Nedir?
Bu hesaplama aracı, sıvı haldeki suyun yoğunluğunu sıcaklığın bir fonksiyonu olarak tahmin eder. Bunun için standart atmosfer basıncındaki saf, havasız su için 0 °C ile 100 °C aralığında Kell'in (1975) denkleminden yararlanır. Suyun yoğunluğu sabit değildir: 4 °C civarında en yüksek değerine ulaşır ve su ısındıkça azalır. İşte buzun yüzmesinin ve göllerin sıcaklığa göre katmanlaşmasının nedeni budur.
Nasıl Kullanılır?
Su sıcaklığını santigrat derece (°C) cinsinden girin (0–100). Hesaplayıcı, yoğunluğu hem metreküp başına kilogram (kg/m³) hem de santimetreküp başına gram (g/cm³) olarak verir. Laboratuvar çalışmalarında, mühendislikte, akvaryumlarda, bira yapımında veya fizik ödevlerinde rahatlıkla kullanabilirsiniz.
Formül
Yoğunluk, Kell'in (1975) denklemiyle hesaplanır:
$$\rho = \frac{999.83952 + 16.945176\,T - 7.9870401\times10^{-3}\,T^{2} - 46.170461\times10^{-6}\,T^{3} + 105.56302\times10^{-9}\,T^{4} - 280.54253\times10^{-12}\,T^{5}}{1 + 16.879850\times10^{-3}\,T}$$Burada \(T\) sıcaklık (°C), \(\rho\) ise yoğunluktur (kg/m³). \(T\) cinsinden beşinci dereceden bir polinomun doğrusal bir terime bölünmesinden oluşan bu ifade, 0 °C ile 100 °C arasında ölçülen su yoğunluklarını yaklaşık 0.01 kg/m³ hassasiyetle yeniden üretir; maksimum değeri olan 999.972 kg/m³'e yaklaşık 3.98 °C'de ulaşır.
Örnek Hesaplama
\(T = 100\) °C için paydaki altı terim \(999.839520\), \(+1694.517600\), \(-79.870401\), \(-46.170461\), \(+10.556302\) ve \(-2.805425\) olup toplamları \(2576.067135\) eder. Payda ise \(1 + 16.879850\times10^{-3}\times 100 = 2.687985\) olur. Buradan $$\rho = \frac{2576.067135}{2.687985} \approx 958.364 \text{ kg/m}^3.$$ bulunur. Kaynama noktasına yakın suyun yoğunluğu, 4 °C civarında ulaştığı ~999,97 kg/m³ değerine göre belirgin biçimde daha düşüktür.
Su Yoğunluğu Referans Tablosu (0–100 °C)
Aşağıdaki tablo, bu hesaplayıcı tarafından kullanılan Kell denklemi tarafından doğrudan oluşturulur:
$$\rho = \frac{999.83952 + 16.945176\,T - 7.9870401\times10^{-3}\,T^{2} - 46.170461\times10^{-6}\,T^{3} + 105.56302\times10^{-9}\,T^{4} - 280.54253\times10^{-12}\,T^{5}}{1 + 16.879850\times10^{-3}\,T}$$T = 20 °C'de çalışılan ikame:
$$\rho = \frac{999.83952 + 338.903520 - 3.194816 - 0.369364 + 0.016890 - 0.000898}{1 + 0.337597} = \frac{1335.194853}{1.337597}$$$$\rho = 998.204\ \mathrm{kg/m^3}$$Yani 20 °C'de su yoğunluğu 998.20 kg/m³ veya 0.99820 g/cm³'dir.
| Sıcaklık (°C) | Sıcaklık (°F) | Kell denkleminden yoğunluk (kg/m³) | Yoğunluk (g/cm³) | Standart tablo değeri (kg/m³) |
|---|---|---|---|---|
| 0 | 32.0 | 999.84 | 0.99984 | 999.84 |
| 3.98 (maksimum) | 39.2 | 999.97 | 0.99997 | 999.97 |
| 4 | 39.2 | 999.97 | 0.99997 | 999.97 |
| 10 | 50.0 | 999.70 | 0.99970 | 999.70 |
| 15 | 59.0 | 999.10 | 0.99910 | 999.10 |
| 20 | 68.0 | 998.20 | 0.99820 | 998.21 |
| 25 | 77.0 | 997.04 | 0.99704 | 997.05 |
| 30 | 86.0 | 995.65 | 0.99565 | 995.65 |
| 40 | 104.0 | 992.22 | 0.99222 | 992.22 |
| 50 | 122.0 | 988.04 | 0.98804 | 988.04 |
| 60 | 140.0 | 983.20 | 0.98320 | 983.20 |
| 70 | 158.0 | 977.77 | 0.97777 | 977.76 |
| 80 | 176.0 | 971.80 | 0.97180 | 971.79 |
| 90 | 194.0 | 965.32 | 0.96532 | 965.32 |
| 100 | 212.0 | 958.36 | 0.95836 | 958.35 |
Tüm değerler 1 atm (101.325 kPa) basınçta saf (havasız) sıvı su varsayar. Eğrinin iki özelliği dikkat çekicidir: yoğunluk monoton değildir — 0 °C'den 3.99 °C yakınında maksimuma kadar yükselir ve sonra düşer (buzun yüzüp göllerin üstten donmasını sağlayan anormalite) — ve tüm 0–100 °C aralığında toplam değişim sadece yaklaşık %4'tür.
Son sütun, standart referans verilerinden yoğunlukları listeler (IAPWS-95 / CIPM tipi tablolar). Kell denklemi, tablodaki her sıcaklıkta bu değerlerle 0.01 kg/m³ içinde uyuşur — değerin yaklaşık %0.001'i — ki bu, mühendislik, laboratuvar veya tesisatçılık işlerinin ayırt edebileceği düzeyin çok altındadır.
Formülde Kullanılan Sabitler
Kell denklemi (G. S. Kell, J. Chem. Eng. Data 20 (1975) 97–105) ampirik bir eğri uyumudur — doğrusal bir terime bölünmüş beşinci dereceden bir polinom — ilk prensiplerden bir türetme değildir. Katsayıları, eğriyi 1 atm'de saf, havasız suyun ölçülen yoğunluklarıyla eşleştiren sayılardır. \(T\) her zaman santigrat derece olarak girilir.
| Sabit | Nerede göründüğü | Rolü | Birimler |
|---|---|---|---|
| 999.83952 | \(a_0\) | 0 °C'deki yoğunluk (\(T = 0\) iken tüm ifadenin değeri) | kg/m³ |
| 16.945176 | \(a_1\), \(T\) ile çarpılır | Doğrusal terim | kg/(m³·°C) |
| −7.9870401 × 10⁻³ | \(a_2\), \(T^{2}\) ile çarpılır | İkinci dereceden terim | kg/(m³·°C²) |
| −46.170461 × 10⁻⁶ | \(a_3\), \(T^{3}\) ile çarpılır | Üçüncü dereceden terim | kg/(m³·°C³) |
| 105.56302 × 10⁻⁹ | \(a_4\), \(T^{4}\) ile çarpılır | Dördüncü dereceden terim | kg/(m³·°C⁴) |
| −280.54253 × 10⁻¹² | \(a_5\), \(T^{5}\) ile çarpılır | Beşinci dereceden terim | kg/(m³·°C⁵) |
| 16.879850 × 10⁻³ | \(b\), payda \(1 + b\,T\) | Eğrinin 100 °C'ye kadar doğru kalmasını sağlayan rasyonel düzeltme | 1/°C |
Eğri, maksimum değeri olan 999.972 kg/m³'e yaklaşık 3.98 °C'de ulaşır; bu, standart referans tablolarının verdiği noktayla aynıdır. Kilogramın tarihsel tanımı, en yoğun noktada bir litrelik suyun kütlesi olarak, 1000 yuvarlak sayısının bu maksimuma neden bu kadar yakın olduğunun nedenidir.
Geçerlilik koşulları
- Madde: saf, havasız sıvı su. Çözünmüş tuzlar, şekerler veya katılar yoğunluğu önemli ölçüde artırır — 35 g/kg tuzlulukta deniz suyu 20 °C'de yaklaşık 1025 kg/m³'tür — ve bu formül onlara uygulanmaz.
- Sıcaklık aralığı: 0 ila 100 °C (32 ila 212 °F). Bu hesaplayıcı yalnızca bu aralığı kabul eder; denklem buz (0 °C'de yaklaşık 917 kg/m³) veya buharı tanımlamaz.
- Basınç: 101.325 kPa (1 atm). Sıvı su neredeyse sıkıştırılamaz, bu nedenle basınç yalnızca küçük bir etki yapar — oda sıcaklığı yakınında ek bar başına kabaca +0.05 kg/m³ — ancak yüksek basınçta veya 100 °C üzerinde doygunluk çizgisi boyunca IAPWS-95 gibi tam bir durum denklemi gereklidir.
- Doğruluk: Kell denklemi, standart tablo yoğunluklarını 0 °C ile 100 °C arasında yaklaşık 0.01 kg/m³ içinde takip eder — değerin yaklaşık %0.001'i. Bu, sıradan hidrolik, HVAC ve laboratuvar hesaplamalarının toleransı içindedir.
Yoğunluk Birim Dönüşümleri
Hesaplayıcı yoğunluğu kg/m³ (SI birimi) ve g/cm³ olarak bildiriyor. kg/m³ sonucunu aşağıdaki faktörle çarparak başka herhangi bir yaygın birime ulaşın. Metrik dönüşümler tanım gereği kesindir; lb/ft³, lb/gal ve slug/ft³ faktörleri ABD/imparatorluk özel birimleridir, burada altı anlamlı basamağa yuvarlanmıştır.
| kg/m³'ten | Şu ile çarpın | Eşdeğer işlem |
|---|---|---|
| g/cm³ | 0.001 | 1000'e bölün |
| g/mL | 0.001 | 1000'e bölün (1 mL = 1 cm³) |
| kg/L | 0.001 | 1000'e bölün |
| t/m³ (metrik ton) | 0.001 | 1000'e bölün |
| lb/ft³ | 0.0624280 | ABD/imparatorluk özel |
| lb/ABD sıvı galonu | 0.00834540 | ABD galonu = 3.785411784 L |
| lb/imparatorluk galonu | 0.0100224 | İngiliz imparatorluk galonu = 4.54609 L |
| slug/ft³ | 0.00194032 | ABD özel kütlesi-slug birimi |
| oz/in³ | 0.000578037 | ABD özel |
Çalışılan satır — 20 °C'de su (998.21 kg/m³, standart tablo değeri)
| Birim | Hesaplama | Sonuç |
|---|---|---|
| g/cm³ | \(998.21 \div 1000\) | 0.99821 |
| kg/L | \(998.21 \div 1000\) | 0.99821 |
| lb/ft³ | \(998.21 \times 0.0624280\) | 62.316 |
| lb/ABD gal | \(998.21 \times 0.00834540\) | 8.3305 |
| lb/imp gal | \(998.21 \times 0.0100224\) | 10.005 |
| slug/ft³ | \(998.21 \times 0.00194032\) | 1.9368 |
Bunlar, "su yaklaşık 62.4 pound'un kübik ayak başına ağırlığındadır" (ABD özel) ve "bir pint bir pound" ifadelerinin arkasındaki bilinen kural kodlarıdır — ve İngiltere'de imparatorluk galonu, suyun hemen hemen tam olarak galon başına 10 pound ağırlığında olması için tanımlanmıştır.
Sıcaklık girişi
Sıcaklık alanı santigrat derece alır. Fahrenhayt okuması varsa, önce dönüştürün:
$$T_{^\circ C} = \frac{ T_{^\circ F} - 32}{1.8} \qquad\text{ve}\qquad T_{^\circ F} = 1.8\,T_{^\circ C} + 32$$Geçerli giriş aralığı 0–100 °C bu nedenle 32–212 °F'ye ve mutlak ölçekte 273.15–373.15 K'ye karşılık gelir. Örneğin, 140 °F'de sıcak su hattı (140 - 32)/1.8 = 60 °C, yaklaşık 983.20 kg/m³ yoğunluk vererek — oda sıcaklığında aynı su ile karşılaştırıldığında kabaca %1.5 daha az, bu tam olarak termal genleşme tankı boyutlandırması ve doğal konveksiyon döngülerini yönlendiren genleşmedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Su hangi sıcaklıkta en yoğundur? Yaklaşık 3,99 °C'de; bu sıcaklıkta yoğunluk yaklaşık 999,97 kg/m³'tür.
Hesaplamada basınç dikkate alınıyor mu? Hayır — standart atmosfer basıncı ve saf sıvı su varsayılır.
Yoğunluk neden 4 °C'nin üzerinde düşüyor? Isıl genleşme yüzünden: sıcaklık arttıkça moleküller birbirinden uzaklaşır, hacim büyür ve yoğunluk azalır.