Công cụ này làm được gì?
Công cụ này ước tính độ cồn theo thể tích (ABV) của bia tự nấu dựa trên tỷ trọng ban đầu (OG) và tỷ trọng cuối (FG) mà bạn đo bằng tỷ trọng kế. Tỷ trọng kế thường được hiệu chuẩn ở một nhiệt độ nhất định, phổ biến là 60 °F (15,6 °C) hoặc 68 °F (20 °C). Nếu mẫu dịch đường hoặc mẫu bia của bạn nóng hơn hay lạnh hơn mức này, kết quả đọc sẽ bị lệch, vì vậy công cụ sẽ hiệu chỉnh từng chỉ số trước khi tính ABV.
Cách sử dụng
Nhập OG và FG, chọn đơn vị độ F hoặc độ C, nhập nhiệt độ hiệu chuẩn in trên tỷ trọng kế, rồi nhập nhiệt độ của mẫu ở mỗi lần đo. Chọn công thức đơn giản cho các loại bia thông thường, hoặc công thức nâng cao cho bia mạnh hơn, khoảng trên 6% ABV.
Giải thích công thức
Mỗi chỉ số được hiệu chỉnh bằng tỷ số giữa đa thức mật độ của nước tại nhiệt độ mẫu và đa thức đó tại nhiệt độ hiệu chuẩn (nhiệt độ tính theo °F):
$$SG_{c} = SG \times \frac{ p(T_{s}) }{ p(T_{cal}) }$$Công thức ABV đơn giản là:
$$\text{ABV} = (OG_{c} - FG_{c}) \times 131.25$$Công thức nâng cao là:
$$\text{ABV} = \frac{76.08\,(OG_{c} - FG_{c})}{1.775 - OG_{c}} \times \frac{FG_{c}}{0.794}$$Độ lên men biểu kiến (apparent attenuation) được tính bằng \((OG_{c} - FG_{c}) / (OG_{c} - 1) \times 100\).
Ví dụ minh họa
Giả sử OG = 1.060 và FG = 1.012, các mẫu đều đo đúng ở nhiệt độ hiệu chuẩn nên không cần hiệu chỉnh:
$$\text{ABV} = (1.060 - 1.012) \times 131.25 = 6.30\%$$Độ lên men biểu kiến là \(0.048 / 0.060 \times 100 = 80\%\).
Đa thức mật độ nước và hằng số hiệu chuẩn
Tỷ trọng kế được hiệu chuẩn để đọc đúng ở một nhiệt độ chất lỏng cụ thể. Ở nhiệt độ khác, mật độ chất lỏng sẽ khác, nên số đọc phải được hiệu chỉnh. Máy tính sử dụng một hàm bậc ba (không phải bậc bốn) khớp mật độ nước theo nhiệt độ, với T tính bằng °F:
$$\rho(T) = 1.00130346 - 0.000134722124\,T + 0.00000204052596\,T^2 - 0.00000000232820948\,T^3$$
Tỷ trọng đã hiệu chỉnh bằng số đọc đo được nhân với tỷ số giữa mật độ ở nhiệt độ mẫu và mật độ ở nhiệt độ hiệu chuẩn:
$$G_c = G \cdot \frac{ \rho(T_{\text{mẫu}})}{ \rho(T_{\text{hiệu chuẩn}})}$$
| Hằng số | Giá trị | Ghi chú |
|---|---|---|
| Nhiệt độ hiệu chuẩn phổ biến (Mỹ/Anh) | 60 °F (15,6 °C) | In trên nhiều tỷ trọng kế bán cho người nấu bia tại nhà |
| Nhiệt độ hiệu chuẩn phổ biến (hệ mét) | 68 °F (20 °C) | Dùng trên nhiều tỷ trọng kế kiểu phòng thí nghiệm và tỷ trọng kế châu Âu |
| Chuyển đổi °C sang °F | °F = °C × 9/5 + 32 | Áp dụng trước tiên nếu bạn nhập nhiệt độ theo °C |
| ρ(60 °F) | ≈ 1.000063 | Từ đa thức ở trên |
| ρ(68 °F) | ≈ 1.000847 | Từ đa thức ở trên |
| ρ(80 °F) | ≈ 1.002393 | Từ đa thức ở trên |
| Hệ số công thức đơn giản | 131.25 | ABV (%) = (OG − FG) × 131.25 |
Hãy kiểm tra nhiệt độ hiệu chuẩn được in trên tỷ trọng kế và nhập đúng giá trị đó làm nhiệt độ hiệu chuẩn; không được giả định là 60 °F hay 68 °F.
Khoảng tỷ trọng và ABV thông thường theo phong cách bia
Bảng liệt kê các khoảng gần đúng cho các phong cách phổ biến, dựa trên hướng dẫn phong cách BJCP (Beer Judge Certification Program) 2015. Từng loại bia cụ thể có thể nằm ngoài các khoảng này.
| Phong cách | OG | FG | ABV (%) |
|---|---|---|---|
| Lager nhạt kiểu Mỹ | 1.028–1.040 | 0.998–1.008 | 2.8–4.2 |
| Pale ale kiểu Mỹ | 1.045–1.060 | 1.010–1.015 | 4.5–6.2 |
| IPA kiểu Mỹ | 1.056–1.070 | 1.008–1.014 | 5.5–7.5 |
| Irish stout | 1.036–1.044 | 1.007–1.011 | 4.0–4.5 |
| Belgian tripel | 1.075–1.085 | 1.008–1.014 | 7.5–9.5 |
| Imperial stout kiểu Mỹ | 1.075–1.115 | 1.018–1.030 | 8.0–12.0 |
Men ale thường đạt độ suy giảm biểu kiến khoảng 70–80%, trong đó độ suy giảm biểu kiến = (OG − FG) / (OG − 1) tính theo điểm tỷ trọng. Ví dụ, OG 1.050 và FG 1.010 cho 40/50 = 80%. Nếu kết quả của bạn nằm xa khoảng này, hãy kiểm tra lại số đọc, nhiệt độ và cài đặt hiệu chuẩn.
Hiệu chỉnh nhiệt độ và so sánh công thức
Tất cả các kịch bản đều dùng tỷ trọng kế được hiệu chuẩn ở 60 °F. Hệ số hiệu chỉnh cho mẫu ở 80 °F là ρ(80)/ρ(60) = 1.002393 / 1.000063 ≈ 1.002330. Cột "nâng cao" dùng công thức được sử dụng rộng rãi ABV = 76.08 × (OG − FG) / (1.775 − OG) × (FG / 0.794), áp dụng cho các tỷ trọng đã hiệu chỉnh; cột "đơn giản" dùng 131.25 × (OG − FG). Các giá trị đã được làm tròn.
| Kịch bản | OG / FG thô | Nhiệt độ mẫu | OG / FG đã hiệu chỉnh | ABV đơn giản | ABV nâng cao |
|---|---|---|---|---|---|
| A. Bia tiêu chuẩn, mẫu ở nhiệt độ hiệu chuẩn | 1.050 / 1.010 | 60 °F | 1.050 / 1.010 | 5.25% | 5.34% |
| B. Cùng số đọc thô, mẫu ấm | 1.050 / 1.010 | 80 °F | 1.0524 / 1.0124 | 5.26% | 5.38% |
| C. Bia tỷ trọng cao, ở nhiệt độ hiệu chuẩn | 1.090 / 1.018 | 60 °F | 1.090 / 1.018 | 9.45% | 10.25% |
| D. Bia tỷ trọng cao, mẫu ấm | 1.090 / 1.018 | 80 °F | 1.0925 / 1.0204 | 9.47% | 10.34% |
Kiểm tra chi tiết cho kịch bản B (công thức đơn giản)
$$OG_c = 1.050 \times 1.002330 = 1.05245, \quad FG_c = 1.010 \times 1.002330 = 1.01235$$
$$\text{ABV} = (1.05245 - 1.01235) \times 131.25 = 0.04009 \times 131.25 \approx 5.26\%$$
Kết quả so sánh cho thấy điều gì
- Mẫu ấm làm tăng chính tỷ trọng đã hiệu chỉnh (ở đây khoảng 0.0024), nhưng vì OG và FG đều bị dịch chuyển, ABV chỉ thay đổi khoảng 0.01–0.02 điểm phần trăm.
- Nếu chỉ một số đọc bị ấm, ví dụ mẫu FG nóng, sai số sẽ lớn hơn, vì vậy hãy nhập từng nhiệt độ riêng.
- Với bia tỷ trọng cao, công thức đơn giản đánh giá thấp hơn so với công thức nâng cao: khoảng 9.45% so với 10.25% cho OG 1.090 và FG 1.018, chênh lệch khoảng 0.8 điểm. Hai công thức cho kết quả gần nhau hơn với bia dưới khoảng 6% ABV.
Câu hỏi thường gặp
Nhiệt độ có thật sự quan trọng không? Có. Nếu mẫu ở 68 °F mà bạn dùng tỷ trọng kế hiệu chuẩn ở 60 °F, số đọc sẽ thấp hơn khoảng 0,001, làm ABV lệch một chút nhưng vẫn đáng chú ý.
Nên chọn công thức nào? Công thức đơn giản là đủ cho hầu hết các loại bia; công thức nâng cao chính xác hơn với bia có tỷ trọng cao.
Kết quả có chính xác tuyệt đối không? Không, đây chỉ là giá trị ước tính. Việc lên men có phụ liệu hoặc mẫu có lẫn cồn sẽ ảnh hưởng đến giá trị thực tế.