Công cụ này làm được gì?
Công cụ tính quãng đường hạ cánh giúp bạn ước tính máy bay cần bao nhiêu mét đường băng để tiếp đất và dừng hẳn. Kết quả được tính bằng cách cộng quãng đường bay lướt (trên không) trong giai đoạn kéo phẳng với quãng đường chạy phanh trên mặt đất, sau đó nhân thêm hệ số an toàn tùy chọn như cách làm phổ biến trong lập kế hoạch khai thác bay. Đây chỉ là ước tính dựa trên vật lý, phục vụ học tập và tham khảo, không thay thế sổ tay khai thác chuyến bay (AFM) đã được phê duyệt.
Cách sử dụng
Hãy nhập tốc độ không khí khi tiếp đất (hải lý/giờ, knot), thành phần gió ngược (nhập số âm nếu là gió xuôi), hệ số phanh hiệu dụng, độ dốc đường băng theo phần trăm (số dương nếu dốc lên), thời gian kéo phẳng tính bằng giây và hệ số an toàn. Hệ số phanh thường gặp là khoảng 0,4 với mặt đường khô và phanh vừa phải, 0,2 với đường băng ướt và từ 0,1 trở xuống với bề mặt đóng băng. Hệ số an toàn 1,67 tương ứng với quy tắc 60% cho đường băng khô thường được áp dụng.
Giải thích công thức
Tốc độ so với mặt đất lúc tiếp đất bằng tốc độ không khí trừ đi gió ngược, sau đó đổi sang mét trên giây. Với gia tốc hãm không đổi, quãng đường chạy phanh là:
$$s_{\text{roll}} = \frac{V_g^2}{2\,g\,(\mu + G)}$$trong đó \(V_g\) là tốc độ mặt đất (m/s), \(g = 9.80665\ \text{m/s}^2\), \(\mu\) là hệ số phanh hiệu dụng và \(G\) là độ dốc đường băng dưới dạng phân số. Quãng đường trên không là \(V_g \, t_{\text{flare}}\), còn chiều dài đường băng cần thiết là \(K\,(s_{\text{roll}} + V_g t_{\text{flare}})\).
Ví dụ minh họa
Tiếp đất ở 130 kt với gió ngược 10 kt cho \(V_g = 120\ \text{kt} = 61.73\ \text{m/s}\). Với \(\mu = 0.4\) và đường băng bằng phẳng:
$$s_{\text{roll}} = \frac{61.73^2}{2 \times 9.80665 \times 0.4} = 485.8\ \text{m}$$Với thời gian kéo phẳng 3 giây, quãng đường trên không là \(61.73 \times 3 = 185.2\) m, nên quãng đường hạ cánh thực tế khoảng 671 m. Nhân với \(K = 1.67\) ta được đường băng cần thiết khoảng 1.121 m.
Quãng đường hạ cánh trong các điều kiện khác nhau
Tất cả các hàng đều dùng cùng tốc độ chạm đất 130 kt, thời gian kéo đầu 3 s và hệ số an toàn K = 1.67. Chỉ có gió đầu, hệ số phanh và độ dốc thay đổi. Công thức là \(D = K\left(\frac{v_g^2}{2a} + v_g t_{flare}\right)\), với \(v_g = 0.514444\,(V_{td} - V_{headwind})\) và \(a = 9.80665\,(\mu + \text{độ dốc}/100)\). Giá trị gió đầu dương là gió ngược, giá trị âm là gió xuôi. Độ dốc dương là dốc lên, làm quãng lăn ngắn lại, còn độ dốc âm là dốc xuống. Quãng lăn và quãng đường trên không chưa nhân hệ số. Chiều dài đường băng cần thiết là tổng \(D\) đã nhân hệ số.
| Trường hợp | Gió đầu (kt) | Hệ số phanh | Độ dốc (%) | Tốc độ mặt đất (m/s) | Quãng lăn (m / ft) | Quãng đường trên không (m / ft) | Chiều dài đường băng cần thiết (m / ft) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Cơ sở, khô | 0 | 0.4 | 0 | 66.88 | 570 / 1,870 | 201 / 658 | 1287 / 4,223 |
| Gió đầu 10 kt | +10 | 0.4 | 0 | 61.73 | 486 / 1,594 | 185 / 608 | 1,121 / 3,676 |
| Gió xuôi 10 kt | -10 | 0.4 | 0 | 72.02 | 661 / 2,169 | 216 / 709 | 1,465 / 4,806 |
| Đường băng ướt | 0 | 0.2 | 0 | 66.88 | 1,140 / 3,741 | 201 / 658 | 2,239 / 7,346 |
| Đường băng đóng băng | 0 | 0.1 | 0 | 66.88 | 2,280 / 7,482 | 201 / 658 | 4143 / 13,594 |
| Dốc xuống 2%, khô | 0 | 0.4 | -2 | 66.88 | 600 / 1,969 | 201 / 658 | 1,337 / 4,387 |
| Dốc lên 2%, khô | 0 | 0.4 | +2 | 66.88 | 543 / 1,781 | 201 / 658 | 1,242 / 4,074 |
| Tổ hợp xấu nhất | -10 | 0.2 | -2 | 72.02 | 1,469 / 4,821 | 216 / 709 | 2,815 / 9,234 |
Kiểm tra mẫu (hàng cơ sở): \(v_g = 0.514444 \times 130 = 66.878\) m/s và \(a = 9.80665 \times 0.4 = 3.9227\) m/s². Khi đó \(D = 1.67\left(\frac{66.878^2}{2 \times 3.9227} + 66.878 \times 3\right) = 1.67\,(570.1 + 200.6) \approx 1{,}287\) m, tức khoảng 4,223 ft.
Đây là các ước tính lập kế hoạch đơn giản, không phải dữ liệu hiệu suất được chứng nhận. Quãng đường hạ cánh thực tế lấy từ sổ tay bay của máy bay.
Hệ số phanh điển hình theo bề mặt đường băng
Máy tính dùng một hệ số phanh hiệu dụng duy nhất \(\mu\), tức là gia tốc giảm tốc trung bình tính theo tỷ lệ của g. Đây là các giá trị lập kế hoạch đơn giản.
| Tình trạng bề mặt | Hệ số phanh hiệu dụng \(\mu\) | Nhóm đánh giá khả năng phanh sơ bộ |
|---|---|---|
| Khô, phanh vừa phải | khoảng 0.4 | Tốt |
| Ướt | khoảng 0.2 | Thường ở mức trung bình, tùy độ nhám và độ sâu nước |
| Đóng băng | 0.1 hoặc thấp hơn | Kém |
Báo cáo khả năng phanh: các báo cáo đường băng thường mô tả khả năng phanh là tốt, trung bình hoặc kém, và một số hệ thống báo cáo thêm các mức trung gian như tốt đến trung bình và trung bình đến kém. Bảng trên chỉ là hướng dẫn sơ bộ. Khả năng phanh được báo cáo lấy từ báo cáo của phi công hoặc thiết bị đo ma sát, và các số đo này không cùng đại lượng với hệ số giảm tốc hiệu dụng được dùng ở đây. Nước đọng, bùn và tuyết có thể làm việc phanh tệ hơn nhiều so với giá trị ướt đơn giản, và hiện tượng trượt nước (hydroplaning) có thể làm giảm khả năng phanh thêm nữa.
Quan trọng: đây là các giá trị lập kế hoạch đơn giản, không phải dữ liệu được chứng nhận. Hãy dùng dữ liệu hiệu suất máy bay đã được phê duyệt và báo cáo tình trạng đường băng hiện hành cho mọi quyết định vận hành thực tế.
Chuyển đổi knot, m/s và khoảng cách
- 1 kt = 0.514444 m/s
- 1 kt = 1.852 km/h (đúng bằng một hải lý mỗi giờ)
- 1 m = 3.28084 ft
- 1 ft = 0.3048 m
Tốc độ chạm đất thông thường
| Tốc độ (kt) | Tốc độ (m/s) | Tốc độ (km/h) |
|---|---|---|
| 60 | 30.867 | 111.1 |
| 80 | 41.156 | 148.2 |
| 100 | 51.444 | 185.2 |
| 130 | 66.878 | 240.8 |
| 150 | 77.167 | 277.8 |
Chiều dài đường băng
| Chiều dài (m) | Chiều dài (ft) |
|---|---|
| 1,000 | 3,281 |
| 1,500 | 4,921 |
| 2,000 | 6,562 |
| 3,000 | 9,843 |
Để đổi tốc độ sang dùng trong công thức, nhân số knot với 0.514444. Ví dụ, \(130 \times 0.514444 = 66.878\) m/s.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao gió ngược làm quãng đường hạ cánh ngắn lại?
Quãng đường phụ thuộc vào bình phương tốc độ mặt đất, nên chỉ cần một chút gió ngược cũng làm giảm đáng kể động năng cần triệt tiêu và rút ngắn đoạn chạy phanh. Gió xuôi thì ngược lại.
Trọng lượng máy bay có quan trọng không?
Trên thực tế, trọng lượng ảnh hưởng đến tốc độ tiếp cận và năng lượng phanh. Ở đây, yếu tố này được phản ánh qua tốc độ tiếp đất bạn nhập, vì máy bay nặng hơn thường hạ cánh với tốc độ cao hơn.
Kết quả này có đủ an toàn để lập kế hoạch bay không?
Không. Với hoạt động bay thực tế, hãy dựa vào sổ tay khai thác của máy bay, báo cáo tình trạng đường băng mới nhất và quy trình của đơn vị khai thác.