Máy tính khối lượng chất tan là gì?
Công cụ này cho bạn biết cần cân bao nhiêu gam chất rắn để pha một dung dịch có nồng độ mol và thể tích mong muốn. Máy tính hữu ích cho học sinh, sinh viên hóa học, kỹ thuật viên phòng thí nghiệm và bất kỳ ai cần pha dung dịch đệm, dung dịch gốc hay dung dịch chuẩn.
Cách sử dụng
Nhập nồng độ cần pha và chọn đơn vị (mol/L, mmol/L hoặc µmol/L). Nhập thể tích dung dịch cuối cùng và chọn lít, mililit hoặc microlit. Sau cùng, nhập khối lượng mol của hợp chất theo g/mol, bạn có thể tính bằng cách cộng khối lượng nguyên tử của các nguyên tố trong công thức hóa học. Kết quả hiển thị khối lượng theo gam và miligam, cùng với số mol.
Giải thích công thức
Nồng độ (mol/L) nhân với thể tích (lít) cho ra số mol chất tan. Nhân số mol với khối lượng mol sẽ đổi số mol thành gam.
$$m = c \times V \times M$$Trong đó \(m\) là khối lượng tính bằng gam, \(c\) là nồng độ mol/L, \(V\) là thể tích tính bằng lít và \(M\) là khối lượng mol tính bằng g/mol. Máy tính tự động quy đổi mM, µM, mL và µL về đơn vị cơ bản.
Ví dụ minh họa
Cần bao nhiêu natri clorua (\(M = 58.44\) g/mol) để pha 500 mL dung dịch 0,1 mol/L? Trước tiên đổi thể tích: 500 mL = 0,5 L.
$$m = 0.1 \times 0.5 \times 58.44 = 2.922\,\text{g}$$Cân 2,922 g NaCl, hòa tan, rồi thêm nước đến thể tích cuối cùng 500 mL.
Khối lượng mol của các thuốc thử phòng thí nghiệm thông dụng
Nhập khối lượng mol (g/mol) từ bảng này, hoặc từ nhãn thuốc thử, vào máy tính. Các giá trị được làm tròn đến hai chữ số thập phân. Đối với muối ngậm nước, luôn dùng khối lượng mol của hydrat như ghi trên chai, vì nước kết tinh là một phần của khối lượng cân.
| Hợp chất | Công thức | Khối lượng mol (g/mol) |
|---|---|---|
| Natri clorua | NaCl | 58.44 |
| Kali clorua | KCl | 74.55 |
| Natri hydroxit | NaOH | 40.00 |
| Hydro clorua (dạng khí) | HCl | 36.46 |
| Tris base | C4H11NO3 | 121.14 |
| Glucose (khan) | C6H12O6 | 180.16 |
| Canxi clorua (khan) | CaCl2 | 110.98 |
| Canxi clorua dihydrat | CaCl2·2H2O | 147.01 |
| Natri cacbonat | Na2CO3 | 105.99 |
| Natri bicacbonat | NaHCO3 | 84.01 |
| Kali dihydrogen photphat | KH2PO4 | 136.09 |
| Magie sunfat heptahydrat | MgSO4·7H2O | 246.47 |
| Đồng(II) sunfat pentahydrat | CuSO4·5H2O | 249.69 |
Lưu ý: HCl thường được cung cấp dưới dạng dung dịch nước đậm đặc (khoảng 37% w/w), nên khối lượng mol của khí riêng lẻ không đủ để xác định thể tích dung dịch gốc cần hút bằng pipet; việc này cần khối lượng riêng và phần trăm của dung dịch gốc.
Khối lượng cần thiết để pha các dung dịch thông dụng
Bảng sử dụng NaCl (58.44 g/mol) và công thức \(m = c \times V \times M\), với nồng độ tính bằng mol/L và thể tích tính bằng L.
| Nồng độ mục tiêu | Thể tích | Phép tính | Khối lượng NaCl |
|---|---|---|---|
| 1 M | 1 L | \(1 \times 1 \times 58.44\) | 58.44 g |
| 0.1 M | 500 mL | \(0.1 \times 0.5 \times 58.44\) | 2.922 g |
| 10 mM | 100 mL | \(0.01 \times 0.1 \times 58.44\) | 0.05844 g (58.44 mg) |
| 1 mM | 50 mL | \(0.001 \times 0.05 \times 58.44\) | 2.922 mg |
| 100 µM | 10 mL | \(10^{-4} \times 0.01 \times 58.44\) | 0.05844 mg (58.44 µg) |
| 0.15 M | 1 L | \(0.15 \times 1 \times 58.44\) | 8.766 g |
Ví dụ minh họa: để pha 500 mL dung dịch NaCl 0.1 M, \(V = 500 \times 10^{-3} = 0.5\ \text{L}\), nên \(m = 0.1 \times 0.5 \times 58.44 = \) 2.922 g. Cân chất rắn, hòa tan trong lượng dung môi ít hơn thể tích cuối cùng, sau đó thêm dung môi đến đúng thể tích cuối cùng trong bình định mức.
Chuyển đổi đơn vị cho nồng độ và thể tích
| Đại lượng | Chuyển đổi |
|---|---|
| Nồng độ | 1 M = 1 mol/L = 1000 mM = 1,000,000 µM |
| Nồng độ | 1 mM = 0.001 mol/L |
| Nồng độ | 1 µM = 10-6 mol/L |
| Thể tích | 1 L = 1000 mL = 1,000,000 µL |
| Thể tích | 1 mL = 0.001 L |
| Thể tích | 1 µL = 10-6 L |
| Khối lượng | 1 g = 1000 mg = 1,000,000 µg |
Máy tính chuyển đổi nồng độ sang mol/L và thể tích sang L trước khi nhân, nên kết quả có đơn vị gam. Để chuyển sang mg, nhân với 1000; để chuyển sang µg, nhân với 1,000,000.
Câu hỏi thường gặp
Có nên hòa tan chất rắn trong đúng thể tích nước cuối cùng không?
Không. Hãy hòa tan chất rắn trong lượng dung môi ít hơn, sau đó thêm dung môi đến vạch mức trong bình định mức, vì quá trình hòa tan làm thay đổi tổng thể tích.
Còn với chất ngậm nước thì sao?
Hãy dùng khối lượng mol của dạng ngậm nước, bao gồm cả nước kết tinh, nếu không nồng độ thực tế sẽ thấp hơn mong muốn.
Độ tinh khiết có quan trọng không?
Có. Với hóa chất có độ tinh khiết dưới 100%, hãy chia khối lượng đã tính cho tỉ lệ độ tinh khiết.