Anlamlı rakam yuvarlama nedir?
Anlamlı rakamlar, bir sayının gerçekten anlam taşıyan, hassasiyeti belirleyen basamaklarıdır. Bu araç, girdiğiniz herhangi bir sayıyı istediğiniz anlamlı rakam sayısına yuvarlar. Tam sayıları, ondalıkları ve 3.5e3, 3.5 x 10^3 ya da 3.5*10^3 biçiminde yazılmış bilimsel gösterimleri kabul eder. Sonuç olarak hem yuvarlanmış değeri hem de hassasiyeti net biçimde gösteren bir gösterim verir; bunun için son anlamlı basamağın üzerine bir çizgi (üst çizgi) koyar.
Nasıl kullanılır?
"Yuvarla:" kutusuna yuvarlamak istediğiniz sayıyı yazın. İkinci kutuya kaç anlamlı rakam tutmak istediğinizi girin. Hesapla düğmesine basın. Büyük puntoyla gösterilen sayı, yuvarlanmış cevabınızdır; tablo ise virgülün solundaki son sıfırlar anlamlı olmadığında son anlamlı basamağı üst çizgiyle işaretleyen gösterimi sunar.
Formülün açıklaması
\(V\) girilen değer, \(N\) ise istenen anlamlı rakam sayısı olsun. Önce en soldaki basamağın büyüklük mertebesini alıyoruz: \(d = \lfloor \log_{10}|V| \rfloor\). Yuvarlama kuvveti \(p = d - (N - 1)\) olur. Ardından $$\text{Rounded} = \operatorname{sign}(V)\cdot\left\lfloor\frac{|V|}{10^{\,p}}+0.5\right\rfloor\cdot 10^{\,p}$$ hesaplanır; bu standart "yarımı yukarı yuvarlama" yöntemidir. Sonuç, kayan nokta hatalarını gidermek için \(\max(0, -p)\) ondalık basamağa yeniden biçimlendirilir.
Çözümlü örnek
305.459 sayısını 5 anlamlı rakama yuvarlayalım. Burada \(d = \lfloor \log_{10}(305.459) \rfloor = 2\), dolayısıyla \(p = 2 - (5 - 1) = -2\) ve \(10^p = 0.01\) olur. Buradan $$305.459 / 0.01 = 30545.9$$ $$\lfloor 30545.9 + 0.5 \rfloor = 30546$$ tekrar 0.01 ile çarpınca sonuç 305.46 olur. Aynı sayı 2 anlamlı rakama yuvarlanınca 310 elde edilir ve son sıfır anlamlı olmadığı için bu \(3\,\overline{1}\,0\) biçiminde gösterilir.
Sık sorulan sorular
Neden bir basamağın üzerinde çizgi var? 360 gibi bir tam sayı yalnızca 2 anlamlı rakamla tutulduğunda, sondaki sıfır belirsiz hale gelir. 6'nın üzerindeki üst çizgi, onun son anlamlı basamak olduğunu gösterir.
Hangi yuvarlama kuralı kullanılıyor? Yarımı yukarı yuvarlama: kesme noktasından sonraki basamak 5 veya daha büyükse yukarı yuvarlanır, değilse atılır.
999.6 sayısı 3 anlamlı rakama yuvarlanınca ne olur? 1000'e taşar ve fazladan bir baş basamak kazanır. Bu matematiksel olarak doğrudur ve olduğu gibi gösterilir.
Anlamlı Rakamların Sayılması Kuralları
Anlamlı rakamlar (anlamlı basamaklar), ölçülen veya bildirilen bir sayıdaki, hassasiyeti hakkında bilgi taşıyan rakamlardır. Yuvarlamadan önce bu kuralları kullanın, böylece bir değerin kaç rakamı olduğunu bilebilirsiniz.
| Kural | Örnek | Anlamlı rakam |
|---|---|---|
| Sıfırdan farklı rakamlar her zaman anlamlıdır | 123 | 3 |
| Sıfırdan farklı rakamlar arasındaki sıfırlar anlamlıdır | 1005 | 4 |
| Baştaki sıfırlar anlamlı değildir (yalnızca ondalık noktanın yerini belirlerler) | 0.0042 | 2 |
| Ondalik noktadan sonraki sondaki sıfırlar anlamlıdır | 2.500 | 4 |
| Ondalık noktası olmayan tam sayıdaki sondaki sıfırlar belirsizdir | 1200 | 2, 3 veya 4 (belirsiz) |
| Bilimsel gösterim belirsizliği ortadan kaldırır: katsayıdaki her rakam anlamlıdır | \(1.20\times10^{3}\) | 3 |
| Üst çizgi, tam sayının son anlamlı rakamını işaretler | \(12\overline{0}0\) | 3 |
| Tam olarak sayılan sayıların sınırsız anlamlı rakamı vardır | Bir düzinede 12 yumurta | sınırsız |
| Tanımlı sabitlerin sınırsız anlamlı rakamı vardır | 1 inç = 2.54 cm (tanım gereği tam) | sınırsız |
Belirsizliği önlemek için 1200 gibi bir sayıyı, kastettiğiniz hassasiyete bağlı olarak \(1.2\times10^{3}\), \(1.20\times10^{3}\) veya \(1.200\times10^{3}\) biçiminde yazın. Bu hesap makinesi yarı yukarı yuvarlama yapar: atılan kısmın tam olarak 5 olması durumunda, tutulan son rakam yukarı yuvarlanır (mutlak değer olarak).
Aynı Sayının Farklı Anlamlı Rakamlara Yuvarlanması
Tablo, her girdiyi yarı yukarı yuvarlama kullanarak 1, 2, 3 ve 4 anlamlı rakama yuvarlar. Son sütun, sondaki sıfırların hangilerinin anlamlı olduğunu göstermek için düz ondalık sonucun bir üst çizgiye (veya bilimsel gösterime) ihtiyaç duyup duymadığını belirtir. Uygulandığında, üst çizgi son anlamlı rakamın üzerine konur.
| Girdi | Anlamlı rakam | Yuvarlanmış değer | Bilimsel gösterim | Üst çizgi gerekli mi? |
|---|---|---|---|---|
| 0.004567 | 1 | 0.005 | \(5\times10^{-3}\) | Hayır |
| 0.004567 | 2 | 0.0046 | \(4.6\times10^{-3}\) | Hayır |
| 0.004567 | 3 | 0.00457 | \(4.57\times10^{-3}\) | Hayır |
| 0.004567 | 4 | 0.004567 | \(4.567\times10^{-3}\) | Hayır |
| 305.459 | 1 | 300 | \(3\times10^{2}\) | Evet: \(\overline{3}00\) |
| 305.459 | 2 | 300 | \(3.0\times10^{2}\) | Evet: \(3\overline{0}0\) |
| 305.459 | 3 | 305 | \(3.05\times10^{2}\) | Hayır |
| 305.459 | 4 | 305.5 | \(3.055\times10^{2}\) | Hayır |
| 999.6 | 1 | 1000 | \(1\times10^{3}\) | Evet: \(\overline{1}000\) |
| 999.6 | 2 | 1000 | \(1.0\times10^{3}\) | Evet: \(1\overline{0}00\) |
| 999.6 | 3 (elde durumu) | 1000 | \(1.00\times10^{3}\) | Evet: \(10\overline{0}0\) |
| 999.6 | 4 | 999.6 | \(9.996\times10^{2}\) | Hayır |
| 12,500 | 1 | 10,000 | \(1\times10^{4}\) | Evet: \(\overline{1}0{,}000\) |
| 12,500 | 2 | 13,000 | \(1.3\times10^{4}\) | Evet: \(1\overline{3}{,}000\) |
| 12,500 | 3 | 12,500 | \(1.25\times10^{4}\) | Evet: \(12{,}\overline{5}00\) |
| 12,500 | 4 | 12,500 | \(1.250\times10^{4}\) | Evet: \(12{,}5\overline{0}0\) |
| 6.02e23 | 1 | 6e23 | \(6\times10^{23}\) | Hayır (zaten bilimsel gösterimde) |
| 6.02e23 | 2 | 6.0e23 | \(6.0\times10^{23}\) | Hayır |
| 6.02e23 | 3 | 6.02e23 | \(6.02\times10^{23}\) | Hayır |
| 6.02e23 | 4 | 6.020e23 | \(6.020\times10^{23}\) | Hayır |
| 2.5 (yarı yukarı yuvarlama durumu) | 1 | 3 | \(3\times10^{0}\) | Hayır |
Dikkat edilmesi gereken iki nokta var. Birincisi, 999.6 üç anlamlı rakama yuvarlandığında 1000 olur, çünkü elde 999.6'yı 1000'e dönüştürür ve sonucun yine de üç anlamlı rakam göstermesi gerekir (\(1.00\times10^{3}\)). İkincisi, 12,500 yarı yukarı yuvarlama kuralına göre 2 anlamlı rakama yuvarlandığında 13,000 verir; bazı alanlar bunun yerine yarıyı çifte (çift sayıya) yuvarlama kullanır ve bu da 12,000 sonucunu verir.