Lợi nhuận kinh tế là gì?
Lợi nhuận kinh tế phản ánh mức sinh lời thực sự của một doanh nghiệp bằng cách lấy tổng doanh thu trừ đi cả chi phí hiện lẫn chi phí ẩn (chi phí cơ hội). Khác với lợi nhuận kế toán — vốn chỉ trừ đi các khoản tiền thực chi — lợi nhuận kinh tế đặt câu hỏi: liệu nguồn lực đang gắn vào doanh nghiệp có thể sinh lời nhiều hơn nếu được dùng vào việc khác hay không. Lợi nhuận kinh tế dương nghĩa là hoạt động kinh doanh đang tạo ra giá trị cao hơn so với phương án sử dụng nguồn lực tốt nhì.
Cách sử dụng công cụ này
Bạn chỉ cần nhập ba con số: tổng doanh thu, chi phí hiện (tiền thuê mặt bằng, lương, nguyên vật liệu, điện nước — những khoản bạn thực sự chi ra) và chi phí ẩn (mức lương, lãi suất hay tiền cho thuê mà bạn từ bỏ khi dồn thời gian và vốn vào việc kinh doanh thay vì nơi khác). Công cụ sẽ trả về lợi nhuận kinh tế của bạn, kèm theo tổng chi phí và lợi nhuận kế toán để bạn dễ dàng so sánh.
Giải thích công thức
Công thức cốt lõi là
$$\text{Lợi nhuận kinh tế} = \text{Tổng doanh thu} - (\text{Chi phí hiện} + \text{Chi phí ẩn})$$Trong khi đó, lợi nhuận kế toán được tính bằng
$$\text{Lợi nhuận kế toán} = \text{Tổng doanh thu} - \text{Chi phí hiện}$$Khoảng chênh lệch giữa hai con số này chính bằng chi phí ẩn. Khi lợi nhuận kinh tế bằng 0, doanh nghiệp đạt "lợi nhuận bình thường" — tức là đã bù đắp được mọi chi phí, kể cả chi phí cơ hội.
Ví dụ minh họa
Giả sử một người làm việc tự do (freelancer) đạt doanh thu 100.000 USD. Chi phí hiện (phần mềm, văn phòng, thuế) là 60.000 USD. Vì chọn làm tự do, người này từ bỏ một công việc làm công ăn lương trị giá 20.000 USD — đây chính là chi phí ẩn. Tổng chi phí
$$60.000\ \text{USD} + 20.000\ \text{USD} = 80.000\ \text{USD}$$Lợi nhuận kinh tế
$$100.000\ \text{USD} - 80.000\ \text{USD} = \mathbf{20.000\ \text{USD}}$$Lợi nhuận kế toán là
$$100.000\ \text{USD} - 60.000\ \text{USD} = 40.000\ \text{USD}$$Người này vẫn được lợi, nhưng chỉ còn dôi ra 20.000 USD sau khi tính cả chi phí cơ hội.
Câu hỏi thường gặp
Chi phí ẩn là gì? Đó là chi phí cơ hội — giá trị của phương án thay thế tốt nhất bị bỏ lỡ, chẳng hạn như mức lương bạn lẽ ra có thể nhận được hoặc tiền lãi từ khoản vốn bạn đã rót vào doanh nghiệp.
Vì sao lợi nhuận kinh tế có thể âm trong khi lợi nhuận kế toán vẫn dương? Bởi vì chi phí ẩn được cộng thêm vào phần chi phí. Một doanh nghiệp có thể đang dương dòng tiền nhưng vẫn sinh lời kém hơn so với khi nguồn lực được dùng vào nơi khác.
Lợi nhuận kinh tế bằng 0 có ý nghĩa gì? Điều đó cho thấy doanh nghiệp đạt lợi nhuận bình thường: vừa bù đắp được toàn bộ chi phí hiện lẫn chi phí ẩn, vừa đạt đúng mức sinh lời của phương án thay thế tốt nhì.
