Bu hesaplama aracı ne işe yarar?
Bu araç, elinizdeki tuzlu su çözeltisini bilinen bir yoğunluktan daha düşük bir hedef yoğunluğa seyreltmek için tam olarak ne kadar saf su eklemeniz gerektiğini söyler. Ayrıca çözünmüş tuzun kütlesini ve son çözeltinin toplam kütlesini de verir. Hesaplamanın temelinde yalnızca yoğunluk aritmetiği yatar — seyreltme sırasında çözünen madde kütlesinin korunması ilkesi. Bu yüzden araç yalnızca su içindeki sofra tuzu için değil, kütle yüzdesi olarak ifade edilen her türlü çözünen/çözücü çifti için çalışır.
Nasıl kullanılır?
Üç değer girin: başlangıç çözeltiniz A'nın kütlesi (gram cinsinden), bunun kütle yüzdesi olarak tuz yoğunluğu ve son çözelti C'nin sahip olmasını istediğiniz hedef yoğunluk. Saf su eklemek yoğunluğu yalnızca düşürebileceği için, hedef değer başlangıç yoğunluğundan küçük olmalıdır. Hesapla düğmesine bastığınızda eklemeniz gereken su miktarını öğrenirsiniz.
Formülün açıklaması
İşin püf noktası şu: Saf su hiç tuz eklemediği için tuzun kütlesi sabit kalır, yani korunur. Önce tuzu bulun: \(\text{tuz} = \text{kütle} \times (\text{yoğunluk} / 100)\). Son çözelti aynı miktarda tuzu yeni oranla içermek zorunda olduğundan, toplam kütlesi \(\text{son kütle} = \text{tuz} / (\text{hedef} / 100)\) olur. Eklenecek su ise basitçe ikisi arasındaki farktır: \(\text{su} = \text{son kütle} - \text{başlangıç kütlesi}\).
$$\text{Eklenecek Su} = \text{Kütle}_A \left( \frac{\text{Yoğunluk}_A}{\text{Yoğunluk}_C} - 1 \right)$$
Örnek hesaplama
200 g'lık %30'luk tuzlu su ile başlayıp bunu %20'ye seyreltelim. $$\text{Tuz} = 200 \times 0{,}30 = 60 \text{ g}.$$ $$\text{Son kütle} = 60 / 0{,}20 = 300 \text{ g}.$$ $$\text{Eklenecek su} = 300 - 200 = \mathbf{100 \text{ g}}.$$ Yani 100 g su eklemek, 200 g %30'luk tuzlu suyu 300 g %20'lik tuzlu suya dönüştürür.
Yaygın Serum Fizyolojik Konsantrasyonları Referansı
Tabloda yaygın olarak kullanılan tuz (sodyum klorür, NaCl) çözeltisi güçleri listelenmiştir. Tıbbi serum fizyolojik genellikle w/v (100 mL çözeltideki gram NaCl) olarak etiketlenir. Bu hesap makinesi w/w (kütlece yüzde, 100 g çözeltideki gram tuz) ile çalışır. Seyreltik çözeltilerde ikisi birbirine yakındır ancak aynı değildir, çünkü çözelti yoğunluğu 1 g/mL'nin biraz üzerindedir.
| Çözelti | Yaklaşık konsantrasyon | Yaklaşık NaCl | Notlar |
|---|---|---|---|
| Yarı normal serum fizyolojik | 0,45% | 4,5 g/L | Sıklıkla hipotonik serum fizyolojik olarak adlandırılır |
| Normal (izotonik) serum fizyolojik | 0,9% | 9 g/L | Vücut sıvılarının tuz düzeyine yaklaşık olarak uyar |
| Hipertonik serum fizyolojik | 3% | 30 g/L | Vücut sıvılarından daha güçlüdür |
| Hipertonik serum fizyolojik | 5% | 50 g/L | Vücut sıvılarından daha güçlüdür |
| Tipik deniz suyu | yaklaşık %3,5 (w/w) | yaklaşık 35 g/kg | Konuma göre değişir |
| 20 °C'de doymuş NaCl çözeltisi | yaklaşık %26 (w/w) | 100 g suda yaklaşık 35,9 g | \(35.9 / (100 + 35.9) \approx 26.4\%\) kütlece |
Bu değerler yalnızca olgusal referans amaçlı verilmiştir. Tıbbi tavsiye niteliği taşımazlar ve yetkili bir uzmanın talimatlarının ya da üreticinin etiketinin yerini tutmazlar.
Karşılaştırılan Seyreltme Senaryoları
Her satır aynı 100 g %20'lik serumla başlar ve bu 20 g tuz içerir. Tuz kütlesi sabit kaldığı için nihai kütle \(20 / \text{Konsantrasyon}_C\) değerine eşittir. Eklenecek su ise şu şekilde bulunur:
$$\text{Su} = \text{Kütle}_A \left( \frac{ \text{Konsantrasyon}_A}{ \text{Konsantrasyon}_C} - 1 \right)$$
| Hedef konsantrasyon | Tuz kütlesi (g) | Nihai kütle (g) | Eklenecek su (g) | Kontrol |
|---|---|---|---|---|
| %15 | 20 | 133,3 | 33,3 | \(100 \times (20/15 - 1) = 33.3\) |
| %10 | 20 | 200 | 100 | \(100 \times (20/10 - 1) = 100\) |
| %5 | 20 | 400 | 300 | \(100 \times (20/5 - 1) = 300\) |
| %0,9 | 20 | yaklaşık 2222,2 | yaklaşık 2122,2 | \(100 \times (20/0.9 - 1) \approx 2122.2\) |
Her satırda nihai kütle = başlangıç kütlesi + eklenen su (örneğin, 100 g + 2122,2 g ≈ 2222,2 g). Hedef ne kadar düşükse o kadar fazla su gerekir ve hedef sıfıra yaklaştıkça miktar hızla artar. Sonuçlar kütleye göre (w/w) verilmiştir, bu nedenle hacme dayalı (w/v) etiketlerle doğrudan aynı değildir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hedef yoğunluk neden başlangıçtan düşük olmalı? Saf suda %0 tuz bulunur, dolayısıyla yalnızca seyreltebilir. Yoğunluğu artırmak için su değil, tuz eklemeniz gerekir.
Tuz miktarı değişir mi? Hayır. Suyla seyreltmek tuzun kütlesini sabit tutar; yalnızca toplam kütle ve yüzde değişir.
Kilogram veya miligram kullanabilir miyim? Evet — yeter ki kütle birimini tutarlı tutun. Eklenecek su sonucu, kütleyi hangi birimde girdiyseniz aynı birimde çıkar.