Cách tính lãi kép (Compound Interest) – Bí quyết để tiền tự sinh lời
Hiểu lãi kép là gì, công thức tính lãi kép, ví dụ minh họa và cách áp dụng để tiền tự sinh lời. Có máy tính lãi kép online.
Điều chỉnh theo chi phí sinh hoạt (COLA) là gì?
Điều chỉnh theo chi phí sinh hoạt (COLA — Cost-of-Living Adjustment) là khoản tăng được áp dụng cho tiền lương, lương hưu, trợ cấp an sinh xã hội hoặc các khoản chi trả định kỳ khác, nhằm giữ cho sức mua không bị bào mòn bởi lạm phát. Khi giá cả leo thang, một số tiền cố định sẽ mua được ít hàng hóa hơn, và COLA giúp bù lại một phần hoặc toàn bộ giá trị đã mất đó. Công cụ này áp dụng được với mọi loại tiền tệ và mọi thước đo lạm phát, dù chỉ số tham chiếu phổ biến nhất vẫn là Chỉ số Giá tiêu dùng (CPI). Lưu ý: COLA gắn liền với các chương trình của Mỹ (như an sinh xã hội Social Security), nên cách tính dưới đây mang tính tham khảo — tại Việt Nam, việc điều chỉnh lương và trợ cấp dựa trên các quy định riêng của Nhà nước.
Cách sử dụng máy tính
Nhập số tiền hiện tại của bạn — có thể là lương, lương hưu hằng tháng hoặc khoản trợ cấp. Sau đó chọn cách xác định mức điều chỉnh. Nếu bạn đã biết tỷ lệ phần trăm (ví dụ COLA 3,2%), hãy chọn "Nhập trực tiếp tỷ lệ COLA" và gõ con số vào. Nếu bạn chỉ có các giá trị chỉ số, hãy chọn "Tính từ giá trị CPI" rồi nhập CPI cũ và CPI mới; công cụ sẽ tự tính ra tỷ lệ cho bạn. Kết quả hiển thị số tiền sau điều chỉnh, tỷ lệ được áp dụng và mức tăng tính bằng đô la.
Giải thích công thức
Mối quan hệ cốt lõi là
$$\text{Số tiền mới} = \text{Số tiền cũ} \times (1 + r)$$trong đó r là tỷ lệ COLA biểu diễn dưới dạng số thập phân. Khi dùng CPI, tỷ lệ được tính theo
$$r = \frac{\text{CPI}_\text{mới} - \text{CPI}_\text{cũ}}{\text{CPI}_\text{cũ}}$$Tỷ lệ \(0{,}032\) nghĩa là tăng 3,2%, tức nhân số tiền gốc với hệ số \(1{,}032\).
Ví dụ minh họa
Giả sử lương hưu của bạn là 50.000 $ và tỷ lệ COLA là 3,2%. Số tiền mới sẽ là
$$50{.}000 \times (1 + 0{,}032) = 50{.}000 \times 1{,}032 = 51{.}600 \text{ \$}$$tức tăng 1.600 $. Nếu dùng CPI: giả sử chỉ số tăng từ 300 lên 310, tỷ lệ là
$$\frac{310 - 300}{300} = 0{,}0333$$cho ra
$$50{.}000 \times 1{,}0333 \approx 51{.}666{,}67 \text{ \$}$$
Câu hỏi thường gặp
COLA có giống tăng lương không? Không hẳn. COLA nhằm bù đắp lạm phát và giữ nguyên sức mua, còn tăng lương theo thành tích là để thưởng cho hiệu suất làm việc. Hai khoản này có thể được áp dụng cùng lúc.
COLA có thể âm không? Về lý thuyết, nếu CPI giảm (giảm phát) thì tỷ lệ sẽ âm. Nhiều chương trình đặt mức sàn điều chỉnh là 0 để khoản chi trả không bao giờ bị giảm xuống.
Nên dùng chỉ số CPI nào? Hãy dùng chỉ số mà chương trình của bạn quy định — ở Mỹ thường là CPI-U hoặc CPI-W. Cách tính hoàn toàn giống nhau dù bạn chọn chỉ số nào.
