Công cụ này làm gì
Phần lớn thuốc dùng cho trẻ em không được kê theo một hàm lượng viên cố định mà theo mức liều trên mỗi kilôgam cân nặng, bởi một em bé 6 kg và một trẻ tiền dậy thì 40 kg cần lượng thuốc rất khác nhau dù là cùng một hoạt chất. Công cụ này thực hiện đúng phép quy đổi đó: bạn nhập cân nặng của trẻ, mức liều được kê theo miligam trên mỗi kilôgam cho mỗi lần uống, số lần uống trong ngày, giới hạn liều tối đa cho một lần (nếu có) và hàm lượng của chế phẩm dạng lỏng. Kết quả trả về là số miligam mỗi lần uống, tổng số miligam trong một ngày, mức phơi nhiễm thuốc trên mỗi kilôgam mỗi ngày, và thể tích chính xác cần rút vào xi-lanh uống.
Giải thích công thức
Phép tính cốt lõi chỉ là một phép nhân:
$$D_{dose} = W_{kg} \times R$$trong đó \(W_{kg}\) = cân nặng tính bằng kilôgam và \(R\) = mức liều được kê theo mg/kg cho mỗi lần uống. Nếu cân nặng ghi bằng pound thì phải quy đổi trước theo \(W_{kg} = W_{lb} \times 0.45359237\). Vì liều theo cân nặng cứ tăng lên cùng thể trạng trong khi trần liều của thuốc thì không, ta cần áp một ngưỡng chặn: \(D_{dose} = \min(W_{kg} \times R,\ D_{max})\). Tổng liều trong ngày là \(D_{day} = D_{dose} \times n\) với \(n\) lần uống. Với một loại si-rô có hàm lượng \(C_{mg}\) trong \(C_{mL}\) mililit, thể tích cần đong là
$$V = \frac{D_{dose} \times C_{mL}}{C_{mg} }$$
Ví dụ tính cụ thể
Một trẻ cân nặng 18 kg, được kê 15 mg/kg mỗi lần, uống bốn lần một ngày, dùng hỗn dịch có hàm lượng 160 mg trong 5 mL:
$$D_{dose} = 18 \times 15 = 270\,\text{mg}$$$$V = \frac{270 \times 5}{160} = 8.44\,\text{mL}$$Tổng liều trong ngày là \(270 \times 4 = 1080\) mg, tương đương 60 mg/kg/ngày. Liều này vẫn thấp hơn trần 1000 mg cho một lần uống, nên không có ngưỡng chặn nào được áp dụng.
Tỷ lệ Liều Lượng mg/kg Phổ Biến cho Trẻ em và Giới hạn Tối đa
Bảng dưới đây liệt kê các tỷ lệ liều lượng uống được công bố rộng rãi cho các loại thuốc nhi khoa phổ biến. Đây là các giá trị tham khảo được lấy từ nhãn sản phẩm và các tài liệu tham khảo tiêu chuẩn — chủ yếu từ nhãn của nhà sản xuất, BNF for Children (Vương quốc Anh) và các tài liệu tham khảo nhi khoa của Mỹ như Red Book của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ và các hướng dẫn đóng gói của Mỹ. Vì các nguồn này là quốc gia, các con số khác nhau giữa các quốc gia đối với cùng một loại thuốc; khi chúng khác nhau một cách đáng kể, điều đó được lưu ý.
| Thuốc (uống) | mg/kg mỗi liều | Khoảng thời gian thông thường / liều mỗi ngày | Liều đơn tối đa | Lượng tối đa mỗi ngày |
|---|---|---|---|---|
| Acetaminophen (paracetamol) | 10–15 mg/kg | Mỗi 4–6 giờ (4–5 liều/ngày) | 1000 mg | 75 mg/kg/ngày, không vượt quá 4000 mg/ngày (tài liệu tham khảo của Mỹ). Thực hành BNFc của Vương quốc Anh thường là 4 liều trong 24 giờ, tức là khoảng 60 mg/kg/ngày |
| Ibuprofen | 5–10 mg/kg | Mỗi 6–8 giờ (3–4 liều/ngày) | 400 mg | 40 mg/kg/ngày; giới hạn tối đa không kê đơn dành cho người lớn là 1200 mg/ngày |
| Amoxicillin (liều chuẩn) | Tổng cộng 20–45 mg/kg/ngày chia nhỏ | Mỗi 8 hoặc 12 giờ (2–3 liều/ngày) | Thường là 500–1000 mg | Thường là 2–4 g/ngày tùy theo tài liệu tham khảo |
| Amoxicillin (các phác đồ liều cao cho viêm tai giữa) | Tổng cộng 80–90 mg/kg/ngày chia nhỏ | Mỗi 12 giờ (2 liều/ngày) | Thường là 1000 mg | Thường là giới hạn gần 4 g/ngày |
| Cefalexin (cephalexin) | Tổng cộng 25–50 mg/kg/ngày chia nhỏ | Mỗi 6–12 giờ (2–4 liều/ngày) | Thường là 500–1000 mg | Thường là 4 g/ngày (các lượng cao hơn được sử dụng cho nhiễm trùng nặng dưới sự hướng dẫn của chuyên gia) |
| Azithromycin (khóa 5 ngày) | 10 mg/kg ngày 1, sau đó 5 mg/kg ngày 2–5 | Một lần mỗi ngày | 500 mg vào ngày 1; 250 mg vào ngày 2–5 | Giống như liều đơn (thuốc uống một lần mỗi ngày) |
Những giới hạn quan trọng khi sử dụng bất kỳ hàng nào trong các hàng này:
- Tuổi tác và sự trưởng thành quan trọng. Các trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ thường có các lịch trình hoàn toàn riêng biệt (mg/kg thấp hơn, khoảng thời gian dài hơn) vì độ giải thải chưa trưởng thành; một số tỷ lệ trên không áp dụng dưới một tuổi hoặc cân nặng nhất định.
- Chức năng của các cơ quan quan trọng. Suy thận thay đổi khoảng thời gian hoặc liều cho các loại thuốc được thải qua thận (bao gồm amoxicillin và cefalexin); suy gan, suy dinh dưỡng hoặc tiêu thụ thấp mãn tính làm giảm giới hạn an toàn của acetaminophen.
- Thể hình cơ thể quan trọng. Trong béo phì, tỷ lệ dựa trên trọng lượng của trọng lượng cơ thể toàn bộ có thể vượt quá; một số tài liệu tham khảo chỉ định liều dựa trên trọng lượng cơ thể lý tưởng hoặc giới hạn người lớn.
- Lệnh viết chiếm ưu thế. Bảng này tồn tại để bạn có thể kiểm tra tính hợp lý của phép tính. Khi nó không đồng ý với lệnh viết của người kê đơn hoặc nhãn được phát, đơn thuốc và hướng dẫn của dược sĩ chi phối — không phải bảng.
Giải thích Kết quả của Bạn
Máy tính trả về bốn con số liên quan. Mỗi cái trả lời một câu hỏi khác nhau.
- mg mỗi liều — lượng cho một lần dùng, được tính toán là \(W \times R\) và sau đó bị giới hạn bởi giới hạn liều đơn. Đó không phải là lượng cho ngày.
- mg mỗi ngày — lượng mỗi liều nhân với số liều trong 24 giờ, \(D_{\text{ngày}} = D_{\text{liều}} \times f\).
- mg/kg/ngày — con số tiếp xúc, \(D_{\text{ngày}} / W\). Đây là con số mà bạn so sánh với giới hạn hàng ngày được công bố cho thuốc (ví dụ: 75 mg/kg/ngày cho acetaminophen trong các tài liệu tham khảo của Mỹ hoặc 40 mg/kg/ngày cho ibuprofen). Tỷ lệ mỗi liều nằm trong phạm vi bình thường vẫn có thể vượt quá giới hạn hàng ngày nếu các liều được dùng quá thường xuyên.
- mL mỗi liều — thể tích chất lỏng, \(V = D_{\text{liều}} / S\), trong đó \(S\) là nồng độ tính bằng mg trên mL.
Ví dụ thực hành
Một đứa trẻ cân nặng 14 kg, acetaminophen ở 15 mg/kg mỗi liều, bốn liều mỗi ngày, giới hạn liều đơn 1000 mg, huyền chuyển 160 mg trên 5 mL (32 mg/mL):
$$D_{\text{liều}} = \min(14 \times 15,\; 1000) = \min(210,\; 1000) = 210\ \text{mg}$$Vì vậy, liều là 210 mg mỗi liều.
$$D_{\text{ngày}} = 210 \times 4 = 840\ \text{mg/ngày} \qquad \frac{840}{14} = 60\ \text{mg/kg/ngày}$$$$V = \frac{210\ \text{mg}}{32\ \text{mg/mL}} = 6.5625 \approx 6.6\ \text{mL}$$60 mg/kg/ngày nằm dưới giới hạn tham khảo của Mỹ là 75 mg/kg/ngày và tốt hơn nhiều so với 4000 mg/ngày, và 6,6 mL là một thể tích có thể đo được trong một ống tiêm uống tiêu chuẩn 10 mL.
Kết quả bị giới hạn có ý nghĩa gì
Nếu kết quả được gắn cờ là bị giới hạn, tỷ lệ dựa trên trọng lượng đã đạt đến mức tối đa của người lớn. Đối với một thiếu niên 70 kg ở 15 mg/kg, \(70 \times 15 = 1050\) mg, mà giới hạn 1000 mg giảm xuống 1000 mg. Vượt quá trọng lượng đó, liều sẽ dừng lại: tăng cân thêm không làm tăng lượng được dùng, và bệnh nhân đã thực tế chuyển sang liều cố định người lớn.
Khi thể tích mL có vẻ sai
Một thể tích nằm ngoài phạm vi có thể đo được thông thường — khoảng dưới 0,5 mL hoặc trên 10 mL cho một liều uống đơn — hầu như lúc nào cũng là vấn đề nhập dữ liệu chứ không phải là liều thực tế:
- Thể tích quá lớn: nồng độ nhập vào quá loãng cho kích thước của trẻ. Nguyên nhân điển hình là nhập 160 mg/5 mL (acetaminophen trẻ sơ sinh/trẻ em) khi chai trong tay là sản phẩm đặc hơn, hoặc nhập huyền chuyển kháng sinh độ thấp khi một huyền chuyển độ kép được phát.
- Thể tích quá nhỏ: nồng độ nhập vào quá cao — ví dụ 500 mg/5 mL khi sản phẩm thực tế là 250 mg/5 mL, hoặc sức mạnh giọt trẻ sơ sinh tập trung được sử dụng cho huyền chuyển trẻ em. Các liều dưới khoảng 0,5 mL thường cần một ống tiêm uống được chia độ trong số gia 0,1 mL, và đối với các thể tích rất nhỏ, một dược sĩ có thể cần pha loãng hoặc cung cấp sức mạnh khác nhau.
- Nhầm lẫn đơn vị: trọng lượng nhập bằng pound trong khi bộ chọn đơn vị nói kilograms tăng gấp đôi khoảng mỗi đầu ra.
Nếu con số không phù hợp với nhãn
Nếu liều được tính toán khác với hướng dẫn in trên chai được phát, đừng đơn giản theo dõi con số lớn hơn hoặc quen thuộc hơn. Dừng và giải quyết sự khác biệt với người kê đơn hoặc dược sĩ phát, người có thể thấy sức mạnh sản phẩm thực tế, trọng lượng hiện tại và chỉ định của trẻ. Những lý do chính đáng cho sự khác biệt bao gồm liều dựa trên tuổi (thay vì dựa trên trọng lượng), điều chỉnh liều do chức năng thận, làm tròn đến dấu ống tiêm tiện lợi, hoặc một chỉ định sử dụng tỷ lệ khác với tỷ lệ chung.
Máy tính này chỉ thực hiện xác minh số học. Đây là thông tin chung, không phải lời khuyên y tế, và không phải là sự thay thế cho đơn thuốc, kiểm tra liều chuyên nghiệp hoặc nhãn sản phẩm. Quyết định liều cho trẻ em nên được thực hiện bởi người kê đơn hoặc dược sĩ có đủ tiêu chuẩn.
Chuyển đổi Trọng lượng và Nồng độ
Pound sang kilograms
Liều dựa trên trọng lượng được xác định bằng kilograms, vì vậy một trọng lượng được ghi bằng pound phải được chuyển đổi trước tiên, sử dụng hệ số chính xác \(1\ \text{lb} = 0.45359237\ \text{kg}\).
| Trọng lượng (lb) | Trọng lượng (kg) |
|---|---|
| 5 | 2.268 |
| 10 | 4.536 |
| 15 | 6.804 |
| 20 | 9.072 |
| 30 | 13.608 |
| 40 | 18.144 |
| 50 | 22.680 |
| 60 | 27.216 |
| 80 | 36.287 |
| 100 | 45.359 |
Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có cân nặng được ghi bằng grams, chia cho 1000: \(3450\ \text{g} \div 1000 = 3.45\ \text{kg}\). Sử dụng trọng lượng được đo gần đây nhất, không phải trọng lượng lúc sinh hoặc ước tính, vì vài trăm grams thay đổi liều một cách có ý nghĩa ở kích thước này.
Tương đương nồng độ chất lỏng
Các huyền chuyển uống được ghi nhãn là milligrams trên 5 mL, nhưng công thức thể tích liều cần milligrams trên millilitre. Chia sức mạnh được ghi nhãn cho 5.
| Sức mạnh được ghi nhãn | Nồng độ (mg/mL) | Thể tích cho liều 200 mg |
|---|---|---|
| 100 mg / 5 mL | 20 mg/mL | 10 mL |
| 125 mg / 5 mL | 25 mg/mL | 8 mL |
| 160 mg / 5 mL | 32 mg/mL | 6.25 mL |
| 200 mg / 5 mL | 40 mg/mL | 5 mL |
| 250 mg / 5 mL | 50 mg/mL | 4 mL |
| 400 mg / 5 mL | 80 mg/mL | 2.5 mL |
| 500 mg / 5 mL | 100 mg/mL | 2 mL |
Hai cảnh báo về nồng độ:
- Giọt trẻ sơ sinh và huyền chuyển trẻ em của cùng một loại thuốc có thể khác nhau về sức mạnh, và cùng một tên thương hiệu có thể được bán với các sức mạnh khác nhau ở các quốc gia khác nhau hoặc kích thước gói khác nhau. Luôn đọc mg trên mL (hoặc mg trên 5 mL) từ chai bạn thực sự đang giữ chứ không phải từ bộ nhớ hoặc từ chai cũ hơn.
- Sự không khớp sức mạnh mở rộng toàn bộ liều. Sử dụng các số liệu 250 mg/5 mL với chai 500 mg/5 mL cung cấp gấp đôi milligrams dự định ở cùng thể tích. Xác nhận sức mạnh trước khi đo, và đo bằng ống tiêm uống hoặc thiết bị liều được cung cấp — không bao giờ là muỗng ăn.
Thông tin chung chỉ, không phải lời khuyên y tế. Xác nhận bất kỳ liều và sức mạnh sản phẩm nào với người kê đơn hoặc dược sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Nên dùng cân nặng thực tế hay cân nặng lý tưởng? Y lệnh nhi khoa thông thường dựa trên cân nặng vừa đo được gần nhất. Với trẻ béo phì, một số thuốc lại được tính theo cân nặng hiệu chỉnh hoặc cân nặng nạc; hãy làm theo đúng chỉ định của bác sĩ kê đơn thay vì tự suy đoán.
Vì sao con tôi người lớn hơn lại dùng liều như người trưởng thành? Khi liều tính theo cân nặng đã chạm mức tối đa của người lớn thì trần liều sẽ quyết định. Đó chính là điều mà ô "giới hạn liều tối đa cho một lần" mô phỏng.
Có thể làm tròn số mililit không? Chỉ làm tròn theo vạch chia có sẵn trên xi-lanh được cấp, và tuyệt đối không làm tròn lên vượt quá liều đã tính. Hãy hỏi lại dược sĩ để chắc chắn.
Đây có phải là tư vấn y tế không? Không. Đây chỉ là công cụ hỗ trợ tính toán cho một đơn thuốc đã có sẵn và luôn phải được kiểm tra lại.