Pha loãng liên tiếp là gì?
Pha loãng liên tiếp (serial dilution) là quá trình pha loãng một chất trong dung dịch qua từng bước, trong đó mỗi bước đều sử dụng cùng một hệ số pha loãng như bước trước đó. Kỹ thuật này được dùng phổ biến trong hóa học, vi sinh, dược lý và các xét nghiệm miễn dịch để tạo ra những nồng độ cực thấp một cách chính xác, bởi vì việc pha loãng một lượng lớn chỉ trong một bước duy nhất vừa khó thực hiện vừa thiếu độ chính xác.
Cách sử dụng máy tính này
Bạn chỉ cần nhập ba giá trị: nồng độ ban đầu C₀ (theo bất kỳ đơn vị nào như M, mg/mL hay CFU/mL), hệ số pha loãng áp dụng cho mỗi bước (ví dụ 10 cho phép pha loãng tỉ lệ 1:10), và số bước pha loãng n. Máy tính sẽ trả về nồng độ cuối cùng Cₙ cùng với tổng hệ số pha loãng qua tất cả các bước.
Giải thích công thức
Mỗi bước pha loãng sẽ chia nồng độ cho hệ số pha loãng (DF). Sau một bước, nồng độ còn lại là \(C_0/\text{DF}\); sau hai bước là \(C_0/\text{DF}^2\); và sau n bước:
$$C_n = \dfrac{C_0}{\text{DF}^{n}}$$
Tổng hệ số pha loãng đơn giản là \(\text{DF}^n\), cho biết dung dịch cuối cùng loãng hơn bao nhiêu lần so với dung dịch gốc ban đầu.
Ví dụ minh họa
Giả sử bạn bắt đầu với dung dịch gốc có \(C_0 = 100\) mg/mL và thực hiện pha loãng liên tiếp tỉ lệ 1:10 (DF = 10) năm lần (n = 5). Tổng hệ số pha loãng sẽ là \(10^5 = 100{.}000\), vậy nên nồng độ cuối cùng là \(100 / 100{.}000 = 0{,}001\) mg/mL (tương đương 1 µg/mL).
Câu hỏi thường gặp
Pha loãng 1:10 nghĩa là gì? Nghĩa là lấy một phần mẫu trộn với chín phần dung môi, tạo ra hệ số pha loãng bằng 10 (mẫu lúc này chỉ còn đậm đặc bằng một phần mười ban đầu).
Hệ số pha loãng có thể là số thập phân không? Có — bất kỳ giá trị nào từ 1 trở lên đều dùng được. Hệ số bằng 1 nghĩa là không pha loãng.
Nên dùng đơn vị nào? Bạn có thể dùng bất kỳ đơn vị nồng độ nào tùy thích; kết quả cuối cùng được trả về theo đúng đơn vị của C₀, vì khi lấy tỉ lệ thì các đơn vị đã triệt tiêu lẫn nhau.
