Tsunami Yayılma Hızı Hesaplayıcı nedir?
Bu araç, bir tsunaminin açık okyanusta ne kadar hızlı ilerlediğini hesaplar. Tsunami, sığ su (uzun dalga) tipinde bir yerçekimi dalgasıdır: dalga boyu okyanus derinliğinden çok daha büyük olduğu için hızı neredeyse tamamen su derinliğine ve yerçekimi ivmesine bağlıdır. Bu, evrensel bir fizik kuralıdır ve yalnızca tek bir bölgeye değil, tüm okyanus havzalarına uygulanır.
Nasıl kullanılır?
Okyanus derinliğini metre cinsinden girin (su ne kadar derinse dalga o kadar hızlı ilerler). Yerçekimi ivmesi varsayılan olarak standart değer olan 9,80665 m/s² ile gelir, ancak isterseniz bu değeri değiştirebilirsiniz. Hesaplayıcı, yayılma hızını hem saniyede metre hem de saatte kilometre cinsinden verir. Su derinliği negatif olmamalı ve yerçekimi pozitif olmalıdır; aksi takdirde sonuç tanımsızdır.
Formülün açıklaması
Sığ su dalgasının yayılma hızı $$v = \sqrt{\text{Yerçekimi (m/s}^2\text{)} \times \text{Su derinliği (m)}}$$ şeklindedir; burada \(g\) yerçekimi ivmesi (m/s²), \(h\) ise derinliktir (metre). Sonucu km/sa cinsine çevirmek için 3,6 ile çarpın; çünkü saniyede bir metre, saatte 3,6 kilometreye eşittir (saatte 3600 saniye, kilometrede 1000 metreye bölünür).
Örnek hesaplama
\(g = 9{,}80665\) m/s² ile 5000 m derinliğindeki bir okyanus için: \(g \times h = 49033{,}25\) olur, dolayısıyla $$v = \sqrt{49033{,}25} \approx 221{,}43 \text{ m/sn}$$ Çevirelim: \(221{,}43 \times 3{,}6 \approx 797\) km/sa — yani aşağı yukarı bir yolcu jetinin seyir hızı. Bu değer, 1960 Şili depremiyle oluşan tarihi tsunamiyle de örtüşür: Bu tsunami, Japonya'nın Tohoku bölgesindeki Sanriku kıyılarına ulaşmadan önce Pasifik'i yaklaşık 22,5 saatte, ortalama 750 km/sa'ya yakın bir hızla aşmıştı.
Sıkça Sorulan Sorular
Dalga kıyıya yaklaştıkça neden yavaşlar? Derinlik \(h\) azaldıkça \(\sqrt{g \cdot h}\) küçülür, böylece dalga yavaşlar ve enerjisi daha yüksek bir su duvarı halinde birikir. \(h = 0\) olduğunda hız sıfırdır.
Bunu normal rüzgâr dalgaları için kullanabilir miyim? Hayır. Formül yalnızca dalga boyunun derinlikten çok daha büyük olduğu sığ su (uzun dalga) rejiminde geçerlidir — tam da tsunami durumunda, ancak sıradan rüzgâr dalgalarında değil.
Negatif derinlik neden kabul edilmiyor? Negatif bir \(g \cdot h\) değeri, negatif bir sayının karekökünü gerektirir ve bunun fiziksel bir hız karşılığı yoktur. Bu nedenle hesaplayıcı negatif girdileri geçersiz sayar.
