Nhị thức Newton là gì?
Nhị thức Newton cho ta một cách khai triển nhanh biểu thức dạng \((a+b)^n\) mà không cần nhân từng bước một. Định lý khẳng định rằng khai triển là tổng của \(n+1\) số hạng, mỗi số hạng gồm một hệ số nhị thức cùng với lũy thừa giảm dần của số hạng này và tăng dần của số hạng kia:
$$ (a+b)^n = \sum_{k=0}^{n} \binom{n}{k}\, a^{n-k}\, b^{k} $$Ở đây \(a\) và \(b\) là hai số hạng, \(n\) là số mũ nguyên không âm, còn \(\binom{n}{k}\) là hệ số nhị thức — cũng chính là các số xuất hiện trong tam giác Pascal.
Cách dùng máy tính này
Bạn chỉ cần nhập số hạng thứ nhất \(a\), số hạng thứ hai \(b\) và số mũ nguyên \(n\). Máy tính sẽ trả về giá trị tổng của \((a+b)^n\) cùng một bảng phân tích đầy đủ liệt kê chỉ số của từng số hạng \(k\), hệ số \(\binom{n}{k}\), các lũy thừa \(a^{n-k}\) và \(b^{k}\), và giá trị của số hạng tương ứng. Nhờ vậy, công cụ vừa cho đáp số nhanh, vừa giúp bạn hiểu rõ cách hình thành của mỗi số hạng.
Giải thích công thức
Mỗi hệ số được tính bằng \(\binom{n}{k} = \frac{ {n!}}{k!\,(n-k)!}\). Thay vì tính lại giai thừa nhiều lần, máy tính xây dựng các hệ số theo cách lặp bằng công thức \(\binom{n}{k+1} = \binom{n}{k}\times\frac{n-k}{k+1}\), nhờ đó mọi giá trị luôn là số nguyên chính xác.
Ví dụ minh họa
Hãy khai triển \((2+3)^2\). Với \(n=2\), ta có ba số hạng:
$$ (2+3)^2 = \binom{2}{0}2^{2} + \binom{2}{1}2^{1}3^{1} + \binom{2}{2}3^{2} = 4 + 12 + 9 = 25 $$Kết quả này khớp với \(5^2 = 25\), khẳng định khai triển là chính xác.
Tam Giác Pascal: Hệ Số Nhị Thức Theo Hàng
Các hệ số nhị thức \(\binom{n}{k}\) xuất hiện khi bạn khai triển \((a + b)^n\) chính xác là các phần tử của tam giác Pascal. Hàng \(n\) chứa các hệ số cho khai triển lũy thừa \(n\), đọc từ \(k = 0\) ở bên trái đến \(k = n\) ở bên phải. Hàng \(n\) luôn có \(n + 1\) phần tử, và mỗi hàng bắt đầu và kết thúc bằng 1. Mỗi phần tử bên trong là tổng của hai phần tử trực tiếp phía trên nó, điều này phát biểu lại đẳng thức \(\binom{n}{k} = \binom{n-1}{k-1} + \binom{n-1}{k}\).
| \(n\) | Hệ số nhị thức \(\binom{n}{0}, \binom{n}{1}, \dots, \binom{n}{n}\) | Phần tử |
|---|---|---|
| 0 | 1 | 1 |
| 1 | 1 1 | 2 |
| 2 | 1 2 1 | 3 |
| 3 | 1 3 3 1 | 4 |
| 4 | 1 4 6 4 1 | 5 |
| 5 | 1 5 10 10 5 1 | 6 |
| 6 | 1 6 15 20 15 6 1 | 7 |
| 7 | 1 7 21 35 35 21 7 1 | 8 |
| 8 | 1 8 28 56 70 56 28 8 1 | 9 |
| 9 | 1 9 36 84 126 126 84 36 9 1 | 10 |
| 10 | 1 10 45 120 210 252 210 120 45 10 1 | 11 |
Lưu ý rằng mỗi hàng đọc giống nhau từ trước ra sau. Đây là tính chất đối xứng \(\binom{n}{k} = \binom{n}{n-k}\): chọn \(k\) nhân tử nào đóng góp một \(b\) tương đương với chọn \(n - k\) nhân tử nào đóng góp một \(a\). Các phần tử của hàng \(n\) cũng cộng lại bằng \(2^n\), đó là giá trị của \((1 + 1)^n\).
Thêm Các Ví Dụ Đã Giải
Mỗi khai triển dưới đây sử dụng các hệ số từ hàng tương ứng của tam giác Pascal, với lũy thừa của số hạng thứ nhất giảm từ \(n\) xuống 0 trong khi lũy thừa của số hạng thứ hai tăng từ 0 lên \(n\).
Ví Dụ 1: \((x + y)^3\)
Hàng 3 cho các hệ số \(1, 3, 3, 1\). Thay thế \(a = x\), \(b = y\), \(n = 3\):
$$(x + y)^3 = \binom{3}{0}x^3 + \binom{3}{1}x^2 y + \binom{3}{2}x y^2 + \binom{3}{3}y^3$$$$= x^3 + 3x^2 y + 3x y^2 + y^3$$Các lũy thừa của \(x\) giảm \(3, 2, 1, 0\) trong khi các lũy thừa của \(y\) tăng \(0, 1, 2, 3\), và mỗi cặp cộng lại bằng 3.
Ví Dụ 2: \((a - 2)^4\) — số hạng thứ hai âm
Viết nhị thức dưới dạng \((a + (-2))^4\) để số hạng thứ hai là \(b = -2\). Hàng 4 cho các hệ số \(1, 4, 6, 4, 1\):
$$(a - 2)^4 = \binom{4}{0}a^4 + \binom{4}{1}a^3(-2) + \binom{4}{2}a^2(-2)^2 + \binom{4}{3}a(-2)^3 + \binom{4}{4}(-2)^4$$Tính các lũy thừa của \(-2\) cho \((-2)^2 = 4\), \((-2)^3 = -8\), và \((-2)^4 = 16\):
$$= a^4 - 8a^3 + 24a^2 - 32a + 16$$Vì \(b\) là âm, các dấu xen kẽ: \(+, -, +, -, +\). Mỗi số hạng có lũy thừa lẻ của \(b\) là âm, và mỗi số hạng có lũy thừa chẵn của \(b\) là dương.
Ví Dụ 3: \((1 + 0.5)^3\) — kiểm tra số
Với \(a = 1\), \(b = 0.5\), \(n = 3\), các hệ số lại là \(1, 3, 3, 1\):
$$(1 + 0.5)^3 = 1^3 + 3\,(1)^2(0.5) + 3\,(1)(0.5)^2 + (0.5)^3$$$$= 1 + 1.5 + 0.75 + 0.125$$Cộng các số hạng cho \((1 + 0.5)^3 = \) 3.375. Điều này khớp với phép tính trực tiếp \(1.5^3 = 3.375\), xác nhận khai triển.
Câu hỏi thường gặp
a và b có thể là số âm hoặc số thập phân không? Có. Máy tính chấp nhận mọi giá trị thực cho \(a\) và \(b\); chỉ riêng số mũ \(n\) bắt buộc phải là số nguyên không âm.
Có bao nhiêu số hạng? Một nhị thức nâng lên lũy thừa \(n\) luôn khai triển thành đúng \(n+1\) số hạng.
Các hệ số là gì? Đó chính là các phần tử ở dòng \(n\) của tam giác Pascal, và chúng đối xứng nên \(\binom{n}{k} = \binom{n}{n-k}\).