Bu Artık Yıl Hesaplayıcı Ne İşe Yarar?
Bu araç, girdiğiniz herhangi bir yılın Gregoryen takviminin (uluslararası alanda kullanılan ve Türkiye dahil resmî tarihlerde geçerli olan takvim) artık yıl kurallarına uyup uymadığını söyler. Artık yıl, 365 yerine 366 gün süren ve şubat ayına 29'unun eklendiği yıldır. Araç iki ayrı modda çalışır: tek bir yılı kontrol edebilir ya da bir yıl aralığını tarayarak arada kalan tüm artık yılları listeleyip sayabilirsiniz.
Nasıl Kullanılır?
Önce Hesaplama Türü'nü seçin:
- Tek Yıl – Yıl alanına tek bir değer girin (varsayılan 2024). Araç, o yılın artık yıl olup olmadığını ve kaç gün çektiğini (365 ya da 366) gösterir.
- Yıl Aralığı – bir Başlangıç Yılı ve Bitiş Yılı girin (varsayılan 2020–2030). Araç, bu aralıktaki tüm artık yılları listeler; toplam yıl sayısını, artık yıl sayısını ve artık olmayan yıl sayısını gösterir.
Formülün Açıklaması
Bir yıl, aşağıdaki kural doğru olduğunda artık yıldır:
- 4'e tam bölünüyor ve 100'e tam bölünmüyorsa, veya
- 400'e tam bölünüyorsa.
Bir başka deyişle: (yil % 4 == 0 && yil % 100 != 0) || (yil % 400 == 0). "100'e bölünür ama 400'e bölünmez" istisnası, 1900'ün normal bir yıl, 2000'in ise artık yıl olmasının nedenidir. Bir aralık için hesaplayıcı bu testi başlangıçtan bitişe kadar her yıla uygular ve uyanları toplar.
Örnek Hesaplama
Hesaplama Türü'nü Yıl Aralığı yapın, Başlangıç Yılı = 2020, Bitiş Yılı = 2030 girin. Her yılı test ettiğimizde:
- Bulunan artık yıllar: 2020, 2024, 2028
- Toplam yıl: \(2030 - 2020 + 1 = 11\)
- Artık yıl sayısı: 3
- Artık olmayan yıl sayısı: \(11 - 3 = 8\)
Bunun yerine yalnızca 2024 yılını kontrol etseydiniz, sonuç "artık yıl" ve 366 gün olurdu.
Artık Yıl Referans Tablosu: Yüzyıl Yılları ve Son Onlar
Bu hesaplayıcı Gregoryen artık yıl kuralını uygular; bu kural günümüzde çoğu ülkenin sivil takviminde kullanılan kuraldır. Bir yıl, 4'e bölünebildiğinde artık yıldır; ancak yüzyıl yılları istisnadır ve bunlar da 400'e bölünebildiğinde artık yıldır:
$$\text{artık} \iff \left(Y \bmod 4 = 0 \;\wedge\; Y \bmod 100 \neq 0\right) \;\vee\; \left(Y \bmod 400 = 0\right)$$
Diğer takvim sistemlerinin (örneğin İbranice, İslami, Etiyopya ve İran takvimleri) tamamen farklı ekleme kuralları kullandığını ve eski Julian takviminin her 4. yılı yüzyıl istisnası olmaksızın artık yıl yaptığını unutmayın — bu nedenle aşağıdaki değerler yalnızca Gregoryen (veya proletik Gregoryen) takvimine uygulanır.
Tablo 1 — Yüzyıl yılları: insanları yakalayan istisna
| Yıl | ÷ 4? | ÷ 100? | ÷ 400? | Artık yıl mı? | Yıldaki gün sayısı |
|---|---|---|---|---|---|
| 1600 | Evet | Evet | Evet | Evet | 366 |
| 1700 | Evet | Evet | Hayır | Hayır | 365 |
| 1800 | Evet | Evet | Hayır | Hayır | 365 |
| 1900 | Evet | Evet | Hayır | Hayır | 365 |
| 2000 | Evet | Evet | Evet | Evet | 366 |
| 2100 | Evet | Evet | Hayır | Hayır | 365 |
| 2200 | Evet | Evet | Hayır | Hayır | 365 |
| 2300 | Evet | Evet | Hayır | Hayır | 365 |
| 2400 | Evet | Evet | Evet | Evet | 366 |
Her 4 yüzyıl yılında yalnızca 1'i artık yıldır. 1900 atlandığı ve 2000 atlanmadığı için, 20. yüzyılda yazılan ve basit "4'e bölünebilir" testini kullanan yazılım 2000 için doğru çıktı — ve 2100 için tekrar yanlıştır.
Tablo 2 — 2000'den 2100'e kadar her artık yıl
| Yıl | ÷ 4? | ÷ 100? | ÷ 400? | Artık yıl mı? | Yıldaki gün sayısı |
|---|---|---|---|---|---|
| 2000 | Evet | Evet | Evet | Evet | 366 |
| 2004 | Evet | Hayır | Hayır | Evet | 366 |
| 2008 | Evet | Hayır | Hayır | Evet | 366 |
| 2012 | Evet | Hayır | Hayır | Evet | 366 |
| 2016 | Evet | Hayır | Hayır | Evet | 366 |
| 2020 | Evet | Hayır | Hayır | Evet | 366 |
| 2024 | Evet | Hayır | Hayır | Evet | 366 |
| 2028 | Evet | Hayır | Hayır | Evet | 366 |
| 2032 | Evet | Hayır | Hayır | Evet | 366 |
| 2036 | Evet | Hayır | Hayır | Evet | 366 |
| 2040 | Evet | Hayır | Hayır | Evet | 366 |
| 2044 | Evet | Hayır | Hayır | Evet | 366 |
| 2048 | Evet | Hayır | Hayır | Evet | 366 |
| 2052 | Evet | Hayır | Hayır | Evet | 366 |
| 2056 | Evet | Hayır | Hayır | Evet | 366 |
| 2060 | Evet | Hayır | Hayır | Evet | 366 |
| 2064 | Evet | Hayır | Hayır | Evet | 366 |
| 2068 | Evet | Hayır | Hayır | Evet | 366 |
| 2072 | Evet | Hayır | Hayır | Evet | 366 |
| 2076 | Evet | Hayır | Hayır | Evet | 366 |
| 2080 | Evet | Hayır | Hayır | Evet | 366 |
| 2084 | Evet | Hayır | Hayır | Evet | 366 |
| 2088 | Evet | Hayır | Hayır | Evet | 366 |
| 2092 | Evet | Hayır | Hayır | Evet | 366 |
| 2096 | Evet | Hayır | Hayır | Evet | 366 |
Yani 2000–2100 aralığında (dahil) 25 artık yıl vardır. 2100 atlanır (4'e ve 100'e bölünebilir, ancak 400'e bölünemez), bu nedenle 2096'dan sonraki bir sonraki artık yıl 2104'tür — olağan 4 yerine 8 yıllık bir boşluk. Aynı 8 yıllık boşluk 1896 ve 1904 arasında oluştu ve 2196 ile 2204 arasında yeniden oluşacaktır. Dört yılda bir etkinlik planlayan, gün sayısı kurallarını amorti eden veya tarih kodunu test eden herkes 2096 → 2104'ü sınır durumu olarak ele almalıdır.
Önemli Terimler Açıklandı
- Artık yıl
- Takvimi Dünya'nın Güneş etrafındaki yörüngesiyle uyumlu tutmak için eklenen ekstra bir gün içeren takvim yılı — 365 yerine 366 gün.
- Ortak yıl
- Ekstra gün içermeyen sıradan bir 365 günlük yıl; Şubat 28 gündür.
- 29 Şubat (eklenen gün)
- Gregoryen artık yılına eklenen ekstra gün. "Eklenen" basitçe takvime eklenmiş anlamına gelir; bu tarihte doğan bir kişiye genellikle 29 Şubat doğumlusu denir.
- Gregoryen takvimi
- 1582'de Papa XIII. Gregorius tarafından papaz kararnamesi Inter gravissimas'da tanıtılan ve artık yıl kuralına yüzyıl istisnasını ekleyen takvim. Benimseme eş zamanlı olmadı — Katolik devletler 1582'de değiştirdi, İngiltere ve kolonileri 1752'de ve bazı ülkeler yalnızca 20. yüzyılda.
- Julian takvimi
- Her 4. yılın yüzyıl istisnası olmaksızın artık yıl olduğu ve ortalama yıl tam olarak 365,25 gün olan eski Roman takvimi. Mevsimler göz önüne alındığında kabaca her 128 yılda 1 gün kayıyor; bu, Gregoryen reformunun düzelttiği şeydir.
- Proletik Gregoryen takvimi
- Gregoryen kuralı, var olmadığı tarihlerden (1582'den önce veya belirli bir ülkenin benimsemesinden önce) geriye doğru genişletildi. Tarihçiler normalde orijinal Julian tarihlerini alıntı yaparlar; bu nedenle erken bir yıl için verilen "artık yıl" cevabı tarihsel bir gerçek değil, matematiksel bir uzantıdır.
- Ortalama tropik yıl
- Bir ilkbahar ekinoksundan sonrakine kadar ortalama süre, yaklaşık 365.2422 gün. Bu, takvimin izlemeye çalıştığı astronomik niceliktir.
- Ortalama Gregoryen takvim yılı
- Gregoryen kuralı altında bir yılın ortalama uzunluğu — her 400'de 97 artık yıl: $$365 + \frac{1}{4} - \frac{1}{100} + \frac{1}{400} = 365.2425\ \text{gün}$$ Ortalama tropik yıldan kabaca yıl başına 0.0003 gün farklanır, yani yaklaşık 3.000 yılda 1 gün.
- Artık saniye
- Saat saatinin Dünya'nın düzensiz rotasyonuna yakın kalması için UTC'ye ara sıra eklenen bir saniyelik ayarlama. Artık saniyeler IERS tarafından karar verilir ve artık yıllarla ilgisizdir — sabit bir kural izlemez ve yıl numarasından tahmin edilemez.
- Modulo ve bölünebilirlik
- Modulo işlemi \(Y \bmod n\), \(Y\) yı \(n\)'ye böldükten sonra kalanı verir; 0 kalanı \(Y\)'nin \(n\)'ye bölünebildiği anlamına gelir. Örneğin \(2024 \bmod 4 = 0\) ve \(2024 \bmod 100 = 24\), bu nedenle 2024 4'e bölünebilir testini geçer ve bir yüzyıl yılı değildir — bu nedenle artık yıldır.
Sıkça Sorulan Sorular
2100, 4'e bölündüğü hâlde neden artık yıl değil? Çünkü aynı zamanda 100'e bölünüyor ama 400'e bölünmüyor; bu yüzden istisna kuralı onu devre dışı bırakır. Aynı durum 1700, 1800 ve 1900 için de geçerlidir.
2000 gerçekten artık yıl mı? Evet. 400'e tam bölünüyor ve bu, kuralın ikinci koşulunu karşılıyor; dolayısıyla 29 Şubat'ı bünyesinde barındırır.
1582'den önceki yıllarda da çalışır mı? Hesaplayıcı, Gregoryen kuralını girdiğiniz her yıla uygular; bu kuralı geriye doğru "proleptik" olarak da uzatır. Gregoryen takvimi tarihsel olarak 1582'de başladığından, daha eski tarihler her dördüncü yılı 100/400 istisnası olmaksızın artık yıl sayan eski Jülyen sisteminden farklı çıkabilir.