Công cụ này làm gì
Công cụ áp dụng tiêu chuẩn AISC 360 của Hoa Kỳ (Chương J – phá hoại do cắt của mối hàn) và xuất kết quả theo hệ đơn vị Anh – Mỹ: inch, ksi và kips. Từ hình học mối hàn góc (cạnh hàn và chiều dài hữu hiệu) cùng cấp que hàn, công cụ quy đổi ra lực cắt mà đường hàn có thể chịu, trình bày đồng thời theo hai định dạng LRFD và ASD, rồi so sánh với tải trọng tác dụng. Lưu ý đây là công cụ dành riêng cho hệ tiêu chuẩn Mỹ: ở Việt Nam, kết cấu thép thường được kiểm tra theo TCVN 5575 (hoặc Eurocode 3) với đơn vị mm, MPa và kN, và hệ số an toàn cũng khác, nên bạn chỉ nên dùng công cụ này cho các dự án, bản vẽ hay hồ sơ thiết kế viện dẫn AISC 360. Các giả thiết: mối hàn góc hai cạnh bằng nhau, kim loại đắp tương thích với kim loại cơ bản, tải trọng đi qua trọng tâm nhóm đường hàn, và không xét giảm cường độ do đường hàn quá dài, do mỏi hay do lệch tâm.
Cách sử dụng
Nhập cạnh mối hàn góc \(w\) theo inch (ví dụ 0.25 cho mối hàn 1/4 in), nhập tổng chiều dài hữu hiệu \(L\) theo inch, chọn loại que hàn (E70XX cho \(F_{EXX}=70\) ksi), chọn phương pháp LRFD hoặc ASD, và nếu muốn thì nhập thêm tải trọng tác dụng theo kips để xem mức độ huy động (tỷ số tải/sức chịu tải).
Giải thích công thức
Mối hàn góc bị phá hoại do cắt trên mặt tiết diện tính toán (throat), với mối hàn hai cạnh bằng nhau thì chiều cao tiết diện này bằng \(0.707w\). Do đó cường độ danh nghĩa là
$$R_n = 0.60\,F_{EXX} \times 0.707\,w\,L$$trong đó \(0.60F_{EXX}\) là cường độ chịu cắt của kim loại đắp. Cường độ thiết kế theo LRFD là \(\phi R_n\) với \(\phi = 0.75\); còn theo ASD là cường độ cho phép \(R_n/\Omega\) với \(\Omega = 2.00\).
Ví dụ tính toán
Mối hàn góc cạnh 1/4 in, dài 10 in, hàn bằng que E70XX và kiểm tra theo LRFD:
$$R_n = 0.60 \times 70 \times 0.707 \times 0.25 \times 10 = 74.24\ \text{kips}$$$$\phi R_n = 0.75 \times 74.24 = 55.68\ \text{kips}$$Tương đương \(5.57\) kips trên mỗi inch đường hàn. Vậy với tải trọng tính toán 20 kips, mức độ huy động là \(20/55.68 = 35.9\%\) — liên kết thừa đủ khả năng chịu lực.
Sức mạnh Điện cực và Công suất Hàn trên một Inch
Sức mạnh hàn tựa (fillet) trong Quy chuẩn AISC 360 của Mỹ (Chương J2.4, với phân loại điện cực trong Bảng J2.5) được điều chỉnh bởi sức mạnh chống rách cắt của kim loại hàn, được tính toán là \(F_{nw} = 0.60\,F_{EXX}\) tác động lên vùng cổ họng hiệu dụng. Đối với hàn tựa có chân bằng nhau, cổ họng hiệu dụng là \(0.707w\), do đó công suất danh định là:
$$R_n = 0.60\,F_{EXX} \cdot 0.707\,w\,L$$Số phân loại điện cực đơn giản là sức mạnh kéo tối thiểu của kim loại độn được lắng đọng tính bằng ksi, xác định \(F_{EXX}\).
Bảng 1 — Phân loại điện cực so với \(F_{EXX}\) và sức mạnh cắt kim loại hàn
| Phân loại điện cực | \(F_{EXX}\) (ksi) | \(0.60F_{EXX}\) (ksi) |
|---|---|---|
| E60XX | 60 | 36.0 |
| E70XX | 70 | 42.0 |
| E80XX | 80 | 48.0 |
| E90XX | 90 | 54.0 |
| E100XX | 100 | 60.0 |
| E110XX | 110 | 66.0 |
E70XX là lựa chọn hàng ngày cho thép ASTM A36 và A992, do đó bảng trên mỗi inch dưới đây được cung cấp cho \(F_{EXX} = 70\) ksi. Cột LRFD là \(\phi R_n / L = 0.75 \cdot 0.60F_{EXX} \cdot 0.707w\) với \(\phi = 0.75\); cột ASD là \(R_n / \Omega\) với \(\Omega = 2.00\).
Bảng 2 — Sức mạnh thiết kế E70XX trên mỗi inch hàn
| Kích thước chân \(w\) | Số thập phân (in) | Cổ họng hiệu dụng \(0.707w\) (in) | LRFD \(\phi R_n/L\) (kip/in) | ASD \(R_n/\Omega L\) (kip/in) |
|---|---|---|---|---|
| 1/8 in | 0.125 | 0.0884 | 2.78 | 1.86 |
| 3/16 in | 0.1875 | 0.1326 | 4.18 | 2.78 |
| 1/4 in | 0.250 | 0.1768 | 5.57 | 3.71 |
| 5/16 in | 0.3125 | 0.2209 | 6.96 | 4.64 |
| 3/8 in | 0.375 | 0.2651 | 8.35 | 5.57 |
| 1/2 in | 0.500 | 0.3536 | 11.14 | 7.42 |
| 5/8 in | 0.625 | 0.4419 | 13.92 | 9.28 |
Thay thế mẫu cho hàng 1/4 in, trên mỗi inch chiều dài:
$$\phi R_n = 0.75 \times 42.0\ \text{ksi} \times 0.707 \times 0.25\ \text{in} \times 1\ \text{in} = 5.57\ \text{kip}$$Tỷ lệ là tuyến tính trong cả \(w\) và \(L\): để có được công suất của bất kỳ hàn nào, hãy nhân giá trị trên mỗi inch với chiều dài hàn hiệu dụng tổng cộng. Đối với điện cực khác, tỷ lệ theo \(F_{EXX}/70\) — hàn E80XX có cùng hình học là \(80/70 = 1.143\) lần mạnh hơn.
Giả định đằng sau các con số này. Chúng áp dụng cho hàn tựa có chân bằng nhau được thực hiện với kim loại độn phù hợp, với cổ họng được tính là \(0.707w\) (không có tín dụng xuyên sâu). Tải trọng dọc và ngang đều được đánh giá ở \(0.60F_{EXX}\), đây là cách tiếp cận đơn giản và luôn được phép của Phần J2.4(a) của AISC 360; phương pháp sức mạnh theo hướng tùy chọn của J2.4(b) có thể cung cấp công suất cao hơn cho các hàn và nhóm hàn chịu tải ngang và không được áp dụng ở đây. Các giá trị này đến từ Quy chuẩn AISC 360 của Mỹ và không áp dụng cho các hàn được thiết kế theo Eurocode EN 1993-1-8, CSA S16, AS/NZS 1554 hoặc các tiêu chuẩn quốc gia khác, những tiêu chuẩn sử dụng các quy ước cổ họng và hệ số kháng lực khác nhau.
Câu hỏi thường gặp
Có cần kiểm tra thêm kim loại cơ bản không? Có. Bản thép được liên kết hoàn toàn có thể bị cắt hoặc xé đứt trước khi đường hàn bị phá hoại, nên bạn phải kiểm tra riêng phá hoại do cắt của kim loại cơ bản và phá hoại cắt khối (block shear).
Hàn cả hai bên thì nhập chiều dài bao nhiêu? Cộng dồn chiều dài lại: hai đường hàn 6 in tương đương 12 in chiều dài hữu hiệu.
Vì sao lại là 0.707? Đó chính là \(\sin 45^{\circ}\) — tỷ số giữa chiều cao tiết diện tính toán và cạnh hàn của mối hàn góc 45 độ có hai cạnh bằng nhau.