Su sertliği nedir?
Su sertliği, suda çözünmüş halde bulunan kalsiyum ve magnezyum miktarını ifade eder. Geleneksel olarak, litre başına miligram (mg/L) cinsinden eşdeğer kalsiyum karbonat (CaCO₃) konsantrasyonu olarak verilir; bu değer milyonda bir kısım (ppm) ile aynıdır. Sert su; borularda, su ısıtıcılarında ve beyaz eşyalarda kireç birikmesine yol açabilirken, çok yumuşak su ise aşındırıcı (korozif) olabilir.
Bu hesaplama aracını nasıl kullanırsınız?
Su örneğinizin kalsiyum ve magnezyum konsantrasyonunu mg/L cinsinden girin (bu değerler genellikle bir laboratuvar raporundan veya test kitinden gelir). Hesaplama aracı her bir iyonu CaCO₃ eşdeğerine dönüştürür, bunları toplayarak toplam sertliği verir, sonucu ayrıca galon başına grain (gpg) cinsinden gösterir ve suyu yumuşaktan çok serte kadar sınıflandırır.
Formülün açıklaması
Her iyon, CaCO₃ molar kütlesinin (100,09 g/mol) iyonun etkin eşdeğer kütlesine oranı kullanılarak dönüştürülür. Kalsiyum için bu katsayı yaklaşık 2,497, magnezyum için ise yaklaşık 4,118'dir:
$$\text{Sertlik (CaCO}_3\text{ cinsinden mg/L)} = \text{Ca} \times 2{,}497 + \text{Mg} \times 4{,}118$$
Sertliği galon başına grain olarak ifade etmek için sonucu 17,118'e bölün.
Örnek hesaplama
Diyelim ki bir su örneğinde 80 mg/L kalsiyum ve 25 mg/L magnezyum bulunuyor. Kalsiyumun katkısı \(80 \times 2{,}497 = 199{,}76\) mg/L, magnezyumun katkısı ise \(25 \times 4{,}118 = 102{,}95\) mg/L olur. Toplam sertlik:
$$199{,}76 + 102{,}95 = 302{,}71 \text{ mg/L CaCO}_3$$yani yaklaşık 17,68 gpg eder ve "çok sert" olarak sınıflandırılır.
Sertlik Birimi Dönüşüm Tablosu
Su sertliği birçok birimle ifade edilir. Aşağıdaki tüm değerler CaCO3 cinsinden sertliğe göre verilmiştir. Grain, Alman, Fransız ve İngiliz dereceleri bölgesel geleneklerdir; yerel su raporunuzun hangisini kullandığını kontrol edin.
| Birim | mg/L CaCO3 cinsinden eşdeğeri | 1 mg/L eşittir |
|---|---|---|
| ppm (CaCO3 olarak) | 1 ppm = 1 mg/L | 1 ppm |
| gpg (ABD grain/galon) | 1 gpg = 17,118 mg/L | 0,0584 gpg |
| °dH (Alman derecesi) | 1 °dH = 17,848 mg/L | 0,0560 °dH |
| °f (Fransız derecesi) | 1 °f = 10 mg/L | 0,1 °f |
| °e (İngiliz/Clark derecesi) | 1 °e = 14,254 mg/L | 0,0702 °e |
| mmol/L | 1 mmol/L = 100,09 mg/L | 0,00999 mmol/L |
Örnek satırlar
| mg/L CaCO3 cinsinden | gpg | °dH | °f | °e | mmol/L |
|---|---|---|---|---|---|
| 60 | 3,505 | 3,362 | 6,0 | 4,209 | 0,599 |
| 120 | 7,010 | 6,724 | 12,0 | 8,419 | 1,199 |
| 180 | 10,515 | 10,085 | 18,0 | 12,628 | 1,798 |
| 300 | 17,525 | 16,808 | 30,0 | 21,047 | 2,997 |
Dönüştürmek için mg/L değerini ikinci sütundaki faktöre bölün (örneğin, \(120 \div 17.118 = 7.010\) gpg). Burada kullanılan ABD grain tanımı şöyledir: 1 grain = ABD galonu başına 64,8 mg.
Kullanılan Sabitler ve Dönüşüm Faktörleri
| Sabit | Değer | Birimler | Nasıl türetilir / kullanılır |
|---|---|---|---|
| CaCO3 molar kütlesi | 100,09 | g/mol | Referans bileşik; sertlik, eşdeğer CaCO3 miktarı olarak ifade edilir |
| Ca molar kütlesi | 40,078 | g/mol | Kalsiyumun atom kütlesi |
| Mg molar kütlesi | 24,305 | g/mol | Magnezyumun atom kütlesi |
| Kalsiyum faktörü | 2,497 | mg CaCO3 / mg Ca | \(100.09 \div 40.078 = 2.497\); bir mol Ca, bir mol CaCO3'e karşılık gelir |
| Magnezyum faktörü | 4,118 | mg CaCO3 / mg Mg | \(100.09 \div 24.305 = 4.118\); bir mol Mg, bir mol CaCO3'e karşılık gelir |
| Grain dönüşümü | 17,118 | mg/L / gpg | 1 ABD grain = 64,79891 mg; 1 ABD galonu = 3,78541 L; \(64.79891 \div 3.78541 \approx 17.118\) |
Toplam sertlik bu nedenle şöyledir:
$$\text{Sertlik (mg/L CaCO}_3\text{ olarak)} = 2.497 \times \text{Ca (mg/L)} + 4.118 \times \text{Mg (mg/L)}$$
Örnek: 40 mg/L kalsiyum ve 10 mg/L magnezyum içeren su, \(2.497 \times 40 + 4.118 \times 10 = 99.88 + 41.18 = \)141.06 mg/L CaCO3 verir; bu da yaklaşık \(141.06 \div 17.118 = 8.24\) gpg değerine denktir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hangi su sert sayılır? Yaygın bir ölçek şöyledir: 60 mg/L altı yumuşak, 60–120 orta sert, 120–180 sert ve 180 mg/L üzeri çok sert kabul edilir.
Sert su sağlığa zararlı mı? Hayır. Sert su sağlık açısından bir risk taşımaz; aksine vücuda kalsiyum ve magnezyum sağlar. Başlıca dezavantajı kireç oluşumu ve sabunun daha az köpürmesidir.
ppm'yi galon başına grain'e nasıl çeviririm? mg/L (ppm) değerini 17,118'e bölün. Yani 171,18 mg/L tam olarak 10 gpg'ye eşittir.