Bu hesaplayıcı ne işe yarar?
Bu araç, tam olarak her gün bir uçuş yapsaydınız, seçtiğiniz yıl sayısı boyunca en az bir ölümcül uçak kazasına karışma olasılığınızın kümülatif değerini tahmin eder. Tamamen bir olasılık hesabıdır (klasik "en az bir kez" kuralı), dolayısıyla matematiği evrenseldir ve her ülke için geçerlidir. Hesaplayıcı, uçuş başına iki örnek oran ile gelir: bir "genel uçak" değeri ve ABD Ulusal Ulaşım Güvenliği Kurulu'nun (NTSB) bir çalışmasına dayanan daha düşük bir "ABD uçağı" değeri. Bu ikinci değer ABD verilerine özgüdür; Türkiye veya başka ülkeler için kaza oranları farklılık gösterebilir. Her iki oranı da kendi değerinizle değiştirebilirsiniz.
Nasıl kullanılır?
Uçuş başına ölümcül kaza olasılığını yüzde olarak girin (örneğin 0,0009 değeri %0,0009 anlamına gelir). Ardından kaç yıl boyunca her gün uçmayı planladığınızı yazın. Hesaplayıcı yılda 365 uçuş varsayar (artık yıl düzeltmesi yapmaz) ve her iki oran için sonucu yan yana gösterir.
Formülün açıklaması
Tek bir uçuşun ölümcül kazayla sonuçlanma olasılığı \(p\) ise, sonuçlanmama olasılığı \((1 - p)\)'dir. Birbirinden bağımsız \(n\) uçuşta hiçbirinin ölümcül olmama olasılığı \((1 - p)^n\)'dir. Dolayısıyla en az bir ölümcül uçuş olasılığı \(1 - (1 - p)^n\) şeklindedir; burada \(n = 365 \times \text{yıl}\). Her yüzde oranını 100'e bölerek kesre çevirir, sonucu da 100 ile çarparak yüzde olarak gösteririz:
$$P = \left(1 - (1 - p)^{365 \times \text{yıl}}\right) \times 100$$
Bileşik etki nedeniyle sonuç %100'e doğru yaklaşır ama asla aşmaz — oysa basit doğrusal tahmin (\(p \times n\)) yeterince yıl geçtikten sonra hatalı biçimde %100'ü aşar.
Örnek hesaplama
Varsayılan değerleri kullanalım: genel oran %0,0009 olduğunda \(p = 0{,}000009\) olur ve 50 yıl boyunca \(n = 18.250\) uçuş yapılır. Bu durumda \((1 - 0{,}000009)^{18250} \approx 0{,}8485\) çıkar; yani olasılık yaklaşık %15,15'tir. ABD oranı olan %0,000034 (\(p = 0{,}00000034\)) ile aynı 50 yıllık süredeki olasılık ise yaklaşık %0,62'dir.
Belgelenen Uçuş Başına Ölümcül Kaza Oranları
Uçuş başına ölümcül kaza olasılığı, herhangi bir tek kalkışın ölümcül bir kazayla sonuçlanma şansıdır. Saatlik veya ömür boyu rakamlara göre çok daha küçüktür çünkü her uçuş ayrı bir olayıdır. Aşağıda geniş çapta alıntılanan değerler hem yüzde hem de ondalık kesir olarak ifade edilmiştir.
| Kaynak / Kapsam | Uçuş başına olasılık (%) | Ondalık kesir | Yakl. "1'e karşı" |
|---|---|---|---|
| ABD başlıca taşıyıcılar (genellikle NTSB tabanlı analizlere atfedilir) | 0,000034% | 0,00000034 | yakl. 2.940.000'de 1 |
| Genel / küresel ticari havacılık rakamı | 0,0009% | 0,000009 | yakl. 111.000'de 1 |
| Sıkça alıntılanan "bir milyonluk uçuş" ölçütü | 0,0001% | 0,000001 | 1.000.000'de 1 |
Bildirilen oranlar veri seti, zaman penceresi, bölge ve "ölümcül kaza"nın nasıl tanımlandığına göre değişiklik gösterir (herhangi bir kabin içi ölüm karşılığında gövde kaybı). Bölgenize ve değerlendirdiğiniz operatör sınıfına uyan rakamı kullanın; hesaplayıcı ayrı olarak genel bir oran ve ABD oranı girmenize olanak tanır.
Sonucu Yorumlama
Bu hesaplayıcının döndürdüğü yüzde, kasıtlı olarak basit bir varsayımsal modelin çıktısıdır, size kişisel olarak yapılan bir tahmin değildir. Her gün tam olarak bir uçuş attığınızı, her uçuşun aynı sabit uçuş başına riski \(p\) taşıdığını ve her uçuşun istatistiksel olarak diğerlerinden bağımsız olduğunu varsayar. Gerçek seyahat bu şeylerin hiçbirini tutarlı bir şekilde yapmaz.
Uçuşlar bağımsız denemeler olarak ele alındığından, \(n\) uçuş boyunca ölümcül bir kazadan kaçınma şansı \((1-p)^{n}\)'dir ve en az birini yaşama şansı onun tamamlayıcısı olan \(1-(1-p)^{n}\)'dir. \(n\) büyüdükçe, bu tamamlayıcı % 100'e doğru yavaş yavaş yükselir, ancak asla tam olarak ulaşmaz. Bu asimptotik davranış birçok küçük olasılığın saf birleşimidir; bu bir kazanın kaçınılmaz hale geldiği veya "gecikmiş" olduğu anlamına gelmez. Her bir uçuş her zaman aynı küçük \(p\) taşır, kaç tane güvenli uçuş öncesinde gelse bile.
Gerçek dünya riski düzgün değildir. Havayolu şirketi ve güvenlik kaydı, uçak tipi ve yaşı, rota, hava durumu, havaalanı, uçuşun aşaması ve verilerin dönemi tarafından değişir. İyi düzenlenmiş bölgelerdeki modern ticari havacılık, ulaşım biçimleri arasında en güvenli olanlardan biridir ve başlık ömür boyu rakamları genellikle günlük maruziyet yerine az sayıda nadir olayın hakim olduğu durumdur. Sonucu, nadir olayların muazzam sayıda denemeler üzerinde nasıl biriktiğinin bir gösterimi olarak - olasılık hakkında sezgi için yararlı, kişisel güvenlik tahmini veya seyahat planlarını değiştirmek için bir sebep olarak değil - düşünün.
Sıkça Sorulan Sorular
Neden iki ayrı oran var? Uçuş başına çok daha düşük bir riskin (NTSB kaynaklı ABD değeri) onlarca yıl içinde nasıl çok daha düşük bir kümülatif riske dönüştüğünü göstermek için.
Artık yılları hesaba katıyor mu? Hayır — modeli basit tutmak için yılı sabit 365 gün olarak alır.
Sonuç %100'ü aşabilir mi? Hayır. Bileşik formül %100'e asimptotik olarak yaklaşır, ancak sonlu hiçbir süre için bu değere ulaşmaz veya onu aşmaz.
