Máy tính này làm gì
Máy tính này áp dụng định luật Boyle cho một lượng khí xác định được giữ ở nhiệt độ không đổi. Nhập ba trong bốn đại lượng (áp suất ban đầu, thể tích ban đầu, áp suất cuối, thể tích cuối) và máy sẽ giải đại lượng thứ tư. Máy cũng hiển thị tích \(P \times V\), tỉ số áp suất và tỉ số thể tích. Công cụ này phù hợp với sinh viên hóa học, nhân viên phòng thí nghiệm và bất kỳ ai muốn kiểm tra cách khí thay đổi khi bị nén hoặc giãn nở.
Cách sử dụng
Làm theo thứ tự trong biểu mẫu:
- Giải cho: chọn P1, V1, P2 hoặc V2. Giá trị nhập trong ô đó sẽ bị bỏ qua.
- Đơn vị áp suất: atm, kPa, Pa, bar, torr, mmHg hoặc psi. Đơn vị này áp dụng cho cả hai trạng thái.
- Đơn vị thể tích: L, mL, m³ hoặc cm³. Đơn vị này áp dụng cho cả hai trạng thái.
- P1, V1, P2, V2: nhập ba giá trị đã biết. Mỗi giá trị phải lớn hơn 0, và áp suất phải là áp suất tuyệt đối, không phải áp suất đo.
Kết quả được tính bằng số có độ chính xác đầy đủ và hiển thị với 4 chữ số có nghĩa, vì vậy giá trị như 17.727 sẽ hiển thị là 17.73.
Công thức
Định luật Boyle phát biểu rằng áp suất và thể tích tỉ lệ nghịch với nhau ở nhiệt độ và lượng khí không đổi:
$$P_1 V_1 = P_2 V_2$$
Biến đổi để tìm từng đại lượng chưa biết:
$$P_2 = \frac{P_1 V_1}{V_2}, \quad V_2 = \frac{P_1 V_1}{P_2}, \quad P_1 = \frac{P_2 V_2}{V_1}, \quad V_1 = \frac{P_2 V_2}{P_1}$$
Ở đây \(P_1\) và \(V_1\) là áp suất tuyệt đối và thể tích ban đầu, còn \(P_2\) và \(V_2\) là các giá trị cuối. Hằng số \(k = P_1 V_1\) cũng được hiển thị.
Quy ước và giả định
- Khí lý tưởng, T và n không đổi: định luật đúng với một lượng khí lý tưởng xác định ở nhiệt độ không đổi. Hành vi lý tưởng chỉ hợp lý ở áp suất tương đối thấp và nhiệt độ tương đối cao.
- Áp suất tuyệt đối: không được nhập áp suất đo.
- Không chuyển đổi đơn vị: một đơn vị áp suất và một đơn vị thể tích áp dụng cho cả hai trạng thái. Các đơn vị triệt tiêu trong tỉ số, nên kết quả được trả về theo đơn vị bạn đã chọn.
- Thay đổi nhiệt độ: nhiệt độ không phải là đầu vào. Nếu nhiệt độ thay đổi, hãy dùng công cụ định luật khí kết hợp.
- Làm tròn: phép tính dùng giá trị có độ chính xác đầy đủ và kết quả hiển thị với 4 chữ số có nghĩa. Đáp số chỉ chính xác bằng các phép đo.
Ví dụ minh họa
Một khí có \(P_1 = 13\) psi chiếm \(V_1 = 15\) mL. Khí được nén xuống \(V_2 = 7.5\) mL. Tìm \(P_2\).
$$P_2 = \frac{P_1 V_1}{V_2} = \frac{13 \times 15}{7.5} = 26\ \text{psi}$$
Tích là \(k = 13 \times 15 = 195\) (psi·mL). Tỉ số áp suất là \(P_2/P_1 = 2\) và tỉ số thể tích là \(V_2/V_1 = 0.5\). Thể tích giảm một nửa thì áp suất tăng gấp đôi.
Đọc kết quả và giới hạn
Kết quả chính là đại lượng được giải theo đơn vị bạn đã chọn. Tỉ số áp suất lớn hơn 1 đi kèm tỉ số thể tích nhỏ hơn 1 cho thấy khí đang bị nén, và hai tỉ số này luôn là nghịch đảo của nhau. Khí thực lệch khỏi định luật ở áp suất cao hoặc nhiệt độ thấp, vì vậy hãy coi các kết quả đó là gần đúng. Nếu kết quả tràn thành số không hữu hạn, nó sẽ được hiển thị như một lỗi.
Câu hỏi thường gặp
Nhiệt độ có quan trọng không?
Có. Định luật yêu cầu nhiệt độ không đổi. Nếu nhiệt độ thay đổi, cần dùng phép tính định luật khí kết hợp.
Tôi có thể nhập áp suất đo không?
Không. Hãy dùng áp suất tuyệt đối. Áp suất đo bỏ qua áp suất khí quyển và cho kết quả sai.
Tôi có cần chuyển đổi đơn vị không?
Không, miễn là hai áp suất dùng chung một đơn vị và hai thể tích dùng chung một đơn vị. Các đơn vị sẽ triệt tiêu.
Điều gì xảy ra với giá trị trong ô được giải?
Giá trị đó bị bỏ qua, ngay cả khi nó bằng không hoặc không hợp lệ.
Nếu hai áp suất bằng nhau thì sao?
Khi đó hai thể tích bằng nhau và cả hai tỉ số đều bằng 1.
Nguồn tham khảo
- 9.2 Relating Pressure, Volume, Amount, and Temperature: The Ideal Gas Law, Chemistry 2e – OpenStax (Rice University), 2019