Công thức, ví dụ tính sẵn và cách quy đổi để so sánh đúng chi phí của các gói vay.
1) Ba cách tính lãi vay phổ biến
- Dư nợ giảm dần, gốc trả đều: mỗi kỳ trả một phần gốc bằng nhau; lãi tính trên dư nợ còn lại. Kỳ đầu trả nhiều nhất, các kỳ sau giảm dần. Ở Việt Nam, khi ngân hàng nói "dư nợ giảm dần" thường là cách này.
- Dư nợ giảm dần, trả góp đều (annuity): khoản trả mỗi tháng bằng nhau; trong đó phần lãi giảm dần, phần gốc tăng dần.
- Lãi phẳng (flat), tính trên dư nợ ban đầu: lãi mỗi kỳ luôn tính trên số tiền vay ban đầu, gốc chia đều theo số kỳ, nên khoản trả mỗi kỳ không đổi. Cùng một con số "%/năm", lãi phẳng đắt hơn nhiều so với dư nợ giảm dần.
Ký hiệu dùng trong bài: [math]P[/math] số tiền vay, [math]r[/math] lãi suất năm, [math]i = \frac{r}{12}[/math] lãi suất tháng, [math]n[/math] số tháng vay.
2) Dư nợ giảm dần, gốc trả đều
Gốc mỗi kỳ: [math]G = \frac{P}{n}[/math]
Lãi kỳ k: [math]L_k = \left(P - (k-1)\,G\right) \times i[/math]
Tiền trả kỳ k: [math]T_k = G + L_k[/math]
Tổng lãi: [math]\sum L_k = P \times i \times \frac{n+1}{2}[/math]
Ví dụ A1
Vay 500.000.000 đ, lãi suất 10%/năm, 24 tháng: gốc mỗi kỳ 20.833.333 đ. Kỳ 1 trả 25.000.000 đ (lãi 4.166.667 đ), kỳ 24 trả 21.006.944 đ. Tổng lãi 52.083.333 đ.
3) Dư nợ giảm dần, trả góp đều (annuity)
Khoản trả mỗi tháng: [math]A = P \times \frac{i(1+i)^{n}}{(1+i)^{n} - 1}[/math]
Lãi kỳ k: [math]L_k = D_{k-1} \times i[/math]; gốc kỳ k: [math]A - L_k[/math]; dư nợ sau kỳ k: [math]D_k = D_{k-1} - (A - L_k)[/math], với [math]D_0 = P[/math].
Ví dụ A2
Vay 500.000.000 đ, 10%/năm, 24 tháng: [math]A = 500\,000\,000 \times \frac{\frac{0.10}{12}(1+\frac{0.10}{12})^{24}}{(1+\frac{0.10}{12})^{24}-1} \approx 23\,072\,463[/math] đ mỗi tháng. Tổng lãi 53.739.116 đ.
So với gốc đều (ví dụ A1), annuity trả ít hơn ở các kỳ đầu nhưng tổng lãi cao hơn khoảng 1,66 triệu đồng, vì gốc được trả chậm hơn.
4) Lãi phẳng (flat) tính trên dư nợ ban đầu
Lãi mỗi kỳ: [math]L = P \times \frac{r_f}{12}[/math]; gốc mỗi kỳ: [math]G = \frac{P}{n}[/math]
Tiền trả mỗi kỳ (không đổi): [math]T = \frac{P}{n} + P \times \frac{r_f}{12}[/math]
Tổng lãi: [math]P \times r_f \times \frac{n}{12}[/math]
Ví dụ B
Vay 500.000.000 đ, lãi phẳng 7%/năm, 24 tháng: lãi mỗi tháng 2.916.667 đ, gốc mỗi tháng 20.833.333 đ, trả mỗi tháng 23.750.000 đ. Tổng lãi 70.000.000 đ.
5) Quy đổi lãi phẳng sang lãi suất trên dư nợ giảm dần
Vì lãi phẳng luôn tính trên số tiền ban đầu, lãi suất thực phải trả cao hơn con số ghi trên hợp đồng. Lãi suất tương đương là lãi suất tháng [math]j[/math] làm cho giá trị hiện tại của các khoản trả bằng số tiền nhận được:
[math]P = T \times \frac{1 - (1+j)^{-n}}{j}[/math]
Từ đó: lãi suất năm danh nghĩa (APR) [math]= 12j[/math]; lãi suất thực tế năm (EAR) [math]= (1+j)^{12} - 1[/math]. Phương trình này không giải trực tiếp được; máy tính ở trên giải bằng phương pháp lặp.
Quy tắc nhẩm gần đúng: [math]r_{\text{tương đương}} \approx \frac{2n \times r_f}{n+1}[/math] (n tính bằng tháng).
| Lãi phẳng, 24 tháng | APR (dư nợ giảm dần) | EAR | Quy tắc nhẩm |
|---|---|---|---|
| 7%/năm | 12,91% | 13,70% | 13,44% |
| 12%/năm | 21,57% | 23,84% | 23,04% |
Ví dụ: gói "lãi phẳng 12%/năm" vay 500 triệu trong 24 tháng tốn 120.000.000 đ tiền lãi, trong khi gói dư nợ giảm dần 10%/năm (annuity) chỉ tốn 53.739.116 đ. Gói lãi phẳng tương đương khoảng 21,6%/năm, đắt gấp đôi dù con số ghi trên quảng cáo thấp hơn. Khi hợp đồng tính lãi trên dư nợ ban đầu, hãy yêu cầu bên cho vay cho biết lãi suất quy đổi tương đương theo dư nợ giảm dần.
6) Ngân hàng tính lãi theo số ngày thực tế
Theo Thông tư 14/2017/TT-NHNN (Điều 4, Điều 5), lãi suất được quy đổi theo năm, một năm là 365 ngày, và tiền lãi được tính theo số dư thực tế và số ngày duy trì số dư đó:
[math]\text{Tiền lãi} = \sum \frac{\text{Số dư thực tế} \times \text{Số ngày duy trì số dư} \times \text{Lãi suất năm}}{365}[/math]
Vì vậy cách chia đều "lãi suất năm / 12" chỉ là ước tính. Ví dụ dư nợ 500.000.000 đ, lãi suất 10%/năm: tháng có 31 ngày lãi 4.246.575 đ, tháng 2 có 28 ngày lãi 3.835.616 đ, còn cách chia đều cho 4.166.667 đ mọi tháng. Cộng đủ 365 ngày thì hai cách khớp nhau.
Máy tính ở trên mặc định đếm ngày thực tế từ ngày giải ngân; chọn "lãi suất năm / 12" để so với bảng tính chia đều.
7) So sánh nhanh
| Tiêu chí | Gốc đều | Annuity | Lãi phẳng |
|---|---|---|---|
| Lãi tính trên | Dư nợ còn lại | Dư nợ còn lại | Số tiền vay ban đầu |
| Khoản trả mỗi kỳ | Giảm dần | Bằng nhau | Bằng nhau |
| Tổng lãi (cùng %/năm) | Thấp nhất | Cao hơn gốc đều một chút | Cao nhất, gần gấp đôi |
| Thường gặp | Vay mua nhà, mua xe, vay kinh doanh tại ngân hàng | Vay mua nhà, vay tiêu dùng | Trả góp tại công ty tài chính, mua hàng trả góp |
Thẻ tín dụng không tính lãi phẳng: lãi thẻ tính trên dư nợ và số ngày thực tế.
8) Nên chọn cách nào?
- Muốn tổng lãi thấp nhất: dư nợ giảm dần, gốc trả đều.
- Muốn khoản trả hằng tháng đều, dễ lập ngân sách: annuity.
- Được chào lãi phẳng: quy đổi ra APR trước khi so sánh; con số lãi phẳng không so trực tiếp được với lãi suất dư nợ giảm dần.
- Ngoài lãi, hãy cộng cả phí hồ sơ, bảo hiểm khoản vay và phí trả nợ trước hạn ghi trong hợp đồng.