Công cụ này làm gì
Công thức men gốm gần như luôn được viết dưới dạng phần trăm của các nguyên liệu khô, trong đó các thành phần nền cộng lại bằng 100% (chất tạo màu và phụ gia có thể đẩy tổng vượt quá 100%). Công cụ này chuyển những con số phần trăm đó thành khối lượng gam chính xác cho bất kỳ kích cỡ mẻ nào bạn muốn pha, rồi ước tính lượng nước cần thiết để biến hỗn hợp khô thành dung dịch men có thể sử dụng.
Cách sử dụng
Nhập khối lượng khô của mẻ mong muốn theo gam — đây là tổng khối lượng các nguyên liệu men chính mà bạn muốn có sau cùng. Gõ phần trăm của từng nguyên liệu trong công thức vào các ô tương ứng. Cuối cùng, đặt tỷ lệ nước: giá trị 0,8 nghĩa là bạn thêm 80 g nước cho mỗi 100 g nguyên liệu khô, một mức khởi điểm thông dụng cho men nhúng. Kết quả sẽ hiển thị số gam cần cân cho từng nguyên liệu, tổng khối lượng khô, lượng nước và khối lượng mẻ pha tổng cộng.
Giải thích công thức
Khối lượng của mỗi nguyên liệu được tính đơn giản bằng (phần trăm ÷ 100) × khối lượng khô của mẻ.
$$\text{Ingredient}_i = \frac{\text{Percent}_i\,(\%)}{100} \times \text{Batch (g)}$$Nếu công thức men yêu cầu 40% tràng thạch và bạn pha mẻ 1000 g, bạn cân \(0{,}40 \times 1000 = 400\) g tràng thạch. Nước được tính riêng theo khối lượng mẻ × tỷ lệ nước, nhờ vậy bạn có thể điều chỉnh độ đặc loãng mà không thay đổi công thức khô.
$$\text{Water} = \text{Batch (g)} \times \text{Water Ratio}$$
Ví dụ minh họa
Mẻ = 1000 g, tỷ lệ nước = 0,8, các nguyên liệu lần lượt là 40 / 30 / 20 / 10%. Bạn sẽ có 400 g, 300 g, 200 g và 100 g — tổng cộng 1000 g khô. Nước = \(1000 \times 0{,}8 = 800\) g. Tổng mẻ ướt = 1800 g.
$$\begin{gathered} \text{Total Batch} = \text{Total Dry} + \text{Water} \\[1.5em] \text{where}\quad \left\{ \begin{aligned} \text{Total Dry} &= \frac{p_1 + p_2 + p_3 + p_4}{100} \times \text{Batch} \\ \text{Water} &= \text{Batch} \times \text{Water Ratio} \end{aligned} \right. \end{gathered}$$
Tỷ lệ nước điển hình và tỷ trọng riêng của hồ theo ứng dụng
Tỷ lệ nước là khối lượng nước chia cho khối lượng nguyên liệu men khô (ví dụ, 0,8 nghĩa là 80 g nước cho 100 g hỗn hợp khô). Các giá trị dưới đây là điểm khởi đầu phổ biến trong xưởng, không phải tiêu chuẩn cố định. Lượng nước phù hợp phụ thuộc vào nguyên liệu của bạn (hàm lượng đất sét, frit, v.v.), vì vậy hãy điều chỉnh bằng cách thử nghiệm.
| Ứng dụng | Tỷ lệ nước trên khô (theo khối lượng) | Tỷ trọng riêng xấp xỉ | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Nhúng | khoảng 0,7–0,9 | khoảng 1,40–1,50 | Khoảng phổ biến nhất để nhúng và rót sản phẩm đã nung sơ bộ (bisque). |
| Quét cọ | khoảng 0,6–0,8 | thay đổi | Hồ đặc hơn, thường có thêm keo CMC hoặc chất quét thương mại để chảy mịn. |
| Phun | khoảng 0,9–1,2 | khoảng 1,35–1,45 | Hồ loãng hơn, đi qua vòi phun và tạo thành các lớp mỏng. |
Hãy xem đây là điểm khởi đầu. Điều chỉnh theo độ dày thực tế bạn đạt được trên mẫu thử, và ghi lại tỷ lệ nước hoặc tỷ trọng riêng cuối cùng cùng với công thức để có thể lặp lại.
Mẹo pha trộn thực tế
- Thử trước: Pha một mẻ thử nhỏ (100–200 g) trước khi pha mẻ lớn.
- Chuẩn bị dư một chút: Cần tính đến lượng hao hụt khi rây và độ sâu nhúng bạn cần, vì thùng chứa phải có đủ men để ngập sản phẩm.
- Thêm nước từ từ: Men dễ làm loãng hơn là làm đặc lại. Bắt đầu với lượng nước ít hơn một chút so với tính toán và thêm dần khi cần.
- Rây kỹ: Cho hồ qua rây 80 mesh hai hoặc ba lần để phá vỡ các cục vón và trộn đều.
- Đo tỷ trọng riêng: Dùng tỷ trọng kế, hoặc cân một thể tích hồ đã biết, để có độ đặc lặp lại được.
- Ghi nhãn và bảo quản: Ghi nhãn hỗn hợp khô bằng tên công thức, ngày và tỷ lệ nước, rồi bảo quản trong hộp kín.
- Tự bảo vệ bản thân: Đeo khẩu trang chống bụi khi cân nguyên liệu khô, vì bột men mịn không nên hít phải.
- Chú ý độ chính xác của cân: Các phụ gia nhỏ như chất màu cần cân có độ chính xác ở khối lượng thấp, ví dụ 0,1 g hoặc chính xác hơn.
Thêm chất màu và phụ gia trên nền 100%. Các nguyên liệu nền có tổng là 100%, và phần thêm vào được tính theo tỷ lệ phần trăm so với khối lượng nền, nên chúng không làm thay đổi tỷ lệ phần trăm của nền.
So sánh kích thước mẻ
Bảng này quy đổi công thức 40/30/20/10 sang nhiều kích thước mẻ khô khác nhau ở tỷ lệ nước 0,8. Vì 1 g nước xấp xỉ 1 mL, lượng nước tính theo gam cũng xấp xỉ lượng nước tính theo mL. Mỗi nguyên liệu là \(\frac{\text{Phần trăm}}{100} \times \text{Mẻ}\), còn nước là \(0.8 \times \text{Mẻ}\).
| Mẻ khô (g) | Nguyên liệu 1 (40%) | Nguyên liệu 2 (30%) | Nguyên liệu 3 (20%) | Nguyên liệu 4 (10%) | Nước (g ≈ mL) | Tổng khối lượng ướt (g) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 100 | 40 g | 30 g | 20 g | 10 g | 80 | 180 |
| 500 | 200 g | 150 g | 100 g | 50 g | 400 | 900 |
| 1000 | 400 g | 300 g | 200 g | 100 g | 800 | 1800 |
| 5000 | 2000 g | 1500 g | 1000 g | 500 g | 4000 | 9000 |
Với dòng 500 g, nguyên liệu 1 là \(\frac{40}{100} \times 500 = \) 200 g, và nước là \(0.8 \times 500 = 400\) g.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đôi khi tổng phần trăm vượt quá 100%? Chất tạo màu, chất tạo đục và chất treo được thêm vào bên trên phần nền 100%, nên tổng công thức rơi vào khoảng 105–115% là chuyện bình thường. Máy tính chỉ đơn giản quy đổi theo những gì bạn nhập.
Nên thêm bao nhiêu nước? Hãy bắt đầu ở mức khoảng 0,7–0,9 lần khối lượng khô, sau đó điều chỉnh đến độ sánh như kem. Đặc hơn để quét cọ, loãng hơn để phun.
Tôi có cần dùng hết cả bốn ô nguyên liệu không? Không — hãy để các ô không dùng ở mức 0, chúng sẽ không đóng góp gì vào tổng số.