Máy Tính Phép Trừ Có Nhớ là gì?
Công cụ này tính hiệu giữa hai số nguyên, lấy số bị trừ (số ở trên mà bạn lấy ra để trừ) trừ đi số trừ (số bạn đem trừ). Nó được thiết kế như một bài tập rèn luyện trí não tính nhẩm theo phong cách Ấn Độ: các chữ số thường được chọn sao cho một hoặc nhiều cột cần phải nhớ (hay còn gọi là mượn cột) — đây chính là kỹ năng mà bài tập muốn rèn luyện. Bản thân phép toán là số học phổ thông, áp dụng được cho mọi con số.
Cách sử dụng
Nhập số lớn hơn vào ô Số bị trừ và nhập số bạn muốn lấy đi vào ô Số trừ, sau đó xem ngay Kết quả. Ô để trống sẽ được tính là số 0. Nếu số trừ lớn hơn số bị trừ, kết quả sẽ hiển thị đúng dưới dạng số âm.
Giải thích công thức
Kết quả đơn giản là $$\text{Hiệu} = \text{Số bị trừ} - \text{Số trừ}$$ Cụm từ "có nhớ" không làm thay đổi công thức; nó chỉ mô tả cách làm theo từng cột. Tính từ phải sang trái, khi một chữ số ở trên nhỏ hơn chữ số ở dưới, bạn mượn 1 từ cột bên trái cao hơn (cộng thêm 10 vào chữ số hiện tại và bớt 1 ở chữ số phía trên của cột kế tiếp).
Ví dụ minh họa
Lấy \(5825 - 1875\). Hàng đơn vị: \(5 - 5 = 0\). Hàng chục: \(2 - 7\) cần mượn, nên \(12 - 7 = 5\). Hàng trăm: sau khi đã mượn, \(7 - 8\) cần mượn tiếp, nên \(17 - 8 = 9\). Hàng nghìn: sau khi đã mượn, \(4 - 1 = 3\). Ghép các chữ số lại được 3950, vậy $$5825 - 1875 = 3950$$
Thêm các ví dụ về phép trừ có mượn
Trong mỗi ví dụ, làm việc từ cột hàng đơn vị sang trái. Khi chữ số trên nhỏ hơn chữ số dưới, mượn 1 từ cột kế bên trái. Việc này cộng thêm 10 vào cột hiện tại.
Ví dụ 1: Một chuỗi mượn đơn (742 − 358)
- Hàng đơn vị: 2 − 8 không thực hiện được. Mượn 1 từ hàng chục, nên 4 thành 3 và 2 thành 12. Khi đó \(12 - 8 = 4\).
- Hàng chục: 3 − 5 không thực hiện được. Mượn 1 từ hàng trăm, nên 7 thành 6 và 3 thành 13. Khi đó \(13 - 5 = 8\).
- Hàng trăm: \(6 - 3 = 3\).
Kết quả: \(742 - 358 = \)384. Kiểm tra: \(384 + 358 = 742\). ✔
Ví dụ 2: Mượn qua số 0 (1000 − 467)
- Hàng đơn vị: 0 − 7 không thực hiện được, và chữ số hàng chục và hàng trăm cũng là 0. Trước tiên mượn từ hàng nghìn: 1 thành 0 và hàng trăm thành 10.
- Chuyển 1 từ hàng trăm sang hàng chục: hàng trăm thành 9 và hàng chục thành 10. Chuyển 1 từ hàng chục sang hàng đơn vị: hàng chục thành 9 và hàng đơn vị thành 10.
- Hàng đơn vị: \(10 - 7 = 3\).
- Hàng chục: \(9 - 6 = 3\).
- Hàng trăm: \(9 - 4 = 5\).
- Hàng nghìn: \(0 - 0 = 0\).
Kết quả: \(1000 - 467 = 533\). Kiểm tra: \(533 + 467 = 1000\). ✔
Ví dụ 3: Số trừ lớn hơn số bị trừ (325 − 812)
Vì 812 lớn hơn 325, kết quả là số âm. Tính hiệu nhỏ hơn \(812 - 325\), rồi thêm dấu trừ vào trước.
- Hàng đơn vị: 2 − 5 không thực hiện được. Mượn từ hàng chục, nên 1 thành 0 và 2 thành 12. Khi đó \(12 - 5 = 7\).
- Hàng chục: 0 − 2 không thực hiện được. Mượn từ hàng trăm, nên 8 thành 7 và 0 thành 10. Khi đó \(10 - 2 = 8\).
- Hàng trăm: \(7 - 3 = 4\).
Vậy \(812 - 325 = 487\), và do đó \(325 - 812 = -487\). Kiểm tra: \(-487 + 812 = 325\), hoặc tương đương \(487 + 325 = 812\). ✔
So sánh các trường hợp mượn số
Số lần mượn phụ thuộc vào số cột có chữ số trên nhỏ hơn chữ số bên dưới, sau khi đã áp dụng các lần mượn trước đó. Càng nhiều lần mượn thì càng dễ mắc lỗi khi tính nhẩm. Các số liệu dưới đây coi mỗi cột nhận được 10 được điều chỉnh là một lần mượn.
| Số bị trừ | Số trừ | Số lần mượn | Hiệu |
|---|---|---|---|
| 986 | 543 | 0 | 443 |
| 742 | 358 | 2 | 384 |
| 5825 | 1875 | 2 | 3950 |
| 1000 | 467 | 3 (chuỗi qua các số 0) | 533 |
| 3 | 5 | Kết quả âm: đổi thành 5 − 3 = 2, rồi lấy số đối | −2 |
Trong 5825 − 1875, cột hàng đơn vị (5 − 5) không cần mượn. Cột hàng chục (2 − 7) có mượn, và cột hàng trăm (7 − 8 sau khi đã cho mượn) mượn thêm một lần nữa, tổng cộng 2 lần mượn. Trong 1000 − 467, mọi cột ngoại trừ hàng nghìn đều nằm trong chuỗi, nên có 3 lần mượn.
Câu hỏi thường gặp
Nhớ (mượn cột) nghĩa là gì? Khi một chữ số ở trên nhỏ hơn chữ số ở dưới, bạn "mượn" 10 từ cột bên trái để phép trừ ở cột đó có thể thực hiện được.
Kết quả có thể là số âm không? Có. Nếu bạn lấy một số nhỏ trừ đi một số lớn hơn, máy tính sẽ trả về hiệu số âm, ví dụ \(3 - 5 = -2\).
Có dùng được với số thập phân không? Có. Cùng một công thức áp dụng cho số thập phân, mặc dù bài tập trừ có nhớ được thiết kế xoay quanh các số nguyên.