Công cụ tính giá trị cây gỗ là gì?
Công cụ này ước tính lượng gỗ xẻ có thể sử dụng được trong một cây hoặc khúc gỗ và giá trị tương ứng của khối lượng đó. Nó áp dụng quy tắc Doyle (Doyle log rule), một trong những công thức đo lường gỗ phổ biến nhất trong ngành lâm nghiệp Bắc Mỹ, dùng để ước tính khối lượng board-foot dựa trên đường kính đầu nhỏ và chiều dài của khúc gỗ. Cần lưu ý rằng đây là chuẩn của Mỹ: một "board foot" là đơn vị đo gỗ tương đương 144 inch khối (12 in × 12 in × 1 in) — khác với cách tính theo mét khối (m³) thường dùng tại Việt Nam.
Cách sử dụng
Bạn nhập ba thông số: đường kính đo bên trong vỏ tại đầu nhỏ của khúc gỗ (tính bằng inch), chiều dài phần gỗ thương phẩm (tính bằng feet) và giá hiện tại bạn có thể bán cho mỗi board foot (tính bằng USD). Công cụ sẽ trả về khối lượng board-foot ước tính cùng tổng giá trị bằng USD.
Giải thích công thức
Quy tắc Doyle được tính như sau:
$$\text{Board feet} = \left(\frac{D - 4}{4}\right)^{2} \times L$$trong đó D là đường kính đầu nhỏ tính bằng inch và L là chiều dài khúc gỗ tính bằng feet. Số "− 4" dùng để trừ hao phần bìa và mép gỗ bị bỏ đi, còn việc bình phương phản ánh cách diện tích mặt cắt ngang tăng theo đường kính. Nhân số board feet thu được với giá mỗi board foot để ra giá trị.
Ví dụ minh họa
Với một khúc gỗ có đường kính đầu nhỏ 16 inch và chiều dài 16 feet:
$$\left(\frac{16 - 4}{4}\right)^{2} = \left(\frac{12}{4}\right)^{2} = 3^{2} = 9$$nhân với 16 = 144 board feet. Với mức giá 0,50 USD mỗi board foot, giá trị sẽ là
$$144 \times 0{,}50\ \text{USD} = 72{,}00\ \text{USD}$$
Bảng thể tích bảng gỗ Doyle theo đường kính và chiều dài
Quy tắc khúc gỗ Doyle được sử dụng chủ yếu tại Hoa Kỳ, đặc biệt ở các vùng miền Nam, miền Trung Tây và miền Đông. Quy tắc này ước tính số bảng gỗ (board feet) trong một khúc gỗ dựa trên đường kính đầu nhỏ tính cả vỏ (D, tính bằng inch) và chiều dài (L, tính bằng feet):
$$\text{Board feet} = \left(\frac{D-4}{4}\right)^{2} \times L$$
Bảng này áp dụng trực tiếp công thức trên. Doyle là tiêu chuẩn cho các khúc gỗ có đường kính từ 12 inch trở lên. Với các khúc gỗ nhỏ hơn, thường phải tính theo bảng đã công bố hoặc định giá theo cách khác, vì Doyle có xu hướng đánh giá thấp sản lượng gỗ xẻ của chúng. Các giá trị được làm tròn đến nửa bảng gỗ khi cần thiết.
| Đường kính đầu nhỏ (in) | 8 ft | 10 ft | 12 ft | 16 ft |
|---|---|---|---|---|
| 8 | 8 | 10 | 12 | 16 |
| 10 | 18 | 22.5 | 27 | 36 |
| 12 | 32 | 40 | 48 | 64 |
| 14 | 50 | 62.5 | 75 | 100 |
| 16 | 72 | 90 | 108 | 144 |
| 18 | 98 | 122.5 | 147 | 196 |
| 20 | 128 | 160 | 192 | 256 |
| 22 | 162 | 202.5 | 243 | 324 |
| 24 | 200 | 250 | 300 | 400 |
| 26 | 242 | 302.5 | 363 | 484 |
| 28 | 288 | 360 | 432 | 576 |
| 30 | 338 | 422.5 | 507 | 676 |
Ví dụ cách đọc bảng: một khúc gỗ đường kính 16 inch, dài 12 feet cho \(\left(\frac{16-4}{4}\right)^{2} \times 12 = 3^{2} \times 12 = 108\) board feet.
So sánh giá trị theo kích thước khúc gỗ và giá bán
Giá trị bằng số bảng gỗ (board feet) nhân với giá mỗi bảng gỗ. Các mức giá dưới đây ($0.25, $0.50 và $1.00 mỗi board foot) chỉ mang tính minh họa. Giá thực tế thay đổi mạnh tùy theo loài gỗ, phẩm cấp, khu vực và thị trường, cũng như việc giá là giá đứng cây (stumpage) hay giá giao tại xưởng (delivered).
| Khúc gỗ (đường kính đầu nhỏ × chiều dài) | Board feet theo Doyle | Giá trị ở mức $0.25/bf | Giá trị ở mức $0.50/bf | Giá trị ở mức $1.00/bf |
|---|---|---|---|---|
| 12 in × 16 ft | 64 | $16.00 | $32.00 | $64.00 |
| 16 in × 16 ft | 144 | $36.00 | $72.00 | $144.00 |
| 18 in × 12 ft | 147 | $36.75 | $73.50 | $147.00 |
| 20 in × 12 ft | 192 | $48.00 | $96.00 | $192.00 |
| 24 in × 16 ft | 400 | $100.00 | $200.00 | $400.00 |
Ví dụ minh họa, khúc gỗ 24 in × 16 ft với giá $0.50/bf:
$$\left(\frac{24-4}{4}\right)^{2} \times 16 = 5^{2} \times 16 = 400 \text{ bf}$$
$$400 \times \$0.50 = \$200.00$$
Giá trị của khúc gỗ này là $200.
Tăng gấp đôi đường kính làm số board feet tăng hơn gấp đôi, vì số hạng đường kính được bình phương. Khúc gỗ 24 inch có 400 bf, trong khi khúc gỗ 12 inch cùng chiều dài chỉ có 64 bf, tức là ít hơn khoảng 6 lần. Đây là lý do các khúc gỗ lớn hơn, phẩm cấp cao hơn thường cũng có giá cao hơn trên mỗi board foot.
Thuật ngữ chính trong đo đếm khúc gỗ
- Board foot (bf): Đơn vị thể tích gỗ xẻ, bằng một tấm ván dày 1 inch, rộng 12 inch và dài 12 inch (144 inch khối).
- Quy tắc Doyle: Quy tắc khúc gỗ dựa trên công thức, \(\left(\frac{D-4}{4}\right)^{2} \times L\), dùng để ước tính board feet từ đường kính đầu nhỏ và chiều dài. Quy tắc này được sử dụng rộng rãi ở một số vùng của Hoa Kỳ. Nó có xu hướng đánh giá thấp sản lượng từ khúc gỗ nhỏ và đánh giá cao hơn đối với khúc gỗ lớn.
- Đường kính đầu nhỏ tính cả vỏ (DIB): Đường kính, tính bằng inch, đo qua đầu nhỏ của khúc gỗ khi chưa bóc vỏ. Đây là đường kính được dùng trong công thức.
- Chiều dài có thể thương mại (merchantable length): Chiều dài sử dụng được của khúc gỗ hoặc thân cây có thể xẻ thành sản phẩm chắc chắn, thường tính theo bước 2 feet, không bao gồm phần ngọn mục, cong hoặc quá nhỏ. Thường cộng thêm một phần dư cắt tỉa cho mỗi khúc gỗ.
- Ước tính khúc gỗ so với kiểm đếm gỗ xẻ: Ước tính khúc gỗ (log scale) là số board feet ước tính trong khúc gỗ, được tính trước khi xẻ theo một quy tắc. Kiểm đếm gỗ xẻ (lumber tally) là số board feet thực tế xẻ được từ khúc gỗ đó. Hai con số này khác nhau, và phần chênh lệch được gọi là overrun (vượt) hoặc underrun (thiếu).
- Giá đứng cây so với giá khúc gỗ giao tại xưởng: Giá đứng cây (stumpage) là khoản tiền trả cho chủ đất đối với cây đang đứng. Giá giao tại xưởng (delivered) là khoản tiền trả cho khúc gỗ tại xưởng cưa, bao gồm chi phí đốn hạ, kéo gỗ và vận chuyển. Giá giao tại xưởng cao hơn giá đứng cây.
- Phẩm cấp khúc gỗ (log grade): Phân loại chất lượng dựa trên đường kính, chiều dài, độ thẳng, mắt gỗ và các khuyết tật khác. Phẩm cấp cao hơn cho nhiều gỗ không khuyết tật hơn và có giá cao hơn trên mỗi board foot.
Các quy tắc khúc gỗ phổ biến khác gồm quy tắc Scribner, dựa trên sơ đồ các tấm ván vẽ trong một hình tròn và phổ biến ở miền Tây Hoa Kỳ, và quy tắc International 1/4-inch, dựa trên công thức, giả định lưỡi cưa dày 1/4 inch và thường được coi là gần với sản lượng thực tế của xưởng cưa. Cùng một khúc gỗ có thể cho kết quả khác nhau theo từng quy tắc, vì vậy luôn cần xác nhận người mua dùng quy tắc nào. Máy tính này chỉ đưa ra ước tính chung, không phải là định giá rừng chính thức.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao quy tắc Doyle định giá thấp với các khúc gỗ nhỏ? Phần trừ cố định 4 inch chiếm tỷ lệ lớn trong đường kính của khúc gỗ nhỏ, nên nó phóng đại lượng hao hụt đối với các khúc gỗ dưới khoảng 16 inch. Các quy tắc khác (Scribner, International 1/4") thường cho kết quả cao hơn với gỗ nhỏ.
Nên đo đường kính ở vị trí nào? Luôn đo đường kính bên trong vỏ tại đầu nhỏ hơn của khúc gỗ.
Đây có phải là một định giá chính xác không? Không. Đây chỉ là ước tính. Giá trị thực tế còn phụ thuộc vào loài cây, cấp gỗ, khuyết tật, độ thon và giá tại xưởng cưa địa phương. Hãy dùng công cụ để lập kế hoạch, không dùng làm căn cứ mua bán ràng buộc. Tại Việt Nam, giá gỗ thường được tính theo m³ và áp dụng tiêu chuẩn riêng, nên kết quả này chỉ mang tính tham khảo.