Công cụ này dùng để làm gì
Công Cụ Làm Tròn Đến Phân Số Gần Nhất sẽ "ép" mọi số thập phân về phân số gần nhất với mẫu số bạn chọn — một phần hai, một phần tư, một phần tám, một phần mười sáu, một phần ba mươi hai hoặc một phần sáu mươi tư. Đây là trợ thủ lý tưởng cho nghề mộc, gia công cơ khí, may vá, xây dựng và bất kỳ công việc nào dùng thước inch chia vạch theo phân số thay vì số thập phân. Lưu ý: thước đo theo inch và đơn vị phân số kiểu này phổ biến ở Mỹ và Anh; ở Việt Nam ta thường dùng hệ mét (milimét, centimét), nên công cụ này hữu ích nhất khi bạn làm việc với bản vẽ hoặc dụng cụ theo chuẩn inch.
Cách sử dụng
Nhập số thập phân cần làm tròn, sau đó chọn độ chính xác theo phân số (ví dụ "gần nhất 1/16"). Công cụ sẽ trả về số thập phân đã làm tròn, phân số hỗn số tương ứng đã tối giản, và mức chênh lệch sau khi làm tròn để bạn biết chính xác đã cộng thêm hay bớt đi bao nhiêu.
Giải thích công thức
Để làm tròn một giá trị \(x\) đến \(1/d\) gần nhất, bạn nhân \(x\) với mẫu số \(d\), làm tròn tích này về số nguyên gần nhất, rồi chia lại cho \(d\):
$$\text{Rounded} = \frac{\operatorname{round}\!\left(\text{Value} \times \text{Denominator}\right)}{\text{Denominator}}$$Mẫu số càng lớn thì độ chính xác càng cao. Phần phân số sau đó được rút gọn bằng cách chia cả tử và mẫu cho ước chung lớn nhất, nên \(8/16\) sẽ hiển thị thành \(1/2\).
Ví dụ minh họa
Làm tròn 3,3 đến \(1/16\) gần nhất. Nhân: \(3{,}3 \times 16 = 52{,}8\). Làm tròn: \(53\). Chia: \(53 / 16 = 3{,}3125\). Viết dưới dạng hỗn số là 3 5/16 (vì \(53 - 48 = 5\)). Mức chênh lệch sau khi làm tròn là \(3{,}3125 - 3{,}3 = 0{,}0125\) inch.
Bảng chuyển đổi phân số sang số thập phân và milimét
Phân số inch chuyển đổi chính xác sang số thập phân, còn milimét được suy ra từ định nghĩa chính xác 1 inch = 25.4 mm. Bảng dưới liệt kê mọi bước 1/16 từ 1/16 đến 1 inch ở dạng rút gọn.
| Phân số (rút gọn) | Số thập phân (inch) | Milimét |
|---|---|---|
| 1/16 | 0.0625 | 1.5875 |
| 1/8 | 0.125 | 3.175 |
| 3/16 | 0.1875 | 4.7625 |
| 1/4 | 0.25 | 6.35 |
| 5/16 | 0.3125 | 7.9375 |
| 3/8 | 0.375 | 9.525 |
| 7/16 | 0.4375 | 11.1125 |
| 1/2 | 0.5 | 12.7 |
| 9/16 | 0.5625 | 14.2875 |
| 5/8 | 0.625 | 15.875 |
| 11/16 | 0.6875 | 17.4625 |
| 3/4 | 0.75 | 19.05 |
| 13/16 | 0.8125 | 20.6375 |
| 7/8 | 0.875 | 22.225 |
| 15/16 | 0.9375 | 23.8125 |
| 1 | 1 | 25.4 |
Các giá trị 1/32 lẻ
Mỗi bước 1/32 inch là 0.03125 in = 0.79375 mm.
| Phân số | Số thập phân (inch) | Milimét |
|---|---|---|
| 1/32 | 0.03125 | 0.79375 |
| 3/32 | 0.09375 | 2.38125 |
| 5/32 | 0.15625 | 3.96875 |
| 7/32 | 0.21875 | 5.55625 |
| 9/32 | 0.28125 | 7.14375 |
| 11/32 | 0.34375 | 8.73125 |
| 13/32 | 0.40625 | 10.31875 |
| 15/32 | 0.46875 | 11.90625 |
| 17/32 | 0.53125 | 13.49375 |
| 19/32 | 0.59375 | 15.08125 |
| 21/32 | 0.65625 | 16.66875 |
| 23/32 | 0.71875 | 18.25625 |
| 25/32 | 0.78125 | 19.84375 |
| 27/32 | 0.84375 | 21.43125 |
| 29/32 | 0.90625 | 23.01875 |
| 31/32 | 0.96875 | 24.60625 |
Các giá trị 1/64
Một 1/64 inch là 0.015625 in = 0.396875 mm. Mỗi phân số 64 lẻ là n × 0.015625 in, hay n × 0.396875 mm. Một vài ví dụ:
| Phân số | Số thập phân (inch) | Milimét |
|---|---|---|
| 1/64 | 0.015625 | 0.396875 |
| 3/64 | 0.046875 | 1.190625 |
| 5/64 | 0.078125 | 1.984375 |
| 63/64 | 0.984375 | 25.003125 |
Các phân số 64 còn lại theo cùng quy luật, và các phân số 64 chẵn rút gọn về các phân số 1/32, 1/16 và lớn hơn ở trên (ví dụ 2/64 = 1/32).
Cùng một số, các độ chính xác khác nhau
Máy tính nhân giá trị với mẫu số, làm tròn đến số nguyên gần nhất, rồi chia lại cho mẫu số. Mẫu số càng nhỏ thì sai số thường càng lớn, nhưng một phân số thô hơn đôi khi lại gần hơn do ngẫu nhiên. Hai ví dụ:
Giá trị 0.337
| Làm tròn đến | Giá trị × d | Phân số đã làm tròn | Số thập phân | Sai số tuyệt đối |
|---|---|---|---|---|
| 1/2 | 0.674 → 1 | 1/2 | 0.5 | 0.163 |
| 1/4 | 1.348 → 1 | 1/4 | 0.25 | 0.087 |
| 1/8 | 2.696 → 3 | 3/8 | 0.375 | 0.038 |
| 1/16 | 5.392 → 5 | 5/16 | 0.3125 | 0.0245 |
| 1/32 | 10.784 → 11 | 11/32 | 0.34375 | 0.00675 |
| 1/64 | 21.568 → 22 | 22/64 = 11/32 | 0.34375 | 0.00675 |
Giá trị 3.3
| Làm tròn đến | Giá trị × d | Phân số đã làm tròn | Số thập phân | Sai số tuyệt đối |
|---|---|---|---|---|
| 1/2 | 6.6 → 7 | 3 1/2 | 3.5 | 0.2 |
| 1/4 | 13.2 → 13 | 3 1/4 | 3.25 | 0.05 |
| 1/8 | 26.4 → 26 | 26/8 = 3 1/4 | 3.25 | 0.05 |
| 1/16 | 52.8 → 53 | 3 5/16 | 3.3125 | 0.0125 |
| 1/32 | 105.6 → 106 | 106/32 = 3 5/16 | 3.3125 | 0.0125 |
| 1/64 | 211.2 → 211 | 3 19/64 | 3.296875 | 0.003125 |
Kiểm tra mẫu cho 3.3 ở 1/64: \(3.3 \times 64 = 211.2\), làm tròn thành 211. Sau đó \(211 / 64 = 3\tfrac{19}{64}\) vì \(211 - 3 \times 64 = 19\), và sai số là \(3.3 - 3.296875 = 0.003125\).
Sai số tối đa có thể xảy ra
Làm tròn đến 1/d gần nhất không bao giờ lệch quá nửa bước, tức là \(\frac{1}{2d}\):
| Mẫu số | Sai số tối đa (in) |
|---|---|
| 1/2 | 0.25 |
| 1/4 | 0.125 |
| 1/8 | 0.0625 |
| 1/16 | 0.03125 |
| 1/32 | 0.015625 |
| 1/64 | 0.0078125 |
Vì vậy, làm tròn đến 1/16 gần nhất không bao giờ lệch quá 1/32 = 0.03125 in. Lưu ý rằng 0.337 ở 1/16 có sai số 0.0245, nằm trong giới hạn đó.
Thuật ngữ chính
- Mẫu số / độ chính xác
- Số dưới của phân số, được chọn trong máy tính là 2, 4, 8, 16, 32 hoặc 64. Nó xác định kích thước bước 1/d. Mẫu số lớn hơn nghĩa là độ chính xác cao hơn và sai số tối đa nhỏ hơn.
- Tử số
- Số trên của phân số, được tìm bằng cách làm tròn giá trị × mẫu số đến số nguyên gần nhất. Nó đếm xem có bao nhiêu bước 1/d tạo nên kết quả.
- Số hỗn số
- Gồm phần nguyên cộng với một phân số thực sự, chẳng hạn 3 5/16. Khi tử số lớn hơn mẫu số, máy tính tách phần nguyên ra, nên 53/16 được hiển thị là 3 5/16.
- Dạng tối giản (rút gọn theo ƯCLN)
- Một phân số ở dạng tối giản khi tử số và mẫu số không có ước chung nào lớn hơn 1. Kết quả được chia cho ƯCLN (ước chung lớn nhất) của chúng, nên 22/64 thành 11/32 và 26/8 thành 13/4.
- Sai số làm tròn / chênh lệch
- Khoảng cách tuyệt đối giữa giá trị ban đầu và phân số đã làm tròn: |giá trị − đã làm tròn|. Nó không bao giờ vượt quá 1/(2d).
- Giá trị hòa / giá trị nằm giữa
- Giá trị nằm chính xác giữa hai phân số liền kề, nơi giá trị × d có phần thập phân đúng bằng .5 (ví dụ 0.375 ở 1/4 cho 1.5). Các trường hợp hòa được xử lý theo quy tắc làm tròn của máy tính, thường làm tròn lên với số dương. Trong trường hợp hòa, sai số luôn bằng đúng 1/(2d) theo cả hai cách.
- Dung sai
- Độ lệch mà công việc của bạn cho phép, chẳng hạn ±1/32 in. So sánh với sai số làm tròn: nếu sai số tối đa 1/(2d) lớn hơn dung sai của bạn, hãy chọn mẫu số lớn hơn.
Câu hỏi thường gặp
Trường hợp đúng giữa (rơi vào điểm chính giữa) được xử lý thế nào? Công cụ áp dụng quy tắc làm tròn nửa lên (round-half-up) tiêu chuẩn của hàm làm tròn, nên khi giá trị rơi đúng vào nửa của 1/32 inch thì nó sẽ được đẩy lên mốc một phần mười sáu kế tiếp.
Có làm tròn được số âm không? Có. Phần nguyên giữ nguyên dấu, còn phân số được hiển thị với tử số dương trên mẫu số của nó.
Vì sao phải rút gọn phân số? Trên thước đo và bản vẽ, người ta luôn đọc theo dạng tối giản — tìm vạch 1/2 dễ hơn nhiều so với 4/8 — nên kết quả luôn được rút gọn sẵn.