Tỷ lệ sử dụng máy là gì?
Tỷ lệ sử dụng máy cho biết trong tổng thời gian máy có thể vận hành thì thực tế có bao nhiêu thời gian được dùng để tạo ra sản phẩm. Đây là chỉ số cốt lõi trong sản xuất, quản lý thiết bị và hoạch định công suất, giúp bạn phát hiện những tài sản chưa được khai thác hết, làm cơ sở để đầu tư thiết bị mới và nhận diện thời gian dừng máy quá mức. Tỷ lệ sử dụng càng cao thường đồng nghĩa với việc bạn đang tận dụng tốt hơn giá trị của máy móc, thiết bị đã đầu tư.
Cách dùng công cụ này
Bạn chỉ cần nhập hai con số: thời gian chạy thực tế (số giờ máy thực sự hoạt động) và thời gian khả dụng (tổng số giờ máy theo kế hoạch có thể vận hành). Công cụ sẽ lấy thời gian chạy chia cho thời gian khả dụng rồi nhân với 100 để ra phần trăm hiệu suất sử dụng, đồng thời tính luôn phần thời gian máy nhàn rỗi hoặc dừng còn lại.
Giải thích công thức
Phép tính rất đơn giản:
$$\text{\% Sử dụng} = \frac{\text{Thời gian chạy thực tế}}{\text{Thời gian khả dụng}} \times 100$$"Thời gian khả dụng" nằm ở mẫu số và cần phản ánh đúng mốc thời gian mà bạn quan tâm — một ca 8 giờ, một ngày 24 giờ, hay trọn một tuần làm việc. Hãy đảm bảo cả hai con số dùng cùng một đơn vị (thường là giờ).
Ví dụ minh họa
Giả sử một máy CNC được lên kế hoạch khả dụng 24 giờ trong ngày nhưng chỉ chạy thực tế 18 giờ. Khi đó: Tỷ lệ sử dụng =
$$\frac{18}{24} \times 100 = \mathbf{75\%}$$còn lại 6 giờ là thời gian nhàn rỗi hoặc dừng máy. Con số này cho người quản lý thấy rằng một phần tư công suất tiềm năng của máy đã không được khai thác.
Diễn giải kết quả sử dụng máy của bạn
Tỷ lệ sử dụng máy là phần thời gian khả dụng mà máy thực sự dành cho việc chạy: \(\text{Sử dụng} = \frac{ \text{Thời gian chạy} }{ \text{Thời gian khả dụng} } \times 100\). Ví dụ, 140 giờ chạy trên tổng 200 giờ khả dụng cho \(\frac{140}{200} \times 100 = \) 70%, còn lại 60 giờ máy nhàn rỗi.
Các mức dưới đây là quy tắc kinh nghiệm chung trong ngành. Chúng không phải là tiêu chuẩn chính thức và khác nhau nhiều tùy theo loại quy trình, ngành và mô hình kinh doanh.
| Mức sử dụng | Thường cho thấy điều gì |
|---|---|
| Dưới ~60% | Năng lực nhàn rỗi đáng kể. Các nguyên nhân có thể gồm: lịch trình có khoảng trống, nhu cầu thấp, thời gian chờ nguyên vật liệu hoặc người vận hành kéo dài, hỏng hóc thường xuyên, hoặc thiết bị dư thừa. |
| ~60–70% | Sử dụng ở mức trung bình. Vẫn còn dư địa để cải thiện, nhưng một số thời gian nhàn rỗi có thể không tránh được trong công việc đa dạng sản phẩm hoặc sản xuất theo đơn hàng. |
| ~70–85% | Thường được coi là lành mạnh đối với sản xuất nói chung. Mức này cân bằng giữa sản lượng và khoảng trống cho bảo trì, chuyển đổi cấu hình và biến động nhu cầu. |
| Trên ~90% | Rất ít thời gian dư. Có thể không còn thời gian cho bảo trì, chuyển đổi cấu hình hoặc khi nhu cầu tăng đột biến. Điều này có thể cho thấy nút thắt và làm tăng nguy cơ hỏng hóc và trễ đơn hàng. |
Kiểm tra cơ sở thời gian. Kết quả phụ thuộc vào giá trị bạn nhập làm thời gian khả dụng:
- Thời gian lịch (ví dụ 24 h × 7 ngày) cho tỷ lệ thấp nhất, vì nó bao gồm ban đêm, cuối tuần và ngày lễ khi máy không được lên kế hoạch chạy.
- Thời gian theo lịch làm việc (các ca mà nhà máy có người vận hành) là cơ sở phổ biến nhất để so sánh trên xưởng sản xuất.
- Thời gian vận hành theo kế hoạch (thời gian theo lịch trừ các lần dừng đã lên kế hoạch như giờ nghỉ và bảo trì theo kế hoạch) cho tỷ lệ cao nhất.
Luôn so sánh kết quả trên cùng một cơ sở, và dùng cùng một khoảng thời gian (ca, tuần hoặc tháng) khi theo dõi xu hướng. Thiết bị sản xuất liên tục thường nhắm tới mức sử dụng cao hơn nhiều so với máy trong xưởng sản xuất theo đơn hàng, vì vậy hãy đối chiếu với thiết bị tương tự.
Thuật ngữ và định nghĩa chính
- Thời gian chạy thực tế
- Số giờ máy thực sự được cấp điện và đang sản xuất (hoặc cắt gọt) trong khoảng thời gian đo. Không bao gồm thời gian dừng, chờ đợi và chuẩn bị.
- Thời gian khả dụng
- Tổng số giờ dùng làm mốc để đo tỷ lệ sử dụng. Có thể là thời gian lịch, thời gian theo lịch làm việc hoặc thời gian vận hành theo kế hoạch, tùy theo chính sách của công ty. Hãy nêu rõ bạn dùng loại nào.
- Thời gian theo lịch làm việc
- Số giờ máy được lên kế hoạch vận hành theo mô hình ca hoặc lịch sản xuất.
- Thời gian dừng theo kế hoạch
- Các lần dừng được lên lịch trước, chẳng hạn bảo trì phòng ngừa, giờ nghỉ, chuyển đổi cấu hình, đào tạo hoặc hiệu chuẩn.
- Thời gian dừng ngoài kế hoạch
- Các lần dừng bất ngờ như hỏng hóc, thiếu nguyên vật liệu, hỏng dụng cụ, mất điện hoặc vắng người vận hành.
- Thời gian nhàn rỗi
- Thời gian khả dụng mà máy không chạy. Trong máy tính này, nó bằng thời gian khả dụng trừ thời gian chạy thực tế, nên bao gồm cả các lần dừng theo kế hoạch lẫn ngoài kế hoạch, cũng như thời gian không có việc để làm.
- Sử dụng năng lực
- Tỷ lệ năng lực tiềm năng đã được dùng. Tỷ lệ sử dụng máy là thước đo dựa trên thời gian của chỉ tiêu này. Sử dụng năng lực rộng hơn cũng có thể được đo bằng đơn vị sản lượng so với sản lượng tối đa có thể đạt được.
- Sử dụng so với tính sẵn sàng
- Tính sẵn sàng (một thành phần của OEE) là tỷ lệ thời gian sản xuất theo kế hoạch mà máy có thể chạy, nên chỉ tính đến thời gian dừng. Sử dụng so sánh thời gian chạy với thời gian khả dụng đã chọn, và cũng phản ánh thời gian nhàn rỗi do thiếu đơn hàng hoặc thiếu nhân lực.
- Sử dụng so với OEE
- Hiệu suất thiết bị tổng thể (OEE) là tích của tính sẵn sàng, hiệu suất (tốc độ) và chất lượng (sản phẩm đạt). Sử dụng chỉ xét về thời gian. Một máy có thể đạt 90% sử dụng nhưng OEE vẫn thấp nếu chạy chậm hoặc tạo ra phế phẩm.
Câu hỏi thường gặp
Tỷ lệ sử dụng có giống OEE không? Không. Tỷ lệ sử dụng chỉ so sánh thời gian chạy với thời gian khả dụng. Còn OEE (Hiệu suất thiết bị tổng thể) còn tính thêm cả tốc độ vận hành và tỷ lệ sản phẩm đạt chất lượng.
"Thời gian khả dụng" được tính như thế nào? Điều đó tùy vào chuẩn mà bạn áp dụng. Bạn có thể dùng thời gian theo lịch, thời gian sản xuất theo kế hoạch, hoặc thời gian vận hành dự kiến trừ đi thời gian bảo trì theo kế hoạch — quan trọng là phải nhất quán.
Tỷ lệ sử dụng có thể vượt quá 100% không? Thông thường thì không. Nếu thời gian chạy lại lớn hơn thời gian khả dụng, nhiều khả năng bạn đã khai báo thời gian khả dụng thấp hơn thực tế.