Điểm Apgar phẫu thuật là gì?
Điểm Apgar phẫu thuật (Surgical Apgar Score – SAS) do Gawande và cộng sự giới thiệu năm 2007. Đây là thang điểm đơn giản, tối đa 10 điểm, được tính ngay khi kết thúc cuộc mổ dựa trên ba chỉ số trong mổ: lượng máu mất ước tính, huyết áp động mạch trung bình (MAP) thấp nhất và nhịp tim thấp nhất. Điểm càng thấp thì khả năng xảy ra biến chứng nặng hoặc tử vong trong vòng 30 ngày sau phẫu thuật càng cao.
Cách sử dụng máy tính này
Nhập lượng máu mất ước tính (mL), MAP thấp nhất ghi nhận trong suốt cuộc mổ (mmHg) và nhịp tim thấp nhất (lần/phút). Máy tính sẽ quy đổi từng chỉ số thành điểm, cộng lại và cho biết mức nguy cơ. Hãy lấy số liệu từ phiếu gây mê hồi sức của toàn bộ cuộc phẫu thuật.
Cách tính điểm và công thức
Tổng điểm là tổng của ba thành phần:
$$\text{SAS} = P_{\text{EBL}} + P_{\text{MAP}} + P_{\text{HR}}$$Lượng máu mất: \(P_{\text{EBL}}\) = 3 điểm nếu ≤ 100 mL, 2 điểm nếu 101-600 mL, 1 điểm nếu 601-1000 mL và 0 điểm nếu trên 1000 mL. MAP thấp nhất: \(P_{\text{MAP}}\) = 3 điểm nếu ≥ 70 mmHg, 2 điểm nếu 55-69, 1 điểm nếu 40-54 và 0 điểm nếu dưới 40. Nhịp tim thấp nhất: \(P_{\text{HR}}\) = 4 điểm nếu ≤ 55 lần/phút, 3 điểm nếu 56-65, 2 điểm nếu 66-75, 1 điểm nếu 76-85 và 0 điểm nếu trên 85. Loạn nhịp chậm bệnh lý (ngừng xoang, block hoặc phân ly nhĩ thất, nhịp thoát bộ nối hoặc thất, vô tâm thu) được 0 điểm nhịp tim, bất kể tần số (Regenbogen 2008, bảng 1). Tổng điểm dao động từ 0 đến 10.
Công cụ này chia điểm thành các mức nguy cơ: 9-10 là nguy cơ thấp, 7-8 trung bình, 5-6 cao và 0-4 rất cao. Các tên mức này là cách gọi của công cụ; ngưỡng cắt là ngưỡng đã công bố. Trong nghiên cứu kiểm chứng năm 2009 (Regenbogen và cộng sự), biến chứng nặng trong 30 ngày xảy ra ở 5,0% bệnh nhân được 9-10 điểm so với 56,3% ở những người được 4 điểm trở xuống; nhóm xây dựng thang điểm của Gawande năm 2007 ghi nhận biến chứng nặng hoặc tử vong ở 3,6% và 58,6%.
Ví dụ minh họa
Một bệnh nhân mất 300 mL máu, MAP thấp nhất là 65 mmHg và nhịp tim thấp nhất là 70 lần/phút. Mỗi chỉ số được 2 điểm:
$$\text{SAS} = 2 + 2 + 2 = 6$$Điểm 6 thuộc nhóm nguy cơ cao, gợi ý cần theo dõi sát hơn sau mổ.
Diễn giải điểm Apgar phẫu thuật của bạn
Điểm Apgar phẫu thuật (Surgical Apgar Score - SAS) là thang điểm 10 điểm được tính vào cuối ca mổ dựa trên ba giá trị trong lúc phẫu thuật: lượng máu mất ước tính, huyết áp động mạch trung bình (MAP) thấp nhất và nhịp tim thấp nhất. Thang điểm này do Gawande và cộng sự giới thiệu năm 2007 (Journal of the American College of Surgeons), dựa trên bệnh nhân được phẫu thuật tổng quát và mạch máu tại một trung tâm học thuật duy nhất. Các nghiên cứu sau đó tại nhiều bệnh viện khác và chuyên khoa phẫu thuật khác nhìn chung cũng ghi nhận cùng một xu hướng: điểm càng thấp thì tỷ lệ biến chứng hậu phẫu nặng và tử vong trong vòng 30 ngày càng cao. Vì đây là mối liên hệ ở mức quần thể, nó mô tả các nhóm bệnh nhân chứ không dự đoán chính xác điều gì sẽ xảy ra với từng cá nhân.
- 9-10 (nhóm nguy cơ thấp nhất): mất máu ít, huyết áp được duy trì tốt và nhịp tim chậm. Trong các nhóm nghiên cứu đã công bố, biến chứng nặng và tử vong trong 30 ngày là ít gặp nhất ở nhóm này.
- 7-8 (nhóm nguy cơ thấp đến trung bình): căng thẳng sinh lý từ nhẹ đến vừa trong phẫu thuật. Nguy cơ cao hơn nhóm 9-10 nhưng vẫn thấp hơn các nhóm có điểm thấp hơn.
- 5-6 (nhóm nguy cơ tăng cao): sự kết hợp đáng kể giữa mất máu, hạ huyết áp hoặc nhịp tim nhanh hơn. Tỷ lệ biến chứng trong các nghiên cứu rõ ràng cao hơn, và nhiều trung tâm cân nhắc theo dõi sát hơn sau mổ đối với bệnh nhân ở khoảng điểm này.
- 0-4 (nhóm nguy cơ cao nhất): rối loạn sinh lý trong mổ lớn nhất. Trong các nhóm nghiên cứu ban đầu và nhóm kiểm định, nhóm này có tỷ lệ biến chứng nặng và tử vong trong 30 ngày cao nhất.
Giới hạn quan trọng:
- Các nhóm điểm 9-10, 7-8, 5-6 và 0-4 là nhóm của các nghiên cứu đã công bố; tên mức nguy cơ hiển thị trong công cụ là cách gọi riêng của công cụ.
- SAS là ước tính tiên lượng, không phải chẩn đoán. Nó không thể xác nhận hay loại trừ bất kỳ biến chứng nào.
- Thang điểm này áp dụng tốt nhất cho các bệnh nhân và loại phẫu thuật đã được nghiên cứu, chủ yếu là phẫu thuật tổng quát và mạch máu ở người lớn, và ít được kiểm chứng hơn ở các lĩnh vực khác.
- Nếu nhịp tim thấp nhất là do loạn nhịp chậm bệnh lý (ví dụ block nhĩ thất hoặc vô tâm thu), hãy đánh dấu ô loạn nhịp chậm: giống bảng điểm đã công bố, nhịp tim khi đó được 0 điểm thay vì số điểm theo giá trị của nó.
- Điểm số không tính đến tuổi, bệnh nền, mức độ khẩn cấp của ca mổ hay loại thủ thuật.
Đây là thông tin chung, không phải lời khuyên y tế. Các câu hỏi về điểm số hay quá trình hồi phục của từng bệnh nhân nên được gửi đến đội ngũ phẫu thuật hoặc gây mê.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào tính điểm này? Ngay sau khi kết thúc phẫu thuật, dùng các giá trị xấu nhất ghi nhận trong mổ.
Điểm thấp có nghĩa chắc chắn sẽ có biến chứng không? Không. Điểm chỉ ước lượng nguy cơ và giúp phân loại bệnh nhân cần chăm sóc mức độ cao hơn; đây không phải là chẩn đoán.
Có dùng được cho mọi loại phẫu thuật không? Thang điểm được xây dựng trên phẫu thuật tổng quát và mạch máu, các nghiên cứu sau đó mở rộng sang nhiều chuyên khoa khác nhưng độ chính xác không đồng đều. Luôn kết hợp với đánh giá lâm sàng của bác sĩ.