Công cụ tính Chỉ số Chất lượng Không khí (AQI) là gì?
Công cụ này chuyển đổi nồng độ chất ô nhiễm đo được thành Chỉ số Chất lượng Không khí (AQI) theo chuẩn của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (US EPA) — thang điểm từ 0 đến 500 dùng để mô tả mức độ trong lành hay ô nhiễm của không khí cùng những rủi ro tương ứng đối với sức khỏe. Công cụ hỗ trợ ba thông số: PM2.5 (trung bình 24 giờ), PM10 (trung bình 24 giờ) và Ozone tầng mặt đất (trung bình 8 giờ). Các quy tắc và bảng điểm ngưỡng (breakpoint) ở đây tuân theo tiêu chuẩn của US EPA. Lưu ý rằng Việt Nam cũng có thang AQI riêng theo hướng dẫn của Tổng cục Môi trường, có thể chênh lệch đôi chút so với chuẩn Hoa Kỳ ở một số ngưỡng.
Cách sử dụng
Chọn loại chất ô nhiễm, nhập nồng độ đo được theo đúng đơn vị (µg/m³ với bụi mịn, ppb với ozone), rồi đọc giá trị AQI cùng mức cảnh báo sức khỏe tương ứng. Trước khi áp dụng công thức, công cụ sẽ cắt bớt phần thập phân của nồng độ theo quy ước EPA (giữ một chữ số thập phân với PM2.5, làm tròn về số nguyên với PM10 và ozone).
Giải thích công thức
EPA sử dụng phương pháp nội suy tuyến tính từng đoạn giữa các điểm ngưỡng đã công bố:
$$\text{AQI} = \frac{I_{hi} - I_{lo}}{C_{hi} - C_{lo}}\left(\text{C} - C_{lo}\right) + I_{lo}$$
trong đó \(C\) là nồng độ đã cắt thập phân, \(C_{lo}\)/\(C_{hi}\) là hai mức nồng độ ngưỡng bao quanh \(C\), còn \(I_{lo}\)/\(I_{hi}\) là các giá trị AQI ngưỡng tương ứng. Kết quả cuối cùng được làm tròn về số nguyên gần nhất.
Ví dụ minh họa
Ozone = 60 ppb (trung bình 8 giờ). Sau khi cắt thập phân vẫn là 60. Giá trị này nằm trong khoảng 55–70 ppb, ứng với \(I_{lo} = 51\) và \(I_{hi} = 100\). $$\text{AQI} = \frac{100 - 51}{70 - 55}\left(60 - 55\right) + 51 = \frac{49}{15} \times 5 + 51 = 16{,}333\ldots + 51 = 67{,}333\ldots$$ làm tròn thành 67. Mức đánh giá: Trung bình.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao AQI lại dùng điểm ngưỡng? Tác động đến sức khỏe không hoàn toàn tỉ lệ thuận với nồng độ, nên EPA chia thành các đoạn thẳng nối giữa các mốc quan trọng để quy đổi nồng độ thành một chỉ số duy nhất, dễ hiểu.
Các mức đánh giá có ý nghĩa gì? 0–50 Tốt, 51–100 Trung bình, 101–150 Không tốt cho nhóm nhạy cảm, 151–200 Có hại cho sức khỏe, 201–300 Rất có hại, 301 trở lên Nguy hiểm.
Vì sao phải cắt thập phân nồng độ? Hướng dẫn của EPA yêu cầu cắt bỏ (chứ không làm tròn) phần thập phân của nồng độ đầu vào về một số chữ số nhất định trước khi tính, nhằm đảm bảo giá trị AQI luôn nhất quán và có thể tái lập.