Bu hesaplayıcı ne işe yarar?
En Yakın Kesre Yuvarlama Hesaplayıcısı, herhangi bir ondalık sayıyı sizin seçtiğiniz paydaya en yakın kesre dönüştürür — yarım, çeyrek, sekizde bir, on altıda bir, otuz ikide bir veya altmış dörtte bir. Marangozluk, talaşlı imalat, dikiş, inşaat ve kesirli aralıklarla (ondalık yerine) bölmelenmiş inç cetveli kullanan her türlü işte birebirdir. Not: İnç tabanlı kesir cetvelleri özellikle ABD ve İngiltere gibi imperial ölçü sisteminin yaygın olduğu ülkelerde kullanılır; Türkiye'de genellikle metrik (milimetre/santimetre) sistem tercih edilse de bu araç inç cetveliyle çalışırken işinizi kolaylaştırır.
Nasıl kullanılır?
Yuvarlamak istediğiniz ondalık değeri girin, ardından kesir hassasiyetini seçin (örneğin "en yakın 1/16"). Hesaplayıcı; yuvarlanmış ondalık değeri, sadeleştirilmiş halde eşdeğer tam sayılı kesri ve yuvarlama farkını verir; böylece ne kadar eklendiğini veya çıkarıldığını tam olarak bilirsiniz.
Formülün açıklaması
Bir \(x\) değerini en yakın \(1/d\) kesrine yuvarlamak için \(x\)'i payda \(d\) ile çarpın, çıkan çarpımı en yakın tam sayıya yuvarlayın, sonra tekrar \(d\)'ye bölün:
$$\text{Rounded} = \frac{\operatorname{round}\!\left(\text{Value} \times \text{Denominator}\right)}{\text{Denominator}}$$Payda büyüdükçe hassasiyet artar. Kesirli kısım daha sonra pay ile paydanın en büyük ortak böleninine bölünerek sadeleştirilir; böylece 8/16 ekranda 1/2 olarak görünür.
Çözümlü örnek
3,3 sayısını en yakın 1/16'ya yuvarlayalım. Çarpalım: \(3{,}3 \times 16 = 52{,}8\). Yuvarlayalım: \(53\). Bölelim: \(53 / 16 = 3{,}3125\). Tam sayılı kesir olarak bu 3 5/16 eder (çünkü \(53 - 48 = 5\)). Yuvarlama farkı ise \(3{,}3125 - 3{,}3 = 0{,}0125\) inçtir.
Kesir–Ondalık ve Milimetre Dönüşüm Tablosu
İnç kesirleri tam olarak ondalık sayılara dönüşür; milimetre değerleri ise tam tanım olan 1 inç = 25,4 mm'den elde edilir. Aşağıdaki tablo, sadeleştirilmiş biçimde 1/16'dan 1 inça kadar her 1/16 adımını listeler.
| Kesir (sadeleştirilmiş) | Ondalık inç | Milimetre |
|---|---|---|
| 1/16 | 0,0625 | 1,5875 |
| 1/8 | 0,125 | 3,175 |
| 3/16 | 0,1875 | 4,7625 |
| 1/4 | 0,25 | 6,35 |
| 5/16 | 0,3125 | 7,9375 |
| 3/8 | 0,375 | 9,525 |
| 7/16 | 0,4375 | 11,1125 |
| 1/2 | 0,5 | 12,7 |
| 9/16 | 0,5625 | 14,2875 |
| 5/8 | 0,625 | 15,875 |
| 11/16 | 0,6875 | 17,4625 |
| 3/4 | 0,75 | 19,05 |
| 13/16 | 0,8125 | 20,6375 |
| 7/8 | 0,875 | 22,225 |
| 15/16 | 0,9375 | 23,8125 |
| 1 | 1 | 25,4 |
Tek 1/32 değerleri
1/32 inçlik her adım 0,03125 in = 0,79375 mm'dir.
| Kesir | Ondalık inç | Milimetre |
|---|---|---|
| 1/32 | 0,03125 | 0,79375 |
| 3/32 | 0,09375 | 2,38125 |
| 5/32 | 0,15625 | 3,96875 |
| 7/32 | 0,21875 | 5,55625 |
| 9/32 | 0,28125 | 7,14375 |
| 11/32 | 0,34375 | 8,73125 |
| 13/32 | 0,40625 | 10,31875 |
| 15/32 | 0,46875 | 11,90625 |
| 17/32 | 0,53125 | 13,49375 |
| 19/32 | 0,59375 | 15,08125 |
| 21/32 | 0,65625 | 16,66875 |
| 23/32 | 0,71875 | 18,25625 |
| 25/32 | 0,78125 | 19,84375 |
| 27/32 | 0,84375 | 21,43125 |
| 29/32 | 0,90625 | 23,01875 |
| 31/32 | 0,96875 | 24,60625 |
1/64 değerleri
Bir 1/64 inç, 0,015625 in = 0,396875 mm'dir. Her tek 64'lük kesir n × 0,015625 in veya n × 0,396875 mm'dir. Birkaç örnek:
| Kesir | Ondalık inç | Milimetre |
|---|---|---|
| 1/64 | 0,015625 | 0,396875 |
| 3/64 | 0,046875 | 1,190625 |
| 5/64 | 0,078125 | 1,984375 |
| 63/64 | 0,984375 | 25,003125 |
Kalan 64'lükler aynı örüntüyü izler; çift numaralı 64'lükler ise yukarıdaki 1/32, 1/16 ve daha kaba kesirlere indirgenir (örneğin 2/64 = 1/32).
Aynı Sayı, Farklı Hassasiyetler
Hesap makinesi değeri paydayla çarpar, en yakın tam sayıya yuvarlar ve sonucu yeniden paydaya böler. Daha ince paydalar genellikle daha küçük hata verir; ancak daha kaba bir kesir tesadüfen daha yakın çıkabilir. İki örnek:
Değer 0,337
| Yuvarlama | Değer × d | Yuvarlanmış kesir | Ondalık | Mutlak hata |
|---|---|---|---|---|
| 1/2 | 0,674 → 1 | 1/2 | 0,5 | 0,163 |
| 1/4 | 1,348 → 1 | 1/4 | 0,25 | 0,087 |
| 1/8 | 2,696 → 3 | 3/8 | 0,375 | 0,038 |
| 1/16 | 5,392 → 5 | 5/16 | 0,3125 | 0,0245 |
| 1/32 | 10,784 → 11 | 11/32 | 0,34375 | 0,00675 |
| 1/64 | 21,568 → 22 | 22/64 = 11/32 | 0,34375 | 0,00675 |
Değer 3,3
| Yuvarlama | Değer × d | Yuvarlanmış kesir | Ondalık | Mutlak hata |
|---|---|---|---|---|
| 1/2 | 6,6 → 7 | 3 1/2 | 3,5 | 0,2 |
| 1/4 | 13,2 → 13 | 3 1/4 | 3,25 | 0,05 |
| 1/8 | 26,4 → 26 | 26/8 = 3 1/4 | 3,25 | 0,05 |
| 1/16 | 52,8 → 53 | 3 5/16 | 3,3125 | 0,0125 |
| 1/32 | 105,6 → 106 | 106/32 = 3 5/16 | 3,3125 | 0,0125 |
| 1/64 | 211,2 → 211 | 3 19/64 | 3,296875 | 0,003125 |
3,3 için 1/64 ile doğrulama: \(3.3 \times 64 = 211.2\), en yakın tam sayıya yuvarlanınca 211 olur. Sonra \(211 / 64 = 3\tfrac{19}{64}\) olur, çünkü \(211 - 3 \times 64 = 19\) ve hata \(3.3 - 3.296875 = 0.003125\) değeridir.
En büyük olası hata
En yakın 1/d'ye yuvarlama, en fazla bir adımın yarısı kadar, yani \(\frac{1}{2d}\) kadar hata yapabilir:
| Payda | En büyük hata (inç) |
|---|---|
| 1/2 | 0,25 |
| 1/4 | 0,125 |
| 1/8 | 0,0625 |
| 1/16 | 0,03125 |
| 1/32 | 0,015625 |
| 1/64 | 0,0078125 |
Dolayısıyla en yakın 1/16'ya yuvarlama, 1/32 = 0,03125 inçten fazla hata yapmaz. 0,337 değerinin 1/16'daki hatası 0,0245'tir ve bu sınır içindedir.
Temel Terimler
- Payda / hassasiyet
- Kesrin alt sayısıdır; hesap makinesinde 2, 4, 8, 16, 32 veya 64 olarak seçilir. Adım boyutunu 1/d belirler. Daha büyük payda, daha ince hassasiyet ve daha küçük en büyük hata anlamına gelir.
- Pay
- Üst sayıdır; değer × paydanın en yakın tam sayıya yuvarlanmasıyla bulunur. Sonucun kaç adet 1/d adımından oluştuğunu sayar.
- Karma sayı
- Bir tam kısım ile bir öz kesrin birleşimidir, örneğin 3 5/16. Pay paydadan büyük olduğunda hesap makinesi tam kısmı ayırır; bu nedenle 53/16, 3 5/16 olarak gösterilir.
- En sade biçim (EBOB sadeleştirme)
- Pay ve paydanın 1'den büyük ortak böleni yoksa kesir en sade biçimdedir. Sonuç, pay ve paydanın en büyük ortak böleni (EBOB) ile bölünür; bu nedenle 22/64, 11/32'ye ve 26/8, 13/4'e dönüşür.
- Yuvarlama hatası / fark
- Özgün değer ile yuvarlanmış kesir arasındaki mutlak fark: |değer − yuvarlanmış|. Asla 1/(2d)'den fazla olmaz.
- Yarım değer (eşit uzaklık)
- Tam olarak iki komşu kesir arasında kalan, değer × d sonucu tam olarak .5 ile biten değerdir (örneğin 1/4'te 0,375 için sonuç 1,5'tir). Bu durumda hesap makinesinin yuvarlama kuralı belirleyicidir; pozitif sayılarda genellikle yukarı yuvarlanır. Eşit uzaklıkta hata, her iki yönde de tam olarak 1/(2d)'dir.
- Tolerans
- İşinizin izin verdiği sapma; örneğin ±1/32 inç. Yuvarlama hatasıyla karşılaştırın: en büyük hata 1/(2d) tolerанстан büyükse, daha ince bir payda seçin.
Sıkça sorulan sorular
Tam ortada kalan (eşit uzaklıktaki) değerler nasıl yuvarlanır? Hesaplayıcı, yuvarlama fonksiyonunun standart "yarımı yukarı yuvarlama" (round-half-up) davranışını kullanır; bu nedenle bir inçin 1/32'sinde tam ortaya denk gelen değerler bir sonraki on altıda bire çıkar.
Negatif sayıları yuvarlayabilir mi? Evet. Tam kısım işareti korur, kesir ise paydası üzerinde pozitif bir pay olarak gösterilir.
Kesir neden sadeleştiriliyor? Cetveller ve teknik çizimler en sade haliyle okunur — 4/8'i bulmak yerine 1/2'yi bulmak daha kolaydır — bu yüzden sonuç her zaman sadeleştirilmiş olarak verilir.