Ekonomik Sipariş Miktarı (EOQ) Nedir?
Ekonomik Sipariş Miktarı (İngilizce kısaltmasıyla EOQ), stok yönetiminin toplam maliyetini en aza indiren sipariş büyüklüğüdür. Birbirine zıt iki maliyet kalemini dengeler: sipariş maliyeti (daha seyrek ve büyük partiler hâlinde sipariş verdikçe düşer) ile elde tutma maliyeti (deponuzda ne kadar çok stok bekletirseniz o kadar artar). EOQ, bu iki maliyetin birbirine eşitlendiği ve toplamının en düşük olduğu o ideal noktayı tam olarak belirler. Model evrenseldir; hangi ülkede ya da para biriminde çalışıyor olursanız olun her işletmeye ve tedarik zincirine uygulanabilir.
Hesaplama Aracı Nasıl Kullanılır?
Üç sayı girmeniz yeterli: yıllık talep (yıl boyunca sattığınız veya kullandığınız birim adedi), sipariş maliyeti (tek bir sipariş vermenin sabit maliyeti — evrak işleri, nakliye, kurulum) ve elde tutma maliyeti (bir birimi tam bir yıl boyunca depolamanın maliyeti — depolama, sigorta, bağlanan sermaye). Araç; optimum sipariş miktarını, yılda kaç sipariş vereceğinizi, siparişler arasındaki gün sayısını ve yıllık sipariş, elde tutma ve toplam stok maliyetlerinizi hesaplar.
Formülün Açıklaması
$$\text{EOQ} = \sqrt{\dfrac{2 \cdot D \cdot S}{H}}$$ Talep ile sipariş maliyetinin çarpımı büyüdükçe EOQ artar; elde tutma maliyeti yükseldikçe ise EOQ küçülür. Optimum sipariş miktarı talebin doğrusal değil karekökü oranında büyür — yani talep 4 katına çıktığında ideal sipariş büyüklüğü yalnızca 2 katına çıkar.
Örnek Hesaplama
Diyelim ki yıllık talep \(D = 10{.}000\) birim, sipariş maliyeti \(S = 50\,\$\) ve elde tutma maliyeti \(H =\) birim başına yılda \(5\,\$\) olsun. $$\text{EOQ} = \sqrt{\dfrac{2 \times 10{.}000 \times 50}{5}} = \sqrt{\dfrac{1{.}000{.}000}{5}} = \sqrt{200{.}000} \approx 447{,}21 \text{ birim}$$ Bu durumda yılda yaklaşık 22,36 sipariş verirsiniz (kabaca her 16,3 günde bir), sipariş ve elde tutma maliyetlerinin her biri yaklaşık 1.118 $ olur — toplam yıllık stok maliyeti ise yaklaşık 2.236 $'a denk gelir.
Sık Sorulan Sorular
Elde tutma maliyetim yüzde olarak ifade ediliyorsa ne yapmalıyım? Birimin değerini yıllık elde tutma oranıyla çarpın (örneğin 25 $'lık bir ürünün %20'si = 5 $) ve bu parasal tutarı girin.
EOQ, indirimleri veya tedarik süresini hesaba katar mı? Temel EOQ modeli sabit talep ve miktar indirimi olmadığını varsayar. Onu güçlü bir başlangıç noktası olarak kullanın; ardından toplu alım indirim kademelerini veya emniyet stoğunu ayrıca değerlendirin.
EOQ noktasında sipariş ve elde tutma maliyetleri neden birbirine eşittir? EOQ, matematiksel olarak yıllık sipariş maliyetinin yıllık elde tutma maliyetine eşitlendiği noktadır; bu da tam olarak toplam maliyetin en aza indiği yerdir.
