Bu hesaplayıcı ne işe yarar?
Hafriyat hesaplarında aynı toprak kütlesi üç farklı fiziksel durumda izlenir. Doğal hacim (yerinde veya bozulmamış hacim olarak da bilinir), toprağın zeminde olduğu hâlidir. Gevşek hacim, bu toprağın kazılıp kabarmasının ardından kapladığı daha geniş hacimdir. Sıkıştırılmış hacim ise toprağın dolguya serilip sıkıştırıldıktan sonraki hâlidir; bu durumda genellikle ilk yerindeki hacminin altına iner. Bu araç, bu üç durumdan herhangi birinde girdiğiniz hacmi, standart kabarma katsayısı \(L\) ve sıkışma katsayısı \(C\) kullanarak diğer üç durumun karşılığına çevirir.
Nasıl kullanılır?
Önce girdiğiniz hacmin hangi duruma ait olduğunu seçin, hacmi metreküp cinsinden yazın, ardından malzemenize uygun kabarma katsayısı (\(L\)) ile sıkışma katsayısını (\(C\)) belirleyin. Hesaplayıcı önce girdiğinizi doğal hacme geri çevirir, sonra gevşek ve sıkıştırılmış değerleri buradan türetir. Seçtiğiniz durum, girdiğiniz değerle birebir aynı görünecektir.
Formülün açıklaması
Tanım gereği \(L = \text{gevşek} / \text{doğal}\) ve \(C = \text{sıkıştırılmış} / \text{doğal}\) şeklindedir. Buna göre doğal hacim \(B\), girdiğiniz \(V\) değerinden şöyle bulunur: doğal hacim girdiyseniz \(B = V\); gevşek girdiyseniz \(B = V / L\); sıkıştırılmış girdiyseniz \(B = V / C\). Ardından $$V_{loose} = V_{bank}\cdot L, \quad V_{comp} = V_{bank}\cdot C$$ olur. Hesaplama tam yapılır; yalnızca ekrana yansıyan sonuç yuvarlanır.
Örnek hesaplama
\(L = 1{,}25\) ve \(C = 0{,}85\) ile doğal hacim olarak 100 m³ girin. Doğal hacim 100 m³ kalır. Gevşek hacim: $$100 \times 1{,}25 = 125 \text{ m}^3$$ Sıkıştırılmış hacim: $$100 \times 0{,}85 = 85 \text{ m}^3$$ Aynı katsayılarla bu kez gevşek hacim olarak 125 m³ girerseniz, \(\text{doğal} = 125 / 1{,}25 = 100\) m³, gevşek = 125 m³ ve sıkıştırılmış = 85 m³ olur — yani tamamen aynı toprak kütlesi.
Sıkça sorulan sorular
Gevşek hacim neden doğal hacimden büyüktür? Kazı işlemi toprağın yapısını bozar ve içine boşluklar girer; bu yüzden gevşeyen malzeme kabarır. Bu kabarma \(L\) ile ifade edilir ve tipik topraklar için en az 1’dir.
Sıkıştırılmış hacim neden daha küçüktür? Sıkıştırma, içerideki hava ve su boşluklarını dışarı atar; böylece toprak zemindeki hâline göre daha yoğun paketlenir. Bu nedenle çoğu malzemede \(C\), 1’in altındadır.
Hangi birimleri kullanır? Tüm hacimler metreküp (m³) cinsindendir. Verileriniz başka birimdeyse önce dönüştürün (\(1 \text{ yd}^3 = 0{,}764554858 \text{ m}^3\), \(1 \text{ ft}^3 = 0{,}0283168466 \text{ m}^3\), \(1 \text{ L} = 0{,}001 \text{ m}^3\)).
