Điểm MELD là gì?
Điểm MELD (Model for End-Stage Liver Disease – Mô hình bệnh gan giai đoạn cuối) là một thang điểm số, ban đầu chạy từ 6 đến 40, dùng để đánh giá mức độ nặng của bệnh gan mạn tính. Thang điểm này được các tổ chức ghép tạng như UNOS (Hoa Kỳ) áp dụng để xếp thứ tự ưu tiên cho bệnh nhân trong danh sách chờ ghép gan. Điểm MELD càng cao thì bệnh càng nặng và nguy cơ tử vong ngắn hạn ước tính càng lớn. Công cụ này áp dụng công thức MELD nguyên bản, dựa trên ba chỉ số xét nghiệm. Lưu ý rằng tiêu chí phân bổ tạng có thể khác nhau giữa các quốc gia, nên ở Việt Nam điểm số này nên được hiểu là một thước đo tham khảo về mức độ nặng của bệnh.
Cách sử dụng
Nhập nồng độ bilirubin toàn phần trong huyết thanh (mg/dL), chỉ số INR (tỷ số chuẩn hóa quốc tế của thời gian prothrombin) và creatinine huyết thanh (mg/dL). Nhấn nút tính để nhận điểm MELD đã được làm tròn. Theo quy ước, mọi giá trị xét nghiệm dưới 1,0 sẽ được đặt thành 1,0 nhằm tránh logarit âm; creatinine được giới hạn tối đa ở mức 4,0 mg/dL; và điểm cuối cùng luôn nằm trong khoảng từ 6 đến 40.
Giải thích công thức
$$\text{MELD} = 3{,}78 \times \ln(\text{bilirubin}) + 11{,}2 \times \ln(\text{INR}) + 9{,}57 \times \ln(\text{creatinine}) + 6{,}43$$ Logarit tự nhiên (ln) làm giảm bớt ảnh hưởng của những giá trị quá cao, còn các hệ số trọng số phản ánh mức đóng góp của từng biến số vào nguy cơ tử vong được rút ra từ mô hình sống còn ban đầu.
Ví dụ minh họa
Với bilirubin = 1,9; INR = 1,2; creatinine = 1,3: $$\text{MELD} = 3{,}78 \times \ln(1{,}9) + 11{,}2 \times \ln(1{,}2) + 9{,}57 \times \ln(1{,}3) + 6{,}43 = 3{,}78 \times 0{,}6419 + 11{,}2 \times 0{,}1823 + 9{,}57 \times 0{,}2624 + 6{,}43 = 2{,}426 + 2{,}042 + 2{,}511 + 6{,}43 = 13{,}41$$ được làm tròn thành điểm MELD bằng 13.
Câu hỏi thường gặp
Đây có phải là MELD-Na không? Không. Công cụ này dùng công thức MELD nguyên bản và không bao gồm phần hiệu chỉnh natri như trong MELD-Na.
Vì sao các giá trị được đặt sàn ở mức 1,0? Logarit tự nhiên của một số nhỏ hơn 1 sẽ là số âm, làm sai lệch điểm số, nên quy ước đặt giá trị xét nghiệm tối thiểu bằng 1,0.
Tôi có thể dùng công cụ này để ra quyết định lâm sàng không? Công cụ này chỉ nhằm mục đích tham khảo và giáo dục. Hãy luôn dựa vào đánh giá lâm sàng của bác sĩ và các phác đồ đã được kiểm chứng của cơ sở y tế.
