Deplasman Nedir?
Bir geminin deplasmanı, yüzerken karinasının yerinden ittiği suyun kütlesidir. Arşimet ilkesine göre yüzen bir tekne, ağırlığı tam olarak kendi ağırlığına eşit olan bir hacimde suyu yer değiştirir. Gemi inşa mühendisleri deplasmanı bir teknenin büyüklüğünü tanımlayan temel ölçü olarak kullanır; çünkü tek başına boy ölçüsünden çok daha anlamlıdır ve karinanın gerçekte taşıdığı yükü yansıtır.
Formül
Deplasman kütlesi, su yoğunluğu ile su altında kalan karina hacminin çarpımıdır:
$$W = \rho \times V$$Burada \(W\) = kilogram cinsinden deplasman kütlesi, \(\rho\) = kg/m³ cinsinden su yoğunluğu ve \(V\) = m³ cinsinden su altındaki karina hacmidir. Sonucu metrik tona çevirmek için 1000'e bölün: \(W_{t} = \tfrac{\rho \times V}{1000}\). Deniz suyu için genellikle \(1025\) kg/m³, tatlı su için ise yaklaşık \(1000\) kg/m³ değeri alınır.
Hesaplama Aracı Nasıl Kullanılır?
Su altında kalan karina hacmini metreküp cinsinden ve teknenin üzerinde yüzdüğü suyun yoğunluğunu girin. Varsayılan \(1025\) kg/m³ değeri standart deniz suyunu temsil eder. Araç, deplasmanı hem kilogram hem de metrik ton olarak verir.
Örnek Hesaplama
Su altındaki hacmi \(1000\ \text{m}^3\) olan bir karinanın, \(1025\) kg/m³ yoğunluğundaki deniz suyunda yüzdüğünü varsayalım:
$$W = 1025 \times 1000 = 1{,}025{,}000\ \text{kg}$$Tona çevirdiğimizde \(W_{t} = \tfrac{1{,}025{,}000}{1000} = 1025\) metrik ton elde edilir.
Sık Sorulan Sorular
Neden deniz suyu yoğunluğu 1025 alınıyor? Tuz suyun yoğunluğunu artırır; bu nedenle gemi biraz daha yüksekte yüzer ve aynı ağırlıktaki suyu tatlı suya kıyasla daha küçük bir hacimde yerinden iter.
Deplasman ile ağırlık aynı şey mi? Serbestçe yüzen bir tekne için evet: yerinden itilen suyun ağırlığı teknenin ağırlığına eşittir, dolayısıyla deplasman kütlesi geminin kütlesine eşittir.
Hangi hacmi girmeliyim? Yalnızca karinanın su hattının altında kalan, yani suyu fiilen yerinden iten bölümünün hacmini girin.
Tipik Su Yoğunluğu Değerleri
Hesap makinesi, batık gövde hacmini su yoğunluğuyla çarpar. Yoğunluk sıcaklığa ve tuzluluğa bağlıdır, bu nedenle aşağıdaki değerler yaklaşık tipik rakamlardır, kesin sabitler değildir.
| Su türü | Yaklaşık yoğunluk (kg/m³) | Notlar |
|---|---|---|
| Tatlı su (4°C'de) | 1000 | Saf suyun maksimum yoğunluğu |
| Tatlı su (20°C'de) | 998 | Tipik göl veya nehir sıcaklığı |
| Acı su | 1005–1020 | Haliçler; tuzluluğa göre değişir |
| Standart deniz suyu | 1025 | Yaklaşık 35 g/kg tuzluluk, yüzeye yakın |
| Ölü Deniz | 1240 | Son derece tuzlu; yaklaşık 1240 |
Daha sıcak su biraz daha az yoğundur, daha tuzlu su ise daha yoğundur. Kesin bir sonuç için, geminin yüzdüğü gerçek su için ölçülmüş bir yoğunluk değeri kullanın.
Örnek: standart deniz suyunda 10.000 m³ yer değiştiren bir gövdenin deplasmanı \(\frac{1025 \times 10000}{1000} = \) 10250 tondur.
Deplasman Sonuçlarının Yorumlanması
Arşimet prensibine göre, yüzen bir gemi kendi toplam kütlesine eşit kütlede su yer değiştirir. Bu nedenle sonuç bir hacim değil, geminin metrik ton (1 ton = 1000 kg) cinsinden toplam kütlesidir.
Deplasman iki bölümden oluşur:
\(\text{Deplasman} = \text{Boş gemi ağırlığı} + \text{Ölü ağırlık}\)
- Boş gemi ağırlığı: gövde, makine ve kalıcı ekipmanı içeren, ancak yük, yakıt, erzak veya mürettebat olmayan boş gemi.
- Ölü ağırlık: yük, yakıt, tatlı su, balast, erzak, mürettebat ve yolcular.
Yaygın deplasman koşulları:
- Hafif deplasman: ölü ağırlık olmadan, boş gemi durumundaki gemi.
- Yüklü deplasman: herhangi bir belirli yükleme koşulunda, gemideki gerçek yük ve sarf malzemeleriyle birlikte gemi.
- Tam yük deplasmanı: izin verilen maksimum draft'a (yükleme hattı) kadar yüklenmiş, maksimum durum.
Belirli bir geminin kütlesi tatlı ve tuzlu su arasında geçiş yaptığında aynı kalır, ancak batık hacim değişir. Daha yoğun tuzlu suda gemi daha yukarıda yüzer ve daha az hacim yer değiştirir. Tatlı suda ise daha derine batar. Aynı gövde hacmini farklı yoğunluklarla girerseniz, her su türü için o hacmin deplasmanını elde edersiniz; bu, aynı yükteki aynı gemi değildir.
Deplasman tonajı diğer gemi ölçüleriyle karıştırılmamalıdır. Brüt tonaj, geminin kapalı iç hacminin boyutsuz bir ölçüsüdür; ölü ağırlık tonajı ise ton cinsinden taşıma kapasitesidir (ölü ağırlık). Deplasman ise geminin toplam kütlesidir.