Tahakkuk Oranı Nedir?
Tahakkuk oranı, bir şirketin kazançlarının ne kadarının gerçek nakit yerine muhasebe tahakkuklarından kaynaklandığını ölçer. Kazanç kalitesinin en yaygın kullanılan göstergelerinden biridir. Yüksek bir tahakkuk oranı, raporlanan net kârın görece az nakit akışıyla desteklendiği anlamına gelir; bu da agresif muhasebe uygulamalarının ya da ileride yaşanabilecek kâr düzeltmelerinin habercisi olabilir. Düşük ya da negatif bir oran ise genellikle nakitle desteklenen, daha kaliteli kazançlara işaret eder.
Bu Hesaplama Aracı Nasıl Kullanılır?
Finansal tablolardan dört değeri girin: net kâr (gelir tablosu), faaliyetlerden elde edilen nakit akışı (nakit akış tablosu) ve dönem başı ile dönem sonu toplam varlıkları (bilanço). Araç; toplam tahakkukları, ortalama toplam varlıkları ve bunlardan elde edilen tahakkuk oranını hem ondalık hem de yüzde olarak hesaplar.
Formülün Açıklaması
Bilanço tahakkuk oranı şöyledir:
$$\text{Tahakkuk Oranı} = \dfrac{\text{Net Kâr} - \text{Faaliyetlerden Nakit Akışı}}{\text{Ortalama Toplam Varlıklar}}$$Paydaki ifade, tahakkukları yani kazancın nakde dayanmayan kısmını ayırır. Ortalama toplam varlıklara bölmek, tahakkukları şirket büyüklüğüne göre ölçeklendirir; böylece farklı büyüklükteki firmaları karşılaştırabilir veya tek bir firmayı zaman içinde izleyebilirsiniz.
Örnek Hesaplama
Diyelim ki net kâr 500.000 $, faaliyet nakit akışı 400.000 $, dönem başı varlıklar 2.000.000 $ ve dönem sonu varlıklar 2.200.000 $ olsun. Ortalama toplam varlıklar:
$$\overline{A} = \dfrac{2{.}000{.}000 + 2{.}200{.}000}{2} = 2{.}100{.}000\ \$$$Toplam tahakkuklar:
$$500{.}000 - 400{.}000 = 100{.}000\ \$$$Tahakkuk oranı:
$$\text{Tahakkuk Oranı} = \dfrac{100{.}000}{2{.}100{.}000} \approx 0{,}0476$$yani yaklaşık %4,76.
Anahtar Terimler & Tanımlar
- Net İncome (Net Gelir)
- Şirketin gelir tablosunda raporlandığı üzere, tüm giderler, faiz ve vergiler sonrasında kalan alt satır muhasebe kârı. Hem nakit hem de nakit olmayan (tahakkuk) kalemleri içerir.
- Cash Flow from Operations (İşletme Faaliyetlerinden Kaynaklanan Nakit Akışı)
- Şirketin temel ticari faaliyetlerinden dönem içinde gerçekten elde edilen nakit, nakit akış tablosunda raporlanır. Net gelirden farklı olarak, nakit olmayan muhasebe kayıtlarını hariç tutar.
- Total Accruals (Toplam Tahakkuklar)
- Kazançların nakit olmayan kısmı, net gelir minus işletme nakit akışı olarak hesaplanır. Pozitif tahakkuklar raporlanan kazançların üretilen nakiti aştığı anlamına gelir; negatif tahakkuklar nakitin raporlanan kazançları aştığı anlamına gelir.
- Average Total Assets (Ortalama Toplam Varlıklar)
- Dönem başı ve dönem sonu toplam varlıkların ortalaması, \((\text{Başlangıç Varlıkları} + \text{Bitiş Varlıkları})/2\). Ortalamanın kullanılması, tahakkukları şirketin tüm dönem boyunca işlettiği varlık tabanına karşı ölçeklendirir.
- Earnings Quality (Kazanç Kalitesi)
- Raporlanan kazançların, agresif muhasebe tahminleri veya tek seferlik kalemlerin aksine, gerçek, sürdürülebilir, nakitle desteklenen ekonomik performansı ne derece yansıttığının derecesi. Daha yüksek kaliteli kazançlar daha kalıcı ve gelecekteki sonuçları öngörmede daha tahmin edicidir.
- Cash-Flow-Statement Accrual Ratio (Nakit Akış Tablosu Tahakkuk Oranı)
- Bu hesaplayıcı tarafından kullanılan varyant: \((\text{Net Gelir} - \text{İşletme Nakit Akışı}) / \text{Ortalama Toplam Varlıklar}\). Tahakkukları doğrudan nakit akış tablosundan alır ve genellikle daha güvenilir bir ölçü olarak kabul edilir.
- Balance-Sheet Accrual Ratio (Bilanço Tahakkuk Oranı)
- Tahakkukları işletme dışı işletme sermayesindeki dönemden döneme değişimler ve diğer bilanço kalemlerinden tahmin eden alternatif, ortalama toplam varlıklara bölünerek hesaplanır. Nakit akış tablosunun atladığı kalemleri yakalayabilir ancak satın almalar ve işletme dışı değişikliklerden kaynaklanan bozulmalara daha yatkındır.
Sıkça Sorulan Sorular
İyi bir tahakkuk oranı kaçtır? Genel olarak düşük olması daha iyidir. Negatif ya da sıfıra yakın oranlar, kazançların nakitle iyi desteklendiğini gösterir. Sürekli yüksek pozitif oranlar ise yakından incelenmeyi gerektirir.
Neden dönem sonu varlıkları yerine ortalama varlıklar kullanılır? Dönem başı ve dönem sonu bakiyelerinin ortalaması, dönem boyunca elde edilen kazancı bu kazancı yaratan varlık tabanıyla daha doğru eşleştirir.
Oran negatif olabilir mi? Evet. Nakit akışı net kârı aşarsa tahakkuklar negatif çıkar ve oran da negatif olur; bu genellikle temkinli ve yüksek kaliteli kazançların işareti olarak değerlendirilir.
