Bu Hesap Aracı Ne İşe Yarar?
Ağırlıkça Yüzdeden Molariteye Dönüştürme Hesaplayıcı, bir çözeltinin ağırlıkça yüzde (wt%) cinsinden ifade edilen derişimini, litre başına mol (mol/L veya M) biriminde ölçülen molariteye çevirir. Ağırlıkça yüzde, çözeltinin her 100 gramında kaç gram çözünen madde bulunduğunu söyler; ancak laboratuvar çalışmaları ve stokiyometri hesapları genellikle molarite ister. Bu araç, ağırlıkça yüzdeyi çözeltinin yoğunluğu ve çözünen maddenin molar kütlesiyle birleştirerek molar derişimi saniyeler içinde tam olarak verir.
Nasıl Kullanılır?
Üç değer girin: çözünen maddenin ağırlıkça yüzdesi (örneğin %37 derişik hidroklorik asit için 37), çözeltinin gram/mililitre cinsinden yoğunluğu ve çözünen maddenin gram/mol cinsinden molar kütlesi. Hesaplayıcı size molariteyi, ayrıca litre başına çözünen madde gram miktarını verir. Yoğunluk değerleri genellikle reaktif şişelerinin etiketlerinde yazar; molar kütleleri ise periyodik tablodan toplayarak bulabilirsiniz.
Formülün Açıklaması
İlişki şu şekildedir:
$$M = \frac{10 \times \text{wt\%} \times \text{yoğunluk}}{\text{molar kütle}}$$
Buradaki 10 katsayısı birim dönüşümünden gelir. g/mL cinsinden yoğunluğu 1000 mL/L ile çarpmak litre başına çözelti gramını verir; wt%/100 ile çarpmak litre başına çözünen madde gramını verir; molar kütleye (g/mol) bölmek ise mol/L sonucunu verir. 1000 ve 1/100 sabitleri sadeleşerek 10 katsayısına dönüşür.
Örnek Hesaplama
Derişik hidroklorik asit %37 ağırlıkça derişime ve 1,19 g/mL yoğunluğa sahiptir; HCl'nin molar kütlesi ise 36,46 g/mol'dür. Bu durumda $$M = \frac{10 \times 37 \times 1{,}19}{36{,}46} = \frac{440{,}3}{36{,}46} \approx 12{,}08 \ \text{mol/L}$$ olur ki bu da derişik HCl için bilinen ~12 M değeriyle uyuşur.
Ağırlıkça Yüzdeye ve Yoğunluğa Göre Molarite Nasıl Değişir
Molarite, çözünen madde daha fazla çözüldükçe çözelti yoğunluğu arttığı için ağırlıkça yüzdeyle kesin olarak orantılı değildir. Tabloda NaCl (molar kütle 58,44 g/mol) ve 20 °C'deki yaklaşık yoğunluklar kullanılmıştır.
| NaCl ağırlıkça % | Yoğunluk (g/mL, yaklaşık) | Yerine koyma | Molarite (mol/L) | Ağırlıkça %1 başına M |
|---|---|---|---|---|
| 5% | 1,034 | \(\frac{10 \times 5 \times 1.034}{58.44}\) | ≈ 0,885 | 0,177 |
| 10% | 1,071 | \(\frac{10 \times 10 \times 1.071}{58.44}\) | ≈ 1,83 | 0,183 |
| 20% | 1,148 | \(\frac{10 \times 20 \times 1.148}{58.44}\) | ≈ 3,93 | 0,196 |
Ağırlıkça yüzdeyi %5'ten %10'a çıkarmak molariteyi tam olarak 2 kat değil, yaklaşık 2,07 kat artırır. %5'ten %20'ye (ağırlıkça yüzdenin 4 katı) çıkıldığında molarite yaklaşık 4,44 kat artar. Yoğunluk sabit olsaydı son sütun da sabit olurdu. Bu nedenle derişik bir çözelti için saf suyun yoğunluğunu (1,00 g/mL) kullanmak molariteyi olduğundan düşük hesaplar.
Temel Terimler: Ağırlıkça Yüzde, Molarite, Yoğunluk ve Molar Kütle
- Ağırlıkça yüzde (w/w, wt%): 100 g toplam çözeltide bulunan çözünen maddenin gram cinsinden miktarı. %37 wt'lik bir çözelti, 100 g çözeltide 37 g çözünen madde içerir.
- Molarite (M, mol/L): litre çözeltideki çözünen maddenin mol sayısı (çözücü litresi başına değil).
- Çözelti yoğunluğu: tüm çözeltinin birim hacim başına kütlesi (g/mL); formülün ihtiyaç duyduğu değer budur. Saf çözücünün yoğunluğundan (20 °C civarında su için yaklaşık 1,00 g/mL) farklıdır ve genellikle derişimle artar.
- Molar kütle: çözünen maddenin bir molünün g/mol cinsinden kütlesi; atom kütlelerinin toplanmasıyla bulunur (örneğin HCl ≈ 36,46 g/mol, NaCl ≈ 58,44 g/mol).
- Molarite ve molalite: molalite (mol/kg), kilogram çözücü başına çözünen maddenin mol sayısıdır. Sıcaklığa bağlı değildir, oysa molarite sıcaklığa bağlıdır.
- Sıcaklık bağımlılığı: çözelti hacmi sıcaklıkla genişlediği veya büzüldüğü için molarite ve yoğunluk hafifçe değişir. İlgilenilen sıcaklıkta, genellikle 20 veya 25 °C'de ölçülmüş bir yoğunluk kullanın.
Sıkça Sorulan Sorular
Yoğunluğa neden ihtiyaç duyuyorum? Ağırlıkça yüzde kütleye dayalıyken molarite hacme dayalıdır; yoğunluk da kütle ile hacim arasında köprü kurar.
Hangi birimleri kullanmalıyım? Yoğunluk g/mL, molar kütle g/mol ve ağırlıkça yüzde düz bir sayı olarak (0,37 değil 37) girilmelidir.
Bu yöntem her çözünen madde için geçerli mi? Evet — doğru molar kütleyi ve saf çözücünün değil, gerçek çözeltinin yoğunluğunu girdiğiniz sürece geçerlidir.