Công Cụ Tính Đường Kính Cây Là Gì?
Công cụ tính đường kính cây giúp chuyển đổi chu vi thân cây thành đường kính, thường được ghi nhận dưới dạng DBH (Đường kính ngang ngực — đo ở độ cao khoảng 1,3 m hoособенно 4,5 ft tính từ mặt đất). Các kỹ sư lâm nghiệp, chuyên gia chăm sóc cây và người làm vườn thường dùng một chiếc thước dây đơn giản để đo chu vi, vì cách này dễ hơn nhiều so với đo trực tiếp đường kính, rồi quy đổi bằng một hằng số quen thuộc: số pi. Phép tính hình học phổ quát này áp dụng được với mọi đơn vị độ dài.
Cách Sử Dụng
Hãy quấn một chiếc thước dây mềm quanh thân cây ở độ cao ngang ngực và đọc số đo chu vi. Nhập con số đó vào, chọn đơn vị centimét hoặc inch, công cụ sẽ ngay lập tức trả về đường kính và bán kính. Để có kết quả chính xác nhất, hãy giữ thước nằm ngang và ôm sát thân cây.
Giải Thích Công Thức
Mặt cắt ngang của thân cây gần như là hình tròn, nên chu vi của nó bằng số pi nhân với đường kính \(C = \pi D\). Biến đổi lại ta có Đường kính = Chu vi ÷ π, $$\text{Đường kính} = \dfrac{\text{Chu vi}}{\pi}$$ trong đó \(\pi \approx 3{,}14159\). Bán kính đơn giản là một nửa đường kính: $$r = \dfrac{D}{2}$$
Ví Dụ Minh Họa
Giả sử bạn đo được chu vi thân cây là 100 cm. $$\text{Đường kính} = \frac{100}{3{,}14159} = 31{,}83 \text{ cm}$$ Bán kính là $$r = \frac{31{,}83}{2} = 15{,}92 \text{ cm}$$ Vậy cây này có DBH khoảng 31,8 cm.
Bảng chuyển đổi nhanh từ chu vi sang DBH
DBH (đường kính ngang ngực) được tính từ chu vi thân cây \(C\) theo công thức \(D = C/\pi\), còn bán kính là \(r = D/2\). Các bảng dưới đây dùng \(\pi \approx 3.14159\) và làm tròn đến 1 chữ số thập phân. Ví dụ, chu vi 100 cm cho đường kính 31.8 cm.
Centimét
| Chu vi (cm) | Đường kính / DBH (cm) | Bán kính (cm) |
|---|---|---|
| 25 | 8.0 | 4.0 |
| 50 | 15.9 | 8.0 |
| 75 | 23.9 | 11.9 |
| 100 | 31.8 | 15.9 |
| 150 | 47.7 | 23.9 |
| 200 | 63.7 | 31.8 |
| 300 | 95.5 | 47.7 |
Inch
| Chu vi (in) | Đường kính / DBH (in) | Bán kính (in) |
|---|---|---|
| 10 | 3.2 | 1.6 |
| 20 | 6.4 | 3.2 |
| 30 | 9.5 | 4.8 |
| 40 | 12.7 | 6.4 |
| 60 | 19.1 | 9.5 |
| 80 | 25.5 | 12.7 |
| 100 | 31.8 | 15.9 |
Chuyển đổi đơn vị: 1 inch = 2.54 cm chính xác. Để đổi centimét sang inch, chia cho 2.54. Để đổi inch sang centimét, nhân với 2.54. Tỷ lệ \(D = C/\pi\) giống nhau ở cả hai đơn vị, nên chu vi tính bằng inch sẽ cho đường kính tính bằng inch.
Cách diễn giải kết quả DBH của bạn
Vị trí đo DBH. Trong lâm nghiệp Hoa Kỳ, độ cao ngang ngực là 4.5 ft (khoảng 1.37 m) so với mặt đất. Nhiều quốc gia khác dùng 1.3 m. Hãy kiểm tra quy ước mà cơ quan hoặc dự án của bạn đang áp dụng, vì độ cao này ảnh hưởng đến giá trị đo được.
Các nhóm kích thước và ngưỡng kiểm kê. DBH là thước đo tiêu chuẩn về kích thước cây. Các cuộc kiểm kê rừng thường đặt DBH tối thiểu để một cây được đưa vào thống kê. Trong lâm nghiệp Hoa Kỳ, 5 in (12.7 cm) là ngưỡng tối thiểu phổ biến để thống kê một cây đứng. Thân nhỏ hơn thường được tính là cây non hoặc cây con. Các nhóm như pole-timber và sawtimber dùng ngưỡng DBH khác nhau tùy theo vùng, nhóm loài (gỗ mềm hoặc gỗ cứng) và cơ quan. Luôn sử dụng định nghĩa của chương trình bạn đang thực hiện.
Diện tích tiết diện ngang (basal area). Diện tích mặt cắt ngang của thân cây ở độ cao ngang ngực là \(BA = \pi (D/2)^2\). Với D tính bằng centimét, diện tích tính bằng mét vuông là \(BA = \pi D^2 / 40000\). Ví dụ, DBH 40 cm cho \(BA = \pi \times 40^2 / 40000 \approx 0.126\) m². Theo đơn vị Hoa Kỳ, \(BA \approx 0.005454 \times D^2\) square feet, với D tính bằng inch. Tổng diện tích tiết diện ngang của lâm phần là tổng trên tất cả các cây, thường được biểu thị theo hecta hoặc theo acre.
Ước tính thể tích. Các phương trình thể tích và sinh khối thường lấy DBH, thường kèm theo chiều cao, làm đầu vào. Các phương trình này phụ thuộc vào loài và vùng, nên riêng DBH không cho ra một thể tích có giá trị chung.
Giới hạn của phương pháp đo chu vi. Công thức \(D = C/\pi\) giả định thân cây có tiết diện tròn. Thước dây quấn quanh một thân cây hình bầu dục, có rãnh, có bạnh vè hoặc nghiêng sẽ cho đường kính gần đúng, và có thể khác với số đo bằng thước kẹp hoặc thước đo đường kính. Thước đo đường kính được hiệu chuẩn để đọc trực tiếp DBH từ chu vi, nên cũng dựa trên cùng giả định hình tròn.
Quy ước đo đạc.
- Trên dốc, hãy đo điểm ngang ngực từ phía sườn dốc của cây, nghĩa là phía đất cao hơn.
- Nếu thân cây phân nhánh dưới độ cao ngang ngực, quy tắc sẽ khác nhau. Một số quy trình đo từng thân riêng biệt, trong khi số khác đo bên dưới chỗ phân nhánh. Hãy làm theo quy trình của bạn.
- Nếu có chỗ phình, vết thương, cành hoặc chỗ phân nhánh ở ngang ngực, các quy trình thường yêu cầu đo ngay phía dưới, nơi thân cây bình thường hơn.
- Giữ thước đo nằm ngang và vừa khít, đồng thời loại bỏ vỏ cây rời, dây leo và rêu nếu có thể.
Tiêu chuẩn và ngưỡng khác nhau giữa các quốc gia và tổ chức, vì vậy hãy xem các con số trên là quy ước phổ biến, không phải quy tắc chung.
Câu Hỏi Thường Gặp
DBH là gì? DBH là viết tắt của Diameter at Breast Height (Đường kính ngang ngực), tức điểm tiêu chuẩn (≈1,3 m / 4,5 ft) nơi người ta đo đường kính cây phục vụ công tác lâm nghiệp và kiểm kê rừng.
Vì sao phải chia cho số pi? Vì với một hình tròn, chu vi = π × đường kính, nên khi lấy chu vi đo được chia cho π, ta sẽ thu lại được đường kính.
Đơn vị đo có quan trọng không? Không — công thức là như nhau với mọi đơn vị. Bạn nhập centimét hay inch thì kết quả cũng trả về cùng đơn vị đó.