Công cụ tính khối lượng phân tử protein là gì?
Công cụ này cho bạn một ước tính nhanh, ở mức cơ bản về khối lượng phân tử (MW) của protein, chỉ dựa trên chiều dài chuỗi — tức số gốc axit amin trong phân tử. Vì 20 axit amin phổ biến có khối lượng gốc trung bình vào khoảng 110 Dalton (Da), bạn có thể ước lượng MW bằng cách nhân số gốc với giá trị trung bình này. Kết quả được hiển thị đồng thời theo cả Dalton và kilodalton (kDa).
Cách sử dụng
Nhập số lượng axit amin trong protein của bạn (chiều dài chuỗi). Hãy giữ nguyên khối lượng gốc trung bình ở mức mặc định 110 Da để có ước tính tiêu chuẩn, hoặc thay đổi giá trị này nếu bạn biết con số trung bình cụ thể hơn cho protein của mình. Nhấn tính toán để xem khối lượng phân tử ước tính.
Giải thích công thức
Phép tính đơn giản là $$\text{MW} = N \times \bar{m}_{\text{residue}}$$ trong đó \(N\) là số gốc và \(\bar{m}\) là khối lượng gốc trung bình. Quy tắc kinh nghiệm được dùng phổ biến là \(\bar{m} \approx 110\ \text{Da}\). Giá trị này đã tính đến phân tử nước bị mất đi trong mỗi lần hình thành liên kết peptide, nên bạn không cần trừ thêm gì cả. Chia giá trị tính theo Dalton cho 1000 để chuyển sang kDa — đơn vị thường được dùng nhất trong hóa sinh: $$\text{kDa} = \frac{\text{MW}_{\text{Da}}}{1000}$$
Ví dụ minh họa
Giả sử có một protein gồm 300 axit amin. Dùng khối lượng gốc trung bình 110 Da: $$\text{MW} = 300 \times 110 = 33{,}000\ \text{Da}$$ tức 33 kDa. Con số này nằm trong khoảng điển hình của một protein hình cầu cỡ trung bình.
Khối lượng residue của axit amin
Mỗi axit amin trong chuỗi protein tồn tại dưới dạng một residue: axit amin tự do trừ đi một phân tử nước (H2O, khoảng 18,02 Da) bị mất khi hình thành liên kết peptit. Bảng cho biết khối lượng residue trung bình của 20 axit amin tiêu chuẩn tính theo dalton (Da). Chúng được tính từ độ phong phú đồng vị trung bình, quy ước thường dùng cho khối lượng phân tử protein.
| Axit amin | Ký hiệu 3 chữ cái | Ký hiệu 1 chữ cái | Khối lượng residue trung bình (Da) |
|---|---|---|---|
| Glycine | Gly | G | 57,05 |
| Alanine | Ala | A | 71,08 |
| Serine | Ser | S | 87,08 |
| Proline | Pro | P | 97,12 |
| Valine | Val | V | 99,13 |
| Threonine | Thr | T | 101,10 |
| Cysteine | Cys | C | 103,14 |
| Leucine | Leu | L | 113,16 |
| Isoleucine | Ile | I | 113,16 |
| Asparagine | Asn | N | 114,10 |
| Aspartic acid | Asp | D | 115,09 |
| Glutamine | Gln | Q | 128,13 |
| Lysine | Lys | K | 128,17 |
| Glutamic acid | Glu | E | 129,12 |
| Methionine | Met | M | 131,19 |
| Histidine | His | H | 137,14 |
| Phenylalanine | Phe | F | 147,18 |
| Arginine | Arg | R | 156,19 |
| Tyrosine | Tyr | Y | 163,18 |
| Tryptophan | Trp | W | 186,21 |
Khối lượng toàn chuỗi: phép tính chính xác cộng tổng khối lượng residue rồi thêm khoảng 18,02 Da cho nước ở hai đầu chuỗi (H ở đầu N và nhóm OH ở đầu C).
$$\text{MW} \approx \sum \text{residue masses} + 18.02\ \text{Da}$$
Tại sao là 110 Da? Khi tính theo tần suất xuất hiện của từng axit amin trong các protein thông thường, khối lượng residue trung bình xấp xỉ 110 Da. Vì vậy, máy tính này nhân số lượng residue với khoảng 110. Ước tính này nhanh nhưng có thể sai lệch vài phần trăm đối với protein có thành phần bất thường. 18 Da nước ở đầu chuỗi không đáng kể với protein lớn và chỉ có ý nghĩa với peptit ngắn.
Khối lượng phân tử ước tính cho các protein ví dụ
Bảng so sánh ước tính từ số residue × 110 Da với khối lượng phân tử đã công bố phổ biến. Tất cả số liệu chỉ mang tính gần đúng. Giá trị công bố khác nhau tùy theo loài, cấu trúc thể hiện, và việc có bao gồm peptit tín hiệu hay biến đổi hay không.
| Protein | Residue | Ước tính với 110 Da | MW công bố (xấp xỉ) |
|---|---|---|---|
| Insulin (người, chuỗi A + B) | 51 | 5.610 Da (5,61 kDa) | ~5,8 kDa |
| Lysozyme (lòng trắng trứng gà) | 129 | 14.190 Da (14,19 kDa) | ~14,3 kDa |
| Protein huỳnh quang xanh lá (GFP) | 238 | 26.180 Da (26,18 kDa) | ~27 kDa |
| Albumin huyết thanh bò (BSA, dạng trưởng thành) | 583 | 64.130 Da (64,13 kDa) | ~66,5 kDa |
Ví dụ minh họa (lysozyme):
$$\text{MW} = 129 \times 110\ \text{Da} = 14{,}190\ \text{Da} = 14.19\ \text{kDa}$$
Kết quả này nằm trong khoảng 1% so với giá trị ~14,3 kDa đã công bố.
Ghi chú: 51 residue của insulin được chia thành hai chuỗi (21 + 30) nối với nhau bằng cầu disulfide. Ước tính cho BSA thấp hơn giá trị công bố do thành phần axit amin của nó. Glycosyl hóa, phosphoryl hóa, các cofactor gắn kèm và các biến đổi khác làm tăng khối lượng mà ước tính theo số residue không thể phản ánh. Với công việc chính xác, hãy dùng trình tự thực tế cùng khối lượng residue ở trên, hoặc đo khối lượng bằng khối phổ.
Câu hỏi thường gặp
Phép xấp xỉ 110 Da chính xác đến mức nào? Thông thường nó chỉ chênh lệch vài phần trăm so với khối lượng thực tế. Để có giá trị chính xác, hãy cộng khối lượng thực của từng gốc trong chuỗi và thêm vào một phân tử nước (~18 Da).
Dalton là gì? Dalton (Da) là đơn vị khối lượng nguyên tử thống nhất, bằng 1/12 khối lượng của một nguyên tử carbon-12 — về cơ bản tương đương khối lượng của một nguyên tử hydro.
Vì sao lại dùng kilodalton? Protein là những phân tử lớn, nên khối lượng của chúng thường được biểu thị bằng kDa (1 kDa = 1000 Da) cho tiện, ví dụ "một protein 50 kDa".