Công cụ này làm được gì
Công cụ này tính ngày Chúa Nhật Phục Sinh cho bất kỳ năm nào từ 1583 đến 4099, và từ đó suy ra trọn vẹn chu kỳ các lễ di động của Kitô giáo. Vì ngày Phục Sinh không cố định nên mọi ngày lễ phụ thuộc vào nó cũng thay đổi theo từng năm. Công cụ trả về ngày Phục Sinh Tây phương (theo lịch Gregory) được Giáo hội Công giáo Rôma và phần lớn các Giáo hội Tin Lành sử dụng, ngày Phục Sinh Đông phương (Chính Thống giáo), cùng ngày của lễ Phục Sinh Chính Thống tính theo lịch Julius. Đây hoàn toàn là phép tính lịch ("computus") và áp dụng trên toàn thế giới, không gắn riêng với quốc gia nào.
Cách sử dụng
Nhập một năm bốn chữ số (sau Công nguyên) trong khoảng từ 1583 đến 4099 rồi bấm tính. Kết quả hiển thị ngày Phục Sinh Tây phương làm ngày chính, ngày Phục Sinh Chính Thống (vừa theo lịch dân sự Gregory, vừa theo cách ghi của lịch Julius), cùng chín lễ liên quan: thứ Ba Béo, thứ Tư Lễ Tro, Chúa Nhật Lễ Lá, thứ Năm Tuần Thánh, thứ Sáu Tuần Thánh, lễ Thăng Thiên, lễ Hiện Xuống, Chúa Nhật Chúa Ba Ngôi và lễ Mình Máu Thánh Chúa. Các ngày được trình bày theo năm, tháng và ngày để xử lý chính xác những lễ rơi qua ranh giới tháng hoặc năm.
Giải thích công thức
Phục Sinh Tây phương dùng thuật toán Gregory Khuyết danh (Meeus/Jones/Butcher), được xây dựng hoàn toàn từ các phép chia lấy phần nguyên (làm tròn xuống) và phép lấy số dư. Thuật toán xác định Chúa Nhật đầu tiên sau ngày trăng tròn của Giáo hội kể từ ngày 21 tháng 3 trở đi.
$$\text{Month} = \left\lfloor \frac{h + L - 7m + 114}{31} \right\rfloor, \quad \text{Day} = \big[(h + L - 7m + 114)\bmod 31\big] + 1$$$$\text{where}\quad \left\{ \begin{aligned} a &= \text{Year}\bmod 19 \\ b &= \left\lfloor \text{Year}/100 \right\rfloor,\; c = \text{Year}\bmod 100 \\ d &= \lfloor b/4 \rfloor,\; e = b\bmod 4,\; f = \lfloor (b+8)/25 \rfloor \\ g &= \lfloor (b-f+1)/3 \rfloor \\ h &= (19a + b - d - g + 15)\bmod 30 \\ i &= \lfloor c/4 \rfloor,\; k = c\bmod 4 \\ L &= (32 + 2e + 2i - h - k)\bmod 7 \\ m &= \lfloor (a + 11h + 22L)/451 \rfloor \end{aligned} \right.$$Phục Sinh Chính Thống dùng thuật toán Julius của Meeus, vốn cho ra ngày theo lịch Julius; cộng thêm độ lệch thế kỷ \(\lfloor \text{năm}/100 \rfloor - \lfloor \text{năm}/400 \rfloor - 2\) (13 ngày cho giai đoạn 1900-2099, 14 ngày cho 2100-2199) sẽ chuyển ngày đó sang lịch Gregory.
$$\text{Month} = \left\lfloor \frac{d + e + 114}{31} \right\rfloor, \quad \text{Day} = \big[(d + e + 114)\bmod 31\big] + 1$$$$\text{where}\quad \left\{ \begin{aligned} a &= \text{Year}\bmod 4 \\ b &= \text{Year}\bmod 7 \\ c &= \text{Year}\bmod 19 \\ d &= (19c + 15)\bmod 30 \\ e &= (2a + 4b - d + 34)\bmod 7 \\ \text{offset} &= \left\lfloor \tfrac{\text{Year}}{100} \right\rfloor - \left\lfloor \tfrac{\text{Year}}{400} \right\rfloor - 2 \end{aligned} \right.$$Mọi lễ còn lại đều là độ lệch cố định so với Phục Sinh Tây phương — ví dụ thứ Tư Lễ Tro cách 46 ngày trước, còn lễ Hiện Xuống cách 49 ngày sau.
Ví dụ minh họa (năm 2025)
Với năm 2025, thuật toán cho ra Phục Sinh Tây phương vào ngày 20 tháng 4. Thứ Tư Lễ Tro sớm hơn 46 ngày (ngày 5 tháng 3), thứ Sáu Tuần Thánh sớm hơn 2 ngày (ngày 18 tháng 4), và lễ Hiện Xuống muộn hơn 49 ngày (ngày 8 tháng 6). Phép computus Chính Thống cho ra ngày 7 tháng 4 theo lịch Julius; cộng độ lệch 13 ngày sẽ thành ngày 20 tháng 4 theo lịch Gregory, nên năm 2025 cả hai lễ Phục Sinh trùng nhau.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao Phục Sinh Tây phương và Chính Thống lại khác nhau? Hai bên dùng lịch khác nhau và bảng tính trăng tròn khác nhau; ngày của Chính Thống dựa trên lịch Julius cũ hơn, nên hai ngày thường rơi vào những Chúa Nhật khác nhau, đôi khi cách nhau cả mấy tuần.
Phục Sinh có thể rơi vào những ngày nào? Phục Sinh theo lịch Gregory luôn rơi trong khoảng từ ngày 22 tháng 3 đến ngày 25 tháng 4.
Vì sao lại bắt đầu từ năm 1583? Lịch Gregory được áp dụng vào tháng 10 năm 1582, nên 1583 là năm trọn vẹn đầu tiên để phép computus Gregory có ý nghĩa.
