Ağaç Değeri Hesaplama Aracı nedir?
Bu araç, bir ağaç veya tomruktan ne kadar kullanılabilir kereste elde edilebileceğini ve bu hacmin ne kadar değer ifade ettiğini tahmin eder. Hesaplamada Doyle tomruk kuralı kullanılır; bu kural, bir tomruğun ince ucundaki çapı ve uzunluğundan board feet cinsinden hacmi tahmin etmek için Kuzey Amerika ormancılığında en yaygın kullanılan ölçüm formüllerinden biridir. Bir board foot, 144 inç küpe (12 inç \(\times\) 12 inç \(\times\) 1 inç) eşit olan bir kereste ölçü birimidir. Bu birimin Türkiye'de doğrudan bir karşılığı yoktur; yurt içinde kereste genellikle metreküp (m³) ile ölçülür.
Nasıl kullanılır?
Üç değer girin: tomruğun ince ucunda, kabuğun iç yüzünden ölçülen çap (inç cinsinden), satışa elverişli tomruk uzunluğu (feet cinsinden) ve board foot başına alabileceğiniz güncel fiyat (dolar cinsinden). Araç, tahmini board foot hacmini ve toplam dolar değerini verir.
Formülün açıklaması
Doyle kuralı şu şekildedir:
$$\text{Board feet} = \left(\frac{D - 4}{4}\right)^{2} \times L$$Burada D, inç cinsinden ince uç çapı; L ise feet cinsinden tomruk uzunluğudur. "− 4" terimi, kenar ve yontma fireleri hesaba katar; karenin alınması ise enine kesit alanının çapa göre nasıl arttığını yansıtır. Çıkan board feet değerini board foot başına fiyatınızla çarparak değeri bulursunuz.
Örnek hesaplama
İnce uç çapı 16 inç ve uzunluğu 16 feet olan bir tomruk için:
$$\left(\frac{16 - 4}{4}\right)^{2} = \left(\frac{12}{4}\right)^{2} = 3^{2} = 9$$bunu 16 ile çarpınca \(= 144\) board feet. Board foot başına 0,50 dolar üzerinden değer \(144 \times 0{,}50\ \$ = 72{,}00\ \$\) olur.
Doyle Tomruk Hacmi: Çap ve Uzunluğa Göre Kereste Fit Hacmi
Doyle tomruk cetveli esas olarak Amerika Birleşik Devletleri'nde, özellikle Güney, Orta Batı ve Doğu'nun bazı bölgelerinde kullanılır. Bir tomruktaki kereste fit miktarını, kabuk içinden ölçülen küçük uç çapı (D, inç cinsinden) ve uzunluğu (L, fit cinsinden) kullanarak tahmin eder:
$$\text{Kereste fit} = \left(\frac{D-4}{4}\right)^{2} \times L$$
Tablo bu formülü doğrudan uygular. Doyle, 12 inç ve daha büyük tomruklar için standarttır. Daha küçük tomruklar genellikle yayımlanmış tablolardan ölçülür ya da farklı bir yöntemle fiyatlandırılır, çünkü Doyle bu tomrukların kereste verimini genellikle olduğundan düşük tahmin eder. Değerler gerektiğinde yarım kereste fitine yuvarlanmıştır.
| Küçük uç çapı (inç) | 8 fit | 10 fit | 12 fit | 16 fit |
|---|---|---|---|---|
| 8 | 8 | 10 | 12 | 16 |
| 10 | 18 | 22.5 | 27 | 36 |
| 12 | 32 | 40 | 48 | 64 |
| 14 | 50 | 62.5 | 75 | 100 |
| 16 | 72 | 90 | 108 | 144 |
| 18 | 98 | 122.5 | 147 | 196 |
| 20 | 128 | 160 | 192 | 256 |
| 22 | 162 | 202.5 | 243 | 324 |
| 24 | 200 | 250 | 300 | 400 |
| 26 | 242 | 302.5 | 363 | 484 |
| 28 | 288 | 360 | 432 | 576 |
| 30 | 338 | 422.5 | 507 | 676 |
Tablonun okunuşuna örnek: 12 fit uzunluğunda, 16 inç çapında bir tomruk \(\left(\frac{16-4}{4}\right)^{2} \times 12 = 3^{2} \times 12 = 108\) kereste fit verir.
Tomruk Boyutlarına ve Fiyatlarına Göre Değer Karşılaştırması
Değer, kereste fit miktarının kereste fiti başına fiyatla çarpılmasıyla bulunur. Aşağıdaki fiyatlar ($0.25, $0.50 ve $1.00 kereste fiti başına) yalnızca örnek amaçlıdır. Gerçek fiyatlar ağaç türüne, kaliteye, bölgeye ve piyasaya göre büyük farklılık gösterir; ayrıca fiyatın kütükte (ayakta ağaç) mi yoksa fabrikaya teslim mi olduğu da etkilidir.
| Tomruk (küçük uç çapı × uzunluk) | Doyle kereste fiti | $0.25/bf fiyatla değer | $0.50/bf fiyatla değer | $1.00/bf fiyatla değer |
|---|---|---|---|---|
| 12 in × 16 fit | 64 | $16.00 | $32.00 | $64.00 |
| 16 in × 16 fit | 144 | $36.00 | $72.00 | $144.00 |
| 18 in × 12 fit | 147 | $36.75 | $73.50 | $147.00 |
| 20 in × 12 fit | 192 | $48.00 | $96.00 | $192.00 |
| 24 in × 16 fit | 400 | $100.00 | $200.00 | $400.00 |
Çalışılmış örnek, 24 in × 16 fit, kereste fiti başına $0.50:
$$\left(\frac{24-4}{4}\right)^{2} \times 16 = 5^{2} \times 16 = 400 \text{ bf}$$
$$400 \times \$0.50 = \$200.00$$
Bu tomrukun değeri 200 dolardır.
Çapı iki katına çıkarmak kereste fitini ikiden fazla artırır, çünkü çap terimi karesel olarak hesaplanır. 24 inçlik bir tomrukta 400 bf varken, aynı uzunluktaki 12 inçlik bir tomrukta yalnızca 64 bf vardır; yani yaklaşık 6 kat daha azdır. Bu nedenle daha büyük ve daha yüksek kaliteli tomruklar genellikle kereste fiti başına daha yüksek fiyat getirir.
Tomruk Ölçümünde Temel Terimler
- Kereste fiti (bf): 1 inç kalınlığında, 12 inç genişliğinde ve 12 inç uzunluğunda bir kereste parçasına eşit hacim birimi (144 kübik inç).
- Doyle tomruk cetveli: Küçük uç çapı ve uzunluktan kereste fitini tahmin eden, formüle dayalı bir tomruk cetveli: \(\left(\frac{D-4}{4}\right)^{2} \times L\). Amerika Birleşik Devletleri'nin bazı bölgelerinde yaygın olarak kullanılır. Küçük tomruklardan elde edilen verimi olduğundan düşük, büyük tomruklar için ise daha cömert tahmin etme eğilimindedir.
- Kabuk içi küçük uç çapı (DIB): Tomruğun dar ucundan, kabuk hariç olarak inç cinsinden ölçülen çap. Formülde kullanılan çaptır.
- Satılabilir uzunluk: Sağlam ürüne kesilebilen tomruk ya da gövdenin kullanılabilir uzunluğu; genellikle 2 fitlik artışlarla ölçülür ve çürük, eğri ya da çok ince üst kısım hariç tutulur. Her tomruğa genellikle bir kesim payı eklenir.
- Tomruk ölçeği ile kereste sayımı: Tomruk ölçeği, kesilmeden önce bir cetvelden hesaplanan, tomruktaki tahmini kereste fitidir. Kereste sayımı ise tomruktan biçilen gerçek kereste fitidir. İkisi farklıdır ve bu farka fazlalık ya da eksiklik denir.
- Kütük (ayakta ağaç) fiyatı ile teslim edilen tomruk fiyatı: Kütük fiyatı, ayakta duran ağaç için arazi sahibine ödenen fiyattır. Teslim edilen fiyat ise fabrikaya ulaştırılan tomruklar için ödenir ve devirme, sürükleme ve taşıma maliyetlerini içerir. Teslim fiyatları kütük fiyatlarından daha yüksektir.
- Tomruk kalitesi (sınıfı): Çap, uzunluk, düzgünlük, budak ve diğer kusurlara dayalı bir kalite sınıflandırması. Daha yüksek sınıflar daha fazla temiz kereste verir ve kereste fiti başına daha yüksek fiyat getirir.
Diğer yaygın tomruk cetvelleri şunlardır: Batı Amerika Birleşik Devletleri'nde yaygın olan, bir daire içine çizilmiş kereste diyagramlarına dayanan Scribner cetveli ve formüle dayalı olan, 1/4 inçlik testere kerfi varsayan ve genellikle gerçek testere fabrikası verimine yakın kabul edilen Uluslararası 1/4 inç cetveli. Aynı tomruk her cetvelde farklı ölçülebilir, bu nedenle alıcının hangi cetveli kullandığını her zaman doğrulayın. Bu hesaplayıcı genel tahminler sunar; resmi bir orman değerlendirmesi yerine geçmez.
Sıkça Sorulan Sorular
Doyle kuralı küçük tomrukları neden düşük değerlendirir? Sabit 4 inçlik düşüş, küçük bir tomruğun çapının büyük bir bölümünü oluşturur; bu nedenle yaklaşık 16 inçten ince tomruklarda fireyi olduğundan fazla gösterir. Diğer kurallar (Scribner, International 1/4") küçük tomruklar için daha yüksek tahmin verebilir.
Hangi çapı ölçmeliyim? Her zaman tomruğun ince ucunda, kabuğun iç yüzünden ölçülen çapı kullanın.
Bu kesin bir değerleme midir? Hayır. Yalnızca bir tahmindir. Gerçek değer; ağaç türüne, kalite sınıfına, kusurlara, gövdedeki incelmeye (taper) ve yerel kereste fabrikası fiyatlarına bağlıdır. Bağlayıcı satışlar için değil, planlama amacıyla kullanın.