Şok İndeksi Nedir?
Şok İndeksi (Shock Index, SI), kalp hızının (HR, dakikadaki atım sayısı) sistolik kan basıncına (SKB, mmHg) bölünmesiyle elde edilen, hasta başında kolayca hesaplanabilen basit bir göstergedir. İlk kez 1967'de Allgöwer ve Burri tarafından hemodinamik dengesizliğin erken bir belirteci olarak tanımlanmıştır. Hem kalp hızının yükselmesi hem de kan basıncının düşmesi dolaşım bozukluğunun erken işaretleri olduğundan, bu oran iki değerden herhangi biri tek başına kritik eşiği aşmadan önce bozulmayı yakalayabilir. Bu araç eğitim amaçlıdır ve klinik değerlendirmenin yerini tutmaz.
Hesaplama Aracı Nasıl Kullanılır?
Hastanın kalp hızını dakikadaki atım olarak ve sistolik kan basıncını mmHg cinsinden girin; ardından ortaya çıkan Şok İndeksini okuyun. Araç, değeri ayrıca sınıflandırır: normal bir SI 0,5 ile 0,7 arasındadır. 0,9'a yaklaşan veya bu değeri aşan sonuçlar gizli (okült) şoka işaret edebilir ve daha yakından değerlendirme gerektirir.
Formülün Açıklaması
Denklem oldukça basittir:
$$\text{Şok İndeksi} = \frac{\text{Kalp Hızı (bpm)}}{\text{Sistolik KB (mmHg)}}$$Örneğin, 120 bpm'lik bir kalp hızı ve 80 mmHg'lik bir sistolik kan basıncı, \(120 \div 80 = 1{,}5\)'lik bir SI verir; bu belirgin şekilde yüksek bir değerdir ve ciddi bir şok tablosuyla uyumludur. İstirahatte sağlıklı bir yetişkinde HR 70 ve SKB 120 ise SI 0,58 olur ve bu değer normal aralığın oldukça içindedir.
Örnek Hesaplama
Bir travma hastasının kalp hızının 110 bpm ve sistolik kan basıncının 90 mmHg olduğunu varsayalım.
$$\text{SI} = 110 \div 90 \approx 1{,}22$$Bu yüksek değer, kan basıncı henüz açıkça düşük (hipotansif) olmamasına rağmen hastada şokun gelişmekte olabileceğine işaret eder.
Sık Sorulan Sorular
Normal Şok İndeksi kaçtır? Sağlıklı yetişkinlerde genellikle 0,5 ile 0,7 arasındadır.
Hangi SI değeri şoku gösterir? 0,9 ve üzeri değerler yaygın olarak hemodinamik bozulma ve artmış riskle ilişkilendirilir.
SI'yı çocuklarda kullanabilir miyim? Pediatrik eşik değerler farklıdır; yaşa göre ayarlanmış şok indeksleri mevcuttur ve yetişkin sürümü yerine bunlar kullanılmalıdır.
