Công cụ tính khối lượng phân tử là gì?
Công cụ này tính khối lượng phân tử (hay còn gọi là khối lượng mol, phân tử khối) của một hợp chất hóa học trực tiếp từ công thức phân tử của nó. Bạn chỉ cần nhập một công thức như H2O, AgS2O3 hoặc Na3AsO16H24, công cụ sẽ trả về tổng khối lượng tính bằng gam trên mol (g/mol), cùng với bảng phân tích chi tiết hiển thị số hiệu nguyên tử, tên, khối lượng nguyên tử chuẩn, số lượng nguyên tử và phần đóng góp của từng nguyên tố vào tổng khối lượng.
Cách sử dụng
Hãy nhập công thức dưới dạng một chuỗi liền các ký hiệu nguyên tố, kèm theo chỉ số (nếu cần). Mỗi ký hiệu gồm một chữ cái in hoa, có thể theo sau bởi một chữ cái thường (đúng theo ký hiệu nguyên tử của IUPAC), và có thể kèm theo một số nguyên chỉ số lượng nguyên tử. Nếu bỏ qua chỉ số thì hiểu là một nguyên tử, ví dụ CO2 nghĩa là một nguyên tử cacbon và hai nguyên tử oxy. Lưu ý phân biệt chữ hoa và chữ thường: CO là cacbon cộng oxy, còn Co là coban. Phiên bản cơ bản này chưa hỗ trợ dấu ngoặc đơn, ngoặc vuông hay ký hiệu chấm cho hợp chất ngậm nước (ví dụ Ca(OH)2 hay CuSO4·5H2O phải được khai triển bằng tay).
Giải thích công thức tính
Công cụ phân tích chuỗi nhập theo mẫu ([A-Z][a-z]?)(\d*), tra cứu khối lượng nguyên tử chuẩn của từng nguyên tố trong bảng tuần hoàn bao gồm các nguyên tố từ 1 đến 118, nhân khối lượng đó với số lượng nguyên tử, rồi cộng tất cả các phần đóng góp lại:
$$\text{MW} = \sum_{i} n_i \cdot A_i \quad \text{from } \text{Molecular Formula}$$
Khối lượng nguyên tử vốn đã được tính bằng g/mol (tương đương đơn vị khối lượng nguyên tử thống nhất trên mỗi phân tử), nên không cần chuyển đổi đơn vị.
Ví dụ minh họa
Với bạc thiosunfat AgS2O3: Ag = \(1 \times 107{,}8682 = 107{,}8682\); S = \(2 \times 32{,}065 = 64{,}130\); O = \(3 \times 15{,}9994 = 47{,}9982\). Tổng:
$$107{,}8682 + 64{,}130 + 47{,}9982 = 219{,}9964 \ \text{g/mol}$$
Với nước H2O:
$$2 \times 1{,}00794 + 15{,}9994 = 18{,}01528 \ \text{g/mol}$$
Khối lượng nguyên tử chuẩn của các nguyên tố thông dụng
Máy tính cộng khối lượng nguyên tử của mỗi nguyên tố nhân với số nguyên tử của nguyên tố đó trong công thức. Bảng liệt kê khối lượng nguyên tử chuẩn thông thường (dựa trên IUPAC, đơn vị g/mol) của các nguyên tố thông dụng. Các bản cập nhật mới của IUPAC hoặc nguồn dữ liệu khác có thể khác nhau ở các chữ số thập phân cuối cùng, nên những chênh lệch nhỏ so với các bảng khác là bình thường.
| Số nguyên tử | Ký hiệu | Tên | Khối lượng nguyên tử chuẩn (g/mol) |
|---|---|---|---|
| 1 | H | Hydro | 1.00794 |
| 6 | C | Cacbon | 12.0107 |
| 7 | N | Nitơ | 14.0067 |
| 8 | O | Oxy | 15.9994 |
| 11 | Na | Natri | 22.98977 |
| 12 | Mg | Magie | 24.3050 |
| 13 | Al | Nhôm | 26.98154 |
| 14 | Si | Silic | 28.0855 |
| 15 | P | Phốt pho | 30.97376 |
| 16 | S | Lưu huỳnh | 32.065 |
| 17 | Cl | Clo | 35.453 |
| 19 | K | Kali | 39.0983 |
| 20 | Ca | Canxi | 40.078 |
| 26 | Fe | Sắt | 55.845 |
| 29 | Cu | Đồng | 63.546 |
| 30 | Zn | Kẽm | 65.38 |
| 47 | Ag | Bạc | 107.8682 |
| 79 | Au | Vàng | 196.96655 |
Ví dụ: với nước, \(\text{H}_2\text{O}\), khối lượng là \(2 \times 1.00794 + 1 \times 15.9994 = 18.01528\) g/mol.
Các thuật ngữ chính: Khối lượng phân tử, Khối lượng công thức, Khối lượng mol
- Khối lượng nguyên tử: khối lượng trung bình của các nguyên tử của một nguyên tố, được tính theo tỷ lệ phổ biến tự nhiên của các đồng vị của nó, so với 1/12 khối lượng của một nguyên tử carbon-12. Về nguyên tắc nó không có thứ nguyên, nhưng thường được ghi bằng u hoặc g/mol.
- Đơn vị khối lượng nguyên tử (u, hay Da): đúng bằng 1/12 khối lượng của một nguyên tử carbon-12, khoảng 1.66054 × 10-27 kg. Dalton (Da) là tên gọi khác của cùng đơn vị này.
- Khối lượng phân tử: tổng khối lượng nguyên tử của tất cả các nguyên tử trong một phân tử, theo công thức phân tử của nó (ví dụ, 18.015 với H2O). Nó được biểu thị bằng u hoặc Da, hoặc như một số tương đối (không có thứ nguyên).
- Khối lượng công thức: tổng khối lượng nguyên tử của đơn vị công thức đơn giản nhất của một chất. Đây là thuật ngữ đúng cho các hợp chất ion và hợp chất mạng tinh thể như NaCl hay CaCO3, vốn không có phân tử riêng biệt.
- Mol: lượng chất theo SI, chứa đúng 6.02214076 × 1023 đơn vị cơ bản (hằng số Avogadro).
- Khối lượng mol: khối lượng của một mol chất, tính bằng g/mol. Về giá trị số, nó bằng khối lượng phân tử hoặc khối lượng công thức tính bằng u, nên 18.015 u của nước tương ứng với 18.015 g/mol.
Trong thực tế, ba thuật ngữ (khối lượng phân tử, khối lượng công thức, khối lượng mol) cho cùng một con số. Chúng khác nhau ở đơn vị và loại thực thể mà chúng mô tả; máy tính này báo kết quả bằng g/mol.
Câu hỏi thường gặp
Kết quả được tính theo đơn vị nào? Gam trên mol (g/mol), đơn vị tiêu chuẩn của khối lượng mol.
Tôi có thể nhập dấu ngoặc hay hợp chất ngậm nước không? Phiên bản này thì chưa. Bạn hãy khai triển các nhóm bằng tay, ví dụ viết Ca(OH)2 thành CaO2H2.
Vì sao công thức của tôi báo lỗi? Nhiều khả năng do ký hiệu không hợp lệ, một thành phần bắt đầu bằng chữ thường, hoặc có ký tự lạ. Ký hiệu phải đúng dạng một chữ in hoa kèm một chữ thường (nếu có) đúng theo bảng tuần hoàn.