600 = 700\) mL, hoàn toàn khớp: \(70\% \times 100 = 10\% \times 700\).
Các Thuật Ngữ và Biến Số Chính
| Thuật Ngữ | Đơn Vị Thông Thường | Ý Nghĩa |
|---|---|---|
| \(V_1\) — thể tích ban đầu (dung dịch gốc) | mL, L, gal hoặc bất kỳ đơn vị thể tích nào | Bạn bắt đầu với bao nhiêu dung dịch đậm đặc. Kết quả sẽ hiển thị bằng bất kỳ đơn vị thể tích nào bạn nhập. |
| \(C_1\) — nồng độ ban đầu | %, ppm, mg/L, M, g/L | Độ đậm của dung dịch gốc trước khi pha loãng. Phải lớn hơn \(C_2\). |
| \(C_2\) — nồng độ mục tiêu (cuối cùng) | Cùng đơn vị với \(C_1\) | Độ đậm bạn muốn sau khi pha loãng, được đo trên toàn bộ thể tích cuối cùng. |
| \(V_2\) — thể tích cuối cùng | Cùng đơn vị với \(V_1\) | Tổng thể tích sau khi pha loãng: \(V_2 = V_1 + V_{water} = V_1 \times C_1/C_2\). |
| \(V_{water}\) — nước (chất pha loãng) cần thêm vào | Cùng đơn vị với \(V_1\) | Thể tích nước hoặc chất pha loãng khác được thêm vào: \(V_{water} = V_2 - V_1\). Đây là kết quả đầu ra của máy tính. |
| Hệ số pha loãng (\(DF\)) | Không có thứ nguyên | \(DF = C_1/C_2 = V_2/V_1\). Một \(DF\) là 10 được viết 1:10 và có nghĩa là một phần dung dịch gốc tạo thành mười phần tổng cộng — chín phần nước cho mỗi một phần dung dịch gốc. |
| Chất tan | g, mol, mg | Chất được hòa tan trong dung dịch (muối, axit, thành phần hoạt tính). Lượng của nó không thay đổi khi pha loãng. |
| Dung môi / chất pha loãng | mL, L | Chất lỏng thực hiện sự hòa tan — thường là nước, nhưng nó có thể là dung dịch đệm, nước muối hoặc dung môi. Pha loãng bằng cùng một chất pha loãng mà dung dịch gốc được dựa trên. |
| Dung dịch gốc | — | Một dung dịch đậm đặc được chuẩn bị sẵn và pha loãng đến độ đậm hoạt động khi cần thiết. |
| % v/v | Phần trăm theo thể tích | mL chất tan trên 100 mL dung dịch. Được sử dụng cho các hỗn hợp chất lỏng trong chất lỏng như rượu. 70 % v/v = 70 mL trong mỗi 100 mL dung dịch. |
| % w/v | Phần trăm (khối lượng) trong thể tích | g chất tan trên 100 mL dung dịch. 1 % w/v = 10 g/L. Phổ biến cho muối và chất rắn hòa tan trong nước. |
| ppm | Phần triệu | Một phần trong \(10^6\). Đối với các dung dịch nước loãng, trong đó mật độ gần 1 g/mL, 1 ppm ≈ 1 mg/L — xấp xỉ này là phương pháp tiêu chuẩn trong xử lý nước và là giả định của hầu hết các số liệu ppm. 1 % w/v ≈ 10.000 ppm. |
| Molarity (M) | mol/L | Mol chất tan trên lít dung dịch. 1 M = 1 mol/L = 1.000 mmol/L. Nhiệt độ ảnh hưởng đến nó một chút vì thể tích dung dịch thay đổi theo nhiệt độ. |
Khi nào quy tắc áp dụng được. Đẳng thức \(C_1 V_1 = C_2 V_2\) là một phát biểu rằng lượng chất tan được bảo toàn. Nó chỉ có hiệu lực khi (a) \(C_1\) và \(C_2\) được biểu diễn bằng cùng một đơn vị, và (b) không có gì được thêm vào hoặc loại bỏ ngoài chất pha loãng — không có chất tan bổ sung, không có bay hơi, không có kết tủa, không có phản ứng hóa học tiêu thụ chất tan. Nó cũng giả định rằng đơn vị nồng độ dựa trên thể tích (% v/v, % w/v, ppm dưới dạng mg/L, molarity). Nó không chuyển tiếp trực tiếp sang các đơn vị dựa trên khối lượng như % w/w hoặc molality; đối với những đơn vị đó, làm việc với khối lượng và sử dụng \(C_1 m_1 = C_2 m_2\) với các khối lượng thay vì thể tích. Cuối cùng, hãy nhớ rằng các thể tích không hoàn toàn cộng: để công việc chính xác, hãy pha đến mức \(V_2\) thay vì thêm \(V_{water}\) được đo riêng.
Câu hỏi thường gặp
Tôi nên dùng đơn vị nào? Bất kỳ đơn vị thể tích nào, miễn là nhất quán (mL, L, gallon). Kết quả sẽ trả về cùng đơn vị với V1.
C2 có thể lớn hơn C1 không? Không — thêm nước chỉ có thể làm giảm nồng độ. Trong trường hợp đó, công cụ sẽ trả về lượng nước bằng không.
Công cụ có dùng được cho ppm hay nồng độ mol không? Có, miễn là C1 và C2 được biểu thị bằng cùng một đơn vị.