Ondalıklı Uzun Bölme Hesaplayıcı nedir?
Bu araç bir bölüneni bir bölene böler ve size bölümü seçtiğiniz ondalık basamak sayısına kadar verir. Her iki sayı da pozitif, negatif, tam ya da ondalıklı olabilir. Önemli bir nokta: sonuç, istenen ondalık basamakta yuvarlanmaz, kesilir (kırpılır). Böylece uzun bölmenin o noktaya kadar üreteceği rakamları olduğu gibi görürsünüz.
Nasıl kullanılır?
Bölen kısmına böldüğünüz sayıyı, Bölünen kısmına ise bölünecek sayıyı girin. Kaç ondalık basamağa kadar hesaplamak istediğinizi seçin — örneğin 3. Hesaplayıcı bölümü, virgülden sonra tam olarak o kadar basamak içeren sabit bir ondalık metin olarak döndürür ve sondaki sıfırları da korur.
Formül
p seçtiğiniz ondalık basamak sayısı olsun. Tam gerçek bölüm q = bölünen / bölen şeklindedir. Sonuç şöyle hesaplanır:
$$\text{Bölüm} = \frac{\text{Bölünen}}{\text{Bölen}} \quad \text{(N ondalık basamağa kesilmiş)}$$işaret = (bölünen < 0) XOR (bölen < 0) ? -1 : +1; m = |bölünen| / |bölen|; t = floor(m × 10^p) / 10^p; bölüm = işaret × t. Negatif olmayan büyüklüğün tabanını almak (floor), sıfıra doğru kesme ile aynı sonucu verir. Bu hesaplayıcı p basamakta durur — yuvarlama yapmaz.
Çözümlü örnek
31'i 16'ya 3 basamağa kadar bölelim. \(31 / 16 = 1{,}9375\) tam olarak. \(\lfloor 1{,}9375 \times 1000 \rfloor = 1937\) olur, dolayısıyla $$\frac{1937}{1000} = \mathbf{1{,}937}.$$ 6 basamakta sonuç 1,937500 olarak görünürdü.
Ondalıklı Sayılarla Kağıt Kalemle Uzun Bölme Nasıl Yapılır
Hesaplayıcı, kağıt ve kalemle izleyeceğiniz adımların aynısını izler. İstediğiniz ondalık basamak sayısında durur ve son basamağı yuvarlamaz.
- Önce işareti belirleyin ve mutlak değerleri kullanın. XOR (dışlayıcı veya) kuralını uygulayın: Bölüm, bölünen veya bölenden tam olarak biri negatif olduğunda negatiftir. İkisinin işareti aynıysa pozitiftir. İşareti not ettikten sonra \(|a|\) ve \(|b|\) mutlak değerlerini bölün.
- Böleni tam sayıya çevirin. Bölenin ondalık noktası varsa, bölen tam sayı olana kadar noktayı sağa taşıyın. Sonra bölünenin ondalık noktasını aynı sayıda basamak taşıyın. Bu, iki sayıyı da aynı 10 kuvvetiyle çarpmakla aynıdır, dolayısıyla bölüm değişmez. Örneğin \(0.75 \div 1.5\), \(7.5 \div 15\) olur.
- Tam sayı kısmını bölün. Bölenin baştaki rakamlara kaç kez sığdığını bulun ve bölüm rakamını yazın. Bunu bölenle çarpın, çarpımı çıkarın ve sonraki rakamı aşağı indirin. Tam sayı kısmının bütün rakamlarını kullanana kadar tekrarlayın.
- Ondalık noktasını geçin. Bölünendeki ondalık noktasına ulaştığınızda bölüme de bir ondalık nokta yazın. Bundan sonra sıfırları (veya bölünenin kalan ondalık rakamlarını) birer birer aşağı indirin.
- \(p\) ondalık rakam elde edene kadar devam edin, sonra durun. Bölümün ondalık noktasından sonra \(p\) rakamı olduğunda durun. Yuvarlamaya karar vermek için bir sonraki rakama bakmayın. Sonuç şöyledir: $$\text{Bölüm} = \pm\frac{\lfloor |a/b| \times 10^p \rfloor}{10^p}$$ Adım 1'deki işaret en sonda uygulanır.
Örnek: 31 ÷ 16, 3 ondalık basamağa kadar
| Adım | Çalışma değeri | Bölme | Bölüm rakamı | Çıkarma | Kalan |
|---|---|---|---|---|---|
| Tam kısım | 31 | \(31 \div 16\) | 1 | \(31 - 16 = 15\) | 15 |
| Ondalık nokta | Bölüme "." yazın ve bir 0 indirin | ||||
| 1. ondalık | 150 | \(150 \div 16\) | 9 | \(150 - 144 = 6\) | 6 |
| 2. ondalık | 60 | \(60 \div 16\) | 3 | \(60 - 48 = 12\) | 12 |
| 3. ondalık | 120 | \(120 \div 16\) | 7 | \(120 - 112 = 8\) | 8 |
Rakamları okuyunca önce 1, ardından ondalık nokta, sonra 9, 3 ve 7 gelir. 3 ondalık basamağa kadar 31 ÷ 16 = 1.937 eder. Kalan hâlâ 8'dir, dolayısıyla kesin değer devam eder (\(31/16 = 1.9375\)). Sonuç kesildiği için 4. basamak atılır ve yanıt 1.938'e yuvarlanmaz.
Daha Fazla Çözümlü Örnek
Aşağıdaki her sonuç \(\lfloor |a/b| \times 10^p \rfloor / 10^p\) kesme kuralını kullanır. Bölme mutlak değerler üzerinde yapılır ve işaret en sonda uygulanır.
(a) Negatif bir girdi: −7 ÷ 3, 4 ondalık basamağa kadar
- İşaret: Yalnızca bölünen negatif olduğundan bölüm negatiftir. \(7 \div 3\) ile çalışın.
- Tam kısım: \(7 \div 3 = 2\), kalan \(7 - 6 = 1\).
- Ondalık noktayı yazın ve bir 0 indirin: \(10 \div 3 = 3\), kalan \(10 - 9 = 1\).
- Kalan 1 sürekli geri geldiği için sonraki üç rakam da 3'tür. Bu da 4 ondalık basamakta 2.3333 verir.
- Kırpma: \(\lfloor 2.3333\ldots \times 10^4 \rfloor / 10^4 = 23333 / 10^4 = 2.3333\). Sonra işareti uygulayın.
Sonuç: −7 ÷ 3 = -2.3333. Kesme sıfıra doğru hareket eder. İşaretli değere taban fonksiyonu uygulansaydı \(\lfloor -23333.33\ldots \rfloor = -23334\) olur, yani −2.3334. Bu, bu hesaplayıcının yaptığı şey değildir.
(b) Ondalık bölen: 0.75 ÷ 1.5, 3 ondalık basamağa kadar
- İşaret: İki sayı da pozitif olduğundan bölüm pozitiftir.
- İki sayıda da ondalık noktayı bir basamak sağa taşıyın: \(0.75 \div 1.5 = 7.5 \div 15\).
- Tam kısım: \(7 \div 15 = 0\), kalan 7; bölüm 0 ile başlar.
- Ondalık noktayı yazın ve 5'i indirin: \(75 \div 15 = 5\), kalan \(75 - 75 = 0\).
- Sıfırları indirin: \(0 \div 15 = 0\) iki kez. Bu da 0.500 verir.
Sonuç: 0.75 ÷ 1.5 = 0.500. Kontrol: \(0.5 \times 1.5 = 0.75\). Bölme tam olarak biter; dolayısıyla sondaki sıfırlar gerçek rakamlardır ve hiçbir şey kesilmez.
(c) Tekrarlayan ondalık: 2 ÷ 3, 5 ondalık basamağa kadar; kesme ile yuvarlama karşılaştırması
- Tam kısım: \(2 \div 3 = 0\), kalan 2.
- Ondalık noktayı yazın ve bir 0 indirin: \(20 \div 3 = 6\), kalan \(20 - 18 = 2\).
- Kalan 2 sonsuza kadar tekrarlar; dolayısıyla her ondalık rakam 6'dır.
- 5 rakamdan sonra kırpın: \(\lfloor 0.6666\ldots \times 10^5 \rfloor / 10^5 = 66666 / 10^5 = 0.66666\).
Sonuç: 2 ÷ 3 = 0.66666 (kesilmiş). Standart yuvarlama 6. basamağa (6) bakardı. Bu basamak 5 veya daha büyük olduğu için yuvarlama 0.66667 verir. İki yanıt \(0.00001\) kadar farklıdır; yani son basamakta bir birim. Kesilmiş bir bölümün mutlak değeri, kesin değerden hiçbir zaman büyük değildir. Yuvarlanmış bir bölüm ise büyük de olabilir, küçük de.
| Bölme | Basamak | Kesilmiş (bu hesaplayıcı) | Yuvarlanmış (karşılaştırma için) |
|---|---|---|---|
| −7 ÷ 3 | 4 | −2.3333 | −2.3333 |
| 0.75 ÷ 1.5 | 3 | 0.500 | 0.500 |
| 2 ÷ 3 | 5 | 0.66666 | 0.66667 |
| 31 ÷ 16 | 3 | 1.937 | 1.938 |
Sıkça Sorulan Sorular
Neden 22/15 sonucu 1,467 değil de 1,466 çıkıyor? Çünkü bu araç yuvarlamaz, keser. \(22/15 = 1{,}46666\ldots\) olduğundan 3 basamakta kesildiğinde geriye 1,466 kalır. Yuvarlanmış bir sonuç için önce daha fazla basamağa kadar hesaplayın.
Bölen sıfır olursa ne olur? Sıfıra bölme tanımsızdır; bu nedenle hesaplayıcı bir sayı yerine hata döndürür.
Negatif ve ondalıklı değerlerle çalışır mı? Evet. İşaret XOR kuralını izler ve ondalıklı bölünen veya bölenler (örneğin \(0{,}75 / 1{,}5\)) doğrudan işlenir.