Çatı kar yükü nedir?
Çatı kar yükü, biriken karın çatıya bindirdiği aşağı yönlü ağırlıktır ve fit kare başına libre (psf) cinsinden ifade edilir. Bu değeri bilmek; ev sahiplerinin, müteahhitlerin ve mühendislerin kar küremeye ya da çatıyı güçlendirmeye karar vermeden önce çatının aşırı yüklenme riski altında olup olmadığını değerlendirmesine yardımcı olur. Bu hesaplama aracı iki yöntem sunar: ölçülen kar derinliği ve yoğunluğundan elde edilen hızlı bir tahmin ile zemin kar yüküne dayanan ASCE 7 (ABD standardı) düz çatı formülü.
Nasıl kullanılır?
Sahada hızlı bir tahmin için Kar derinliği ve yoğunluğu seçeneğini kullanın; çatıdaki karın kaç inç olduğunu ve yaklaşık bir yoğunluk değerini girin. Taze hafif kar yaklaşık 7 lb/ft³, oturmuş kar ~15, ıslak veya sıkışmış kar ~30 ve katı buz ise 57'ye kadar çıkar. Yönetmeliğe dayalı tasarım için ASCE 7 zemin kar yükü seçeneğini tercih edin ve zemin kar yükünüz pg değerini (yerel kar haritalarından) ayrıca binanız için maruziyet (Ce), termal (Ct) ve önem (Is) katsayılarını girin. Not: ASCE 7 ABD'ye özgü bir standarttır; Türkiye'de çatı kar yükü hesapları TS EN 1991-1-3 (Eurocode) ve ilgili Türkiye Bina Deprem ve yapı yönetmeliklerine göre yapılır, bu yüzden yerel projelerde geçerli kurallar farklılık gösterir.
Formülün açıklaması
Derinlik yöntemi şu formülü kullanır:
$$p = \frac{\text{Kar Derinliği (in)}}{12} \times \text{Yoğunluk (lb/ft}^3\text{)}$$İnç değerinin 12'ye bölünmesi derinliği fite çevirir, yoğunlukla (fit küp başına libre) çarpmak ise fit kare başına yük verir. ASCE 7 yöntemi
$$p_f = 0{,}7 \cdot C_e \cdot C_t \cdot I_s \cdot p_g \text{ (psf)}$$formülünü kullanır; burada 0,7 düz bir çatı için temel maruziyet faktörüdür, diğer katsayılar ise rüzgâr maruziyeti, ısıtma ve binanın kritiklik düzeyine göre ayarlama yapar.
Örnek hesaplama
Diyelim ki 15 lb/ft³ yoğunluğunda 12 inç oturmuş kar ölçtünüz.
$$p = \frac{12}{12} \times 15 = 1 \times 15 = 15 \text{ psf}$$olur. Çatının 100 ft²'lik bir bölümünde bu, 1.500 lb kar anlamına gelir.
Sıkça sorulan sorular
Bu resmî bir mühendislik aracı mı? Hayır — yalnızca tahmin sağlar. ASCE 7 yöntemi ABD standart formunu izler, ancak nihai tasarım mutlaka ruhsatlı bir mühendis ve yerel yönetmelik değerleriyle yapılmalıdır.
Bir çatı ne kadar kar yükü taşıyabilir? Pek çok konut çatısı kabaca 20–40 psf için tasarlanır, ancak bu değer büyük ölçüde değişir. Yerel imar/yapı yönetmeliğinizi kontrol edin.
Islak kar neden bu kadar önemli? Ağırlığı belirleyen şey derinlik değil yoğunluktur. Bir fit ıslak kar, bir fit taze pudra karın birkaç katı ağırlığında olabilir.
